Ο τρύγος στον Αλέξανδρο: Μια σπάνια εικόνα από τα ελάχιστα αμπέλια που απέμειναν

Χθες το πρωί, στον οικισμό του Αλέξανδρου, οι φωνές και τα χαμόγελα του τρύγου ζωντάνεψαν ξανά το ορεινό τοπίο. Οι ιδιοκτήτες του αμπελιού, Ζώης και Δέσποινα, με τη συνδρομή φίλων αλλά και του εφημέριου της Νικιάνας, π. Σωτηρίου Τσάρκου, μάζεψαν τους καρπούς μιας ολόκληρης χρονιάς. Το αμπέλι βρίσκεται στην περιοχή «Γωνιές» Αλεξάνδρου. Όπως αναφέρουν οι ιδιοκτήτες, η φετινή σοδειά ήταν η καλύτερη των τελευταίων χρόνων.

Στα κλήματα δεσπόζει η παραδοσιακή ντόπια ποικιλία Βαρτζαμί, μαζί με ελάχιστα κλήματα Χλώρης και Πατρινού, γεμάτα από βαθυκόκκινα, ώριμα σταφύλια. Πρόκειται για ένα από τα ελάχιστα αμπέλια που έχουν απομείνει στην περιοχή του Αλέξανδρου. Η εικόνα αυτή, αν και γεμάτη φροντίδα, κουβαλά μαζί της μια θλίψη: η πλειονότητα των αμπελώνων της περιοχής έχει πλέον εγκαταλειφθεί, κυρίως λόγω της ανεπιτήρητης και ανεξέλεγκτης βόσκησης των βοειδών αλλά και των καταστροφικών επιδρομών από αγριογούρουνα.

Ιστορική Αναδρομή: Η Χρυσή Εποχή της Λευκαδίτικης Αμπελουργίας

Η καλλιέργεια του αμπελιού στη Λευκάδα ήταν πολύ παλιά. Για αυτή αναφερόταν ο Θουκυδίδης καθώς επίσης βυζαντινά, βενετσιάνικα και φράγκικα κείμενα. Από τον 12ο μέχρι τον 14ο αιώνα το κρασί της Λευκάδας με το όνομα «Vino di Santa Mavra» ήταν γνωστό σε όλη την Ευρώπη χάρη στο οργανωμένο εμπόριο των Βενετών. Επί Τουρκοκρατίας η παραγωγή του κρασιού σχεδόν είχε μηδενιστεί για να πάρει νέα ώθηση επί Ενετοκρατίας και να συνεχιστεί επί Γαλλικής και Αγγλικής κατοχής.

Η παραγωγή είχε φτάσει σε μεγάλη ακμή μετά το 1850 όταν καταστράφηκε η παραγωγή της Γαλλίας από τον περονόσπορο και κατόπιν το 1869 όταν η φυλλοξήρα κατέστρεψε τους γαλλικούς αμπελώνες. Αναφερόταν ότι την εποχή εκείνη η παραγωγή είχε φτάσει τους 18.000 τόνους. Μετά την ανασύσταση των γαλλικών αμπελώνων δημιουργήθηκε πρόβλημα στη διάθεση της παραγωγής, το οποίο είχε οδηγήσει στην ένοπλη εξέγερση των παραγωγών το 1935. Από τότε παρατηρούνταν εγκατάλειψη των αμπελιών και μείωση της παραγωγής, κυρίως κατά τα τελευταία (τότε) χρόνια.

Η αμπελοκαλλιέργεια αποτελούσε έναν από τους σημαντικότερους πυλώνες της οικονομίας της Λευκάδας στα τέλη του 19ου αιώνα. Ένα στατιστικό δημοσίευμα του 1898 αποκαλύπτει το εύρος του εμπορίου του λευκαδίτικου κρασιού και τους προορισμούς στους οποίους κατέληγε η παραγωγή του νησιού. Τα στοιχεία δείχνουν ότι από το λιμάνι της Λευκάδας αναχωρούσαν κάθε μήνα χιλιάδες βαρέλες κρασιού, όχι μόνο προς την υπόλοιπη Ελλάδα αλλά και προς σημαντικές αγορές της Μεσογείου και της Κεντρικής Ευρώπης.

Το 1976 στη Λευκάδα τα αμπέλια κατελάμβαναν έκταση 18.400 στρεμμάτων στα πλάγια του ορεινού συγκροτήματος το οποίο διέσχιζε κατά μήκος το νησί και σε ύψος από 350 έως 500 μέτρα. Ήταν εκτάσεις επικλινείς, αναμορφωμένες σε πεζούλες με εδάφη χαλικώδη, αβαθή και φτωχά. Το μεγαλύτερο μέρος των εκτάσεων, περίπου το 80%, κατελάμβανε η ποικιλία βαρτζαμί, το 5% το πατρινό και το 15% η βαρδέα με άλλες λευκές ποικιλίες. Από αυτές, το βαρτζαμί ήταν η περισσότερο βαφική ελληνική ποικιλία, το δε πατρινό και η βαρδέα έδιναν κρασί εξαιρετικής ποιότητας.

Η παραγωγή εκείνα τα χρόνια ήταν: 1971 5.880.700, 1972 5.737.700, 1973 6.739.950, 1974 5.125.000. Το μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής της Λευκάδας οινοποιούνταν για λογαριασμό των παραγωγών από την Ένωση Γεωργικών Συνεταιρισμών (ΤΑΟΛ), η οποία ασκούσε και το εμπόριο του κρασιού.

Η Λευκάδα παρήγαγε κυρίως βαφικά κρασιά και μικρές ποσότητες λευκού ξηρού κρασιού από τις λευκές ποικιλίες. Το μεγαλύτερο μέρος του κρασιού διατίθεντο στο εξωτερικό και το υπόλοιπο στο εσωτερικό. Όμως οι επιτυγχανόμενες τιμές δεν μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως ικανοποιητικές, με αποτέλεσμα οι Συνεταιρισμοί να οφείλουν στην Τράπεζα, οι παραγωγοί να δυσανασχετούν και τα αμπέλια να εγκαταλείπονται. Μετά την παγκόσμια υπερπαραγωγή εκείνων των χρόνων και τα μέτρα που είχαν ληφθεί από την ΕΟΚ, είχε σταματήσει τελείως η ζήτηση των κρασιών, με αποτέλεσμα το μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής του περασμένου (τότε) χρόνου να βρισκόταν στις αποθήκες.

Ως εκ τούτου, η αμπελοκαλλιέργεια στη Λευκάδα είχε γίνει προβληματική, διότι οι αποδόσεις ήταν μικρές -γύρω στα 300 με 400 κιλά το στρέμμα- λόγω των φτωχών εδαφών. Ήταν γνωστό ότι οι μικρές αποδόσεις για τις οινοποιήσιμες ποικιλίες αποτελούσαν βασικό στοιχείο ποιότητας. Όταν όμως δεν γινόταν καμία διάκριση για την ποιότητα, το οικονομικό αποτέλεσμα εξαρτόταν από την ποσότητα…

(Πηγή: Εφημερίδα «Δημοκρατική Λευκάδα», Αριθ. φύλλου 9, Ιούνιος 1976)