Η ταυτότητά τους δεν είναι λεπτομέρεια της Ιστορίας, αλλά ο πυρήνας της

Οι φωτογραφίες από τους 200 εκτελεσμένους κομμουνιστές την Πρωτομαγιά του 1944 στο Σκοπευτήριο Καισαριανής που είδαν πρόσφατα το φως της δημοσιότητας έχουν πλέον καταγραφεί στη συλλογική μνήμη ως σύμβολο λεβεντιάς, θυσίας και αντίστασης. Είναι η αποτύπωση μιας από τις πιο εμβληματικές στιγμές της περιόδου της Κατοχής στην Ελλάδα.

Σε μία από τις φωτογραφίες διακρίνονται άνδρες σε παράταξη, να βαδίζουν συνοδευόμενοι προς τον τόπο της εκτέλεσης. Τα πρόσωπά τους είναι σοβαρά και συγκρατημένα. Η στάση του σώματός τους, όρθια και σταθερή, αποπνέει αξιοπρέπεια και αποφασιστικότητα. Τα στόματα μισάνοιχτα. Ίσως κάτι να τραγουδούν. Δεν φαίνεται πανικός· αντίθετα, η σκηνή αποτυπώνει μια στιγμή βαριάς σιωπής πριν από το τέλος.

Ήταν – λένε – πατριώτες. Ναι, ήταν.

Ήταν – λένε – αγωνιστές. Ναι, ήταν.

Εκείνο όμως που αποφεύγουν να πουν είναι ότι ήταν, πάνω απ’ όλα, κομμουνιστές. Οι περισσότεροι από τους εκτελεσμένους ήταν πολιτικοί κρατούμενοι, φυλακισμένοι ήδη πριν την Κατοχή.

Το αποφεύγουν επίμονα. Γιατί αν αναγνωριστεί ανοιχτά η πολιτική τους ταυτότητα, τότε καταρρέει η βολική θεωρία των «δύο άκρων» και η ανιστόρητη εξίσωση φασισμού – κομμουνισμού. Η Ιστορία είναι σαφής: οι ναζί εκτελούσαν· οι κομμουνιστές εκτελούνταν. Οι πρώτοι υπερασπίζονταν ένα καθεστώς τρόμου και ρατσιστικής βαρβαρότητας· οι δεύτεροι βρέθηκαν στις φυλακές, στις εξορίες και στα εκτελεστικά αποσπάσματα γιατί οργανώνονταν και αγωνίζονταν.

Οι 200 της Καισαριανής δεν εκτελέστηκαν τυχαία. Δεν βρέθηκαν μπροστά στο εκτελεστικό απόσπασμα επειδή ήταν απλώς “πατριώτες” με μια γενική και αόριστη έννοια. Στην πλειοψηφία τους ήταν μέλη και στελέχη του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας, αγωνιστές του εργατικού και λαϊκού κινήματος, φυλακισμένοι και εξόριστοι ήδη από τα χρόνια πριν την Κατοχή.

Η ταυτότητά τους δεν είναι λεπτομέρεια της Ιστορίας. Είναι ο πυρήνας της.

Η αποσιώπηση της πολιτικής τους ταυτότητας δεν είναι ουδέτερη πράξη· είναι πολιτική επιλογή. Γιατί η αναγνώριση ότι οι εκτελεσμένοι ήταν κομμουνιστές αναδεικνύει και το περιεχόμενο της σύγκρουσης: από τη μια ο φασισμός και οι ναζί κατακτητές· από την άλλη οι οργανωμένοι αγωνιστές που πάλευαν για κοινωνική και εθνική απελευθέρωση.

Η Ιστορία δεν γράφεται με μισές αλήθειες. Και η μνήμη δεν μπορεί να αποστειρώνεται από το πολιτικό της περιεχόμενο.

Η απογύμνωση της μνήμης από το πολιτικό της περιεχόμενο δεν υπηρετεί την ιστορική αλήθεια. Υπηρετεί τη σχετικοποίηση. Και η σχετικοποίηση ανοίγει τον δρόμο στη σύγχυση, στη λήθη και τελικά στην ανοχή απέναντι σε ιδεολογίες που η Ιστορία έχει ήδη καταδικάσει.

Οι 200 ήταν πατριώτες. Ήταν αγωνιστές.

Αλλά ήταν και κομμουνιστές. Και αυτό δεν διαγράφεται