Ανάλυση της εικόνας του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου

Είναι χρήσιμο να παρατηρούμε και να μελετάμε τις ιερές εικόνες. Μετά την πρώτη ματιά, είναι πολλά ακόμα που αξίζει τον κόπο να δούμε. Άλλωστε «μια εικόνα = χίλιες λέξεις. Λόγω της επικαιρότητας θα μελετήσουμε την εικόνα του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου.

Ο Αρχάγγελος Γαβριήλ.

Όπως βλέπουμε ο «πρωτοστάτης άγγελος», ο αρχάγγελος Γαβριήλ, φέρνει  στη Θεοτόκο το χαρμόσυνο μήνυμα. Η στάση του σώματός του, εκφράζει τη χαρά που έφερε το άγγελμά του.

Αν και ο αρχάγγελος βρίσκεται στο έδαφος, παρουσιάζεται με ορμή κίνησης, όπως μαρτυρεί το άνοιγμα των ποδιών του.

Ο Γαβριήλ με το αριστερό του χέρι κρατεί σκήπτρο, που συμβολίζει τον αγγελιοφόρο. Όχι κρίνο, σύμφωνα με τη δυτική τέχνη.

Το δεξί του χέρι απλώνεται προς τη Θεοτόκο σε σχήμα ομιλίας.

Βόα σ’ αυτήν κατά το γνωστό τροπάριο «Χαίρε η Κεχαριτωμένη».

Η Θεοτόκος.

Η βυζαντινή εικόνα του Ευαγγελισμού την παρουσιάζει άλλοτε να κάθεται στο θρόνο της και άλλοτε όρθια.

Όταν η Θεοτόκος ιστορείται καθισμένη, τονίζεται η υπεροχή της απέναντι στον αρχάγγελο.

Στην Εκκλησία η Θεοτόκος υμνείται ως «Τιμιωτέρα των Χερουβίμ και ενδοξοτέρα ασυγκρίτως των Σεραφείμ» (των αγγελικών ταγμάτων).

Σε αυτή την περίπτωση υπάρχει συνέπεια με το απόκρυφο κείμενο «το Πρωτευαγγέλιο του Ιακώβου». Σύμφωνα μ’ αυτό η Παναγία «πήρε την πορφύρα, κάθισε στο θρόνο της και την έγνεθε.

Τότε στάθηκε μπροστά της ένας Άγγελος.

Σ’ άλλες εικόνες η Θεοτόκος είναι όρθια. Με τη στάση αυτή ακούει καλύτερα το θείο μήνυμα.

Στην περίπτωση της Θεοτόκου αξίζει να μελετηθεί ο ψυχικός της κόσμος την ώρα του Ευαγγελισμού.

Η εμφάνιση του αρχαγγέλου τάραξε τη Θεοτόκο. Το αδράχτι με το νήμα που σύμφωνα με την παράδοση (Πρωτοευαγγέλιο του Ιακώβου) κρατούσε στο χέρι της, έπεσε από το φόβο της.

Βυθίστηκε σε σκέψεις. Σκεπτόταν τη σημασία του αγγελικού χαιρετισμού. Δεν αμφιβάλλει, δεν απιστεί στη διαβεβαίωση του αρχαγγέλου ότι θα γίνει Μητέρα του Θεού, μόνο με φρόνηση ρωτάει «Πώς έσται μοι τούτο, επεί άνδρα ου γινώσκω;».

Εδώ η Θεοτόκος διαφέρει από την Εύα. Εκείνη παρασύρθηκε από τον εγωισμό της και δέχτηκε ανεξέταστα όσα ο σατανάς της πρότεινε. Η Θεοτόκος, αντίθετα, στολισμένη με ταπεινοφροσύνη και υπακοή στο θέλημα του Θεού, ζητάει να μάθει με πιο τρόπο θα πραγματοποιηθούν τα λόγια του αγγελιοφόρου του Θεού.

Όταν ο αρχάγγελος τη διαβεβαίωσε πως όλα θα γίνονταν με τη χάρη του Αγίου Πνεύματος και τη δύναμη του Θεού (το μαρτυρούν το τμήμα του κύκλου και οι ακτίνες που εκπέμπονται από αυτό στο πάνω μέρος της εικόνας), εκείνη συγκατατέθηκε ανεπιφύλακτα, «ιδού η δούλη Κυρίου, γένοιτό μοι κατά το ρήμα σου».

Η αμηχανία και η φρόνηση της Θεοτόκου, που με υπέροχους διαλόγους παρουσιάζουν τα τροπάρια της εορτής του Ευαγγελισμού, εκφράζονται σ’ άλλες εικόνες με την ανοιχτή παλάμη του δεξιού της χεριού.

Άλλες εικόνες του Ευαγγελισμού τονίζουν τη συγκατάθεση της Θεοτόκου στα λόγια του αρχαγγέλου. Η Μητέρα του Θεού εικονίζεται με σκυμμένο το κεφάλι έχοντας το δεξί της χέρι πάνω στο στήθος της, ή να βγαίνει από το μαφόριό της. Αυτά μάς θυμίζουν το «ιδού η δούλη Κυρίου…».

Χρόνια πολλά!

Χρ. Γιάννης Φουρλάνος
Δάσκαλος – Θεολόγος.