Λευκαδίτικα, από την κ. Ελένη Ψυχογιού, λαογράφο-π. ερευνήτρια της Ακαδημίας Αθηνών

Στην κουζίνα μου στην Αθήνα έχω χρόνια τώρα κορνιζάρει και κρεμάσει μια αφίσα από ένα «Τριήμερο εργασίας 5-8 Νοεμβρίου 1998» στη Λέσβο, με θέμα «Το ελληνικό αλάτι» για να την βλέπω καθημερινά. Και τούτο γιατί θέλω να θαυμάζω τη φωτογραφία του Κώστα Μπαλάφα [;] με τις λυγερές, σκουροφορεμένες γυναίκες με τους κάδους γεμάτους αλάτι στο κεφάλι, να κατεβαίνουν ευθυτενείς το λευκό σωρό του αλατιού (πιθανότατα στο Μεσολόγγι), ωσάν αέναη, κοσμική σπείρα ζωής και κόπου.

Δεν μπορούσα ωστόσο να έχω φανταστεί πόσο κοπιώδης, ανθυγιεινή και κακοπληρωμένη ήταν αυτή η γυναικεία εργασία και πόσο ανάγκη την είχαν πολλές γυναίκες στη Λευκάδα, μέχρι που έλαβα δώρο και διάβασα και το δεύτερο βιβλίο του Λευκαδίτη Παναγιώτη Σκληρού, «Η Αλτάνη και άλλες λευκαδίτικες ιστορίες” (fagotto books 2024). Γιατί μαζί με την γερόντισσα Αλτάνη που κοσμεί τον τίτλο του βιβλίου, αποδίδει φόρο τιμής όχι μόνο στην ίδια αλλά και σε όλες τις Λευκαδίτισσες εργάτριες του αλατιού. Συνειδητοποίησα πόσο πράγματι κόπο και σκληρή δουλειά κουβαλούν μαζί με τους κάδους, ωσάν τα αρχαία θεϊκά «κάνιστρα», στο κεφάλι αυτές οι λεβεντόκορμες γυναίκες με τις ως «κέρινες μάσκες» από το αλάτι στο πρόσωπο και με τα ξυπόλητα πόδια τους σκασμένα από την άρμη…

Σε αυτό το βιβλίο οι ιστορίες αναφέρονται κυρίως στην πόλη της Λευκάδας με τον αστικό, στεριανό και ταυτόχρονα θαλασσινό, χαρακτήρα της. Όπως όμως και στο πρώτο βιβλίο του συγγραφέα, «Μικρές λευκαδίτικες ιστορίες», οι ιστορίες που καταγράφει δεν είναι «μικρές». Μας δίνει και σε αυτό το βιβλίο του σε ρέοντα, ωσάν σε προφορικό, αν και γραμμένο, λευκαδίτικο λόγο τον πλούτο του βίου και του πολιτισμού των κατοίκων της Λευκάδας, στεριανής και θαλασσινής.

Το διαφορετικό από τις τόσες σχετικές τοπικές λαογραφικές καταγραφές, είναι ότι ο Π. Σκληρός και στα δύο βιβλία του δεν καταγράφει μόνο κάθε πτυχή του τοπικού πολιτισμού αλλά καταθέτει τα δρώντα πρόσωπα, τους φορείς του, με το ονοματεπώνυμό τους, τον χαρακτήρα τους, τις όποιες ασχολίες τους, το τοπικό, οικογενειακό, επαγγελματικό και κοινωνικό τους πλαίσιο, προσωποποιώντας τις πολύτιμες πληροφορίες του και τεκμηριώνοντας τα γραφόμενά του. Είναι δε ενδιαφέροντα και όσα αναφέρει για τις σχέσεις των Λευκαδιτών με τα γύρω κοντινά νησιά και τις απέναντι ακτές, κυρίως με την τόσο κοντινή ακτή της Αιτωλοακαρνανίας, το Ξηρόμερο. Για μένα είναι επίσης σημαντικές και οι σχέσεις των Λευκαδιτών εργατών γης και άλλων με τον κάμπο της Ηλείας, όπου ερχόντουσαν εποχικά για σκάψιμο και άλλες γεωργικές εργασίες, που αναδεικνύουν και την ενότητα και επαφή όλης της Δυτικής Ελλάδας με τα Επτάνησα..

Σημειωτέον ότι, μεταξύ τόσων άλλων, ο συγγραφέας καταγράφει εκτενώς και ένα ζήτημα που συνήθως δεν περιλαμβάνεται σε αυτού του είδους τα λαογραφικά δημοσιεύματα, την χαρτοπαιξία. Την προσεγγίζει αναλυτικά και ως ανδρική ενασχόληση αναψυχής στα καφενεία αλλά και ως ανθρώπινο πάθος και τις ενίοτε ολέθριες συνέπειές του με σεβασμό και ανθρωπιά, όπως άλλωστε προσεγγίζει και κάθε πτυχή της καθημερινότητας, στο μεταίχμιο του παραδοσιακού τρόπου ζωής και του σύγχρονου.

Εύχομαι και στη συνέχεια!

Ελένη Ψυχογιού