Ρίκινος ο κοινός: Ένα εξαιρετικά τοξικό φυτό

Το είδαμε πρόσφατα να χρησιμοποιείται ως καλλωπιστικό φυτό σε κάποιο σπίτι κοντά στο παλιό νοσοκομείο στην πόλη της Λευκάδας και μας κίνησε την περιέργεια. Το έχουμε επισημάνει και σε άλλες περιοχές, όπως στην αυλή του κτιρίου της παλιάς ΔΕΗ.

Το όνομά του είναι Ρίκινος ο κοινός (Ricinus communis), γνωστός στη χώρα μας και ως ρετσινολαδιά. Έχει μεγάλα παλαμοειδή φύλλα και εντυπωσιακούς κόκκινους-ροζ αγκαθωτούς καρπούς.

Οι σπόροι αυτού του φυτού περιέχουν μια από τις πιο θανατηφόρες φυσικές τοξίνες στον πλανήτη, τη ρικίνη (ricin). Η κατάποση ακόμα και 1 έως 3 σπόρων (ειδικά αν μασηθούν) μπορεί να αποβεί θανατηφόρα για ένα παιδί, ενώ λίγοι παραπάνω σπόροι μπορούν να προκαλέσουν το θάνατο σε έναν ενήλικα, καθώς δεν υπάρχει ειδικό αντίδοτο. Είναι ιδιαίτερα επικίνδυνο για σκύλους, γάτες και παραγωγικά ζώα αν καταπιούν τους καρπούς ή τους σπόρους.

Από τους σπόρους αυτούς, μετά από ειδική βιομηχανική επεξεργασία και θερμική εξουδετέρωση της τοξίνης, παράγεται το γνωστό ρετσινόλαδο (καστορέλαιο). Η ρικίνη είναι υδατοδιαλυτή πρωτεΐνη και παραμένει στον πολτό κατά την έκθλιψη των σπόρων, με αποτέλεσμα το επεξεργασμένο ρετσινόλαδο να μην περιέχει την τοξίνη.

Κατά τη δικτατορίας του Μεταξά (1936–1941), ο υφυπουργός Δημόσιας Ασφάλειας Κωνσταντίνος Μανιαδάκης υιοθέτησε τη μέθοδο των ιταλικών φασιστικών ομάδων (Μελανοχιτώνων), εξαναγκάζοντας πολιτικούς κρατούμενους και αντιφρονούντες να καταπίνουν μεγάλες ποσότητες ρετσινόλαδου. Το βασανιστήριο προκαλούσε οξεία διάρροια, αφαίμαξη οργανισμού και έντονο ηθικό εξευτελισμό με σκοπό την απόσπαση «δηλώσεων μετανοίας».