Σπάσαμε το ρόδι του 2026! Καλή Χρονιά σε όλο τον κόσμο!

Πάντα κρατάμε μέχρι την Πρωτοχρονιά ένα-δυο ρόδια στο σπίτι, για να τηρήσουμε το έθιμο και να υποδεχτούμε τον καινούργιο χρόνο με καλοτυχία. Το πρωτοχρονιάτικο ρόδι, βαθιά ριζωμένο στη λαϊκή παράδοση, παραμένει μέχρι σήμερα ένα από τα πιο ζωντανά ελληνικά έθιμα.

Το έθιμο προέρχεται από την Πελοπόννησο, όμως έχει εξαπλωθεί σε ολόκληρη τη χώρα και φυσικά στη Λευκάδα, όπου τηρείται με τον ίδιο συμβολισμό. Ο νοικοκύρης, λίγο μετά την αλλαγή του χρόνου, βγαίνει από το σπίτι κρατώντας στο δεξί του χέρι ένα ρόδι, ξαναμπαίνει με το «καλό ποδαρικό» και το σπάει στο κατώφλι. Όσο περισσότερα σπόρια σκορπίσουν, τόσο περισσότερη τύχη, αφθονία και ευλογία πιστεύεται πως θα φέρει ο νέος χρόνος.

Ρόδι και κουτσούνα: διαφορετικά έθιμα, ίδιος συμβολισμός

Στην περιοχή του Αλέξανδρου, τουλάχιστον όπως τη θυμούνται οι παλαιότεροι, δεν ήταν διαδεδομένο το έθιμο της κουτσούνας (της αγριοκρεμμύδας), που συναντάται κυρίως στην πόλη της Λευκάδας και σε άλλα χωριά του νησιού. Η κουτσούνα κρεμιέται στο ανώφλι για καλή τύχη και υγεία, όμως το νόημά της πηγαίνει πολύ βαθύτερα στον χρόνο.

Όπως καταγράφει ο Γεννάδιος στο έργο του Λεξικόν Φυτολογικόν (Αθήνα, 1914), στην Ελλάδα αλλά και σε πολλές περιοχές της Ανατολής επικρατούσε η συνήθεια να κρεμούν ανθισμένο βολβό στο ανώφλι των σπιτιών ή στην οροφή των εργαστηρίων, ως προφυλακτικό ενάντια στον «βασκάνιο οφθαλμό». Πρόκειται για ένα έθιμο που ανάγεται ήδη στην εποχή του Πυθαγόρα, ο οποίος, σύμφωνα με τις πηγές, κρεμούσε βολβό μπροστά από την πόρτα του σπιτιού του ως «αλεξιφάρμακο», δηλαδή αντίδοτο σε κάθε κακό.

Από την αρχαιότητα στη λαϊκή παράδοση

Τη μακραίωνη αυτή παράδοση επιβεβαιώνει και ο Διοσκουρίδης, ο οποίος περιγράφοντας τις φαρμακευτικές ιδιότητες του φυτού σημειώνει χαρακτηριστικά: «ἔστι δέ καί ἀλεξιφάρμακον, ὅλη πρό τῶν θυρῶν κρεμασμένη».

Αντίστοιχη αναφορά κάνει και ο Θεόφραστος, γράφοντας ότι το φυτό, φυτεμένο μπροστά στην είσοδο, θεωρούνταν αλεξητήριο κάθε επιφερόμενης δηλητηρίασης. Οι αρχαίες αυτές δοξασίες πέρασαν αναλλοίωτες στη λαϊκή παράδοση και επιβίωσαν μέχρι τις μέρες μας, άλλοτε ως κουτσούνα και άλλοτε ως ρόδι.

Έθιμα που ενώνουν παρελθόν και παρόν

Είτε με το σπάσιμο του ροδιού, είτε με την κρεμασμένη κουτσούνα στο ανώφλι, το μήνυμα παραμένει το ίδιο: προστασία, υγεία, αφθονία και καλή τύχη. Έθιμα που αντέχουν στον χρόνο, γιατί δεν είναι απλώς συνήθειες, αλλά κομμάτι της συλλογικής μνήμης και της ανάγκης του ανθρώπου να ξεκινά τον νέο χρόνο με ελπίδα.