Ο πρώτος επίσημος εορτασμός της επετείου της 28ης Οκτωβρίου

Η επέτειος της 28ης Οκτωβρίου γιορτάστηκε για πρώτη φορά επίσημα το 1944, με παρέλαση ενώπιον του τότε πρωθυπουργού Γεωργίου Παπανδρέου.

Ο Παπανδρέου ηγούνταν της κυβέρνησης της «Εθνικής Ενότητας», που είχε σχηματιστεί τις 2 Σεπτέμβρη του 1944, έναν περίπου μήνα πριν την απελευθέρωση της Αθήνας. Αντικατέστησε στη συνέχεια τη διορισμένη από τους Γερμανούς Κυβέρνηση Ράλλη. Στην κυβέρνηση «Εθνικής Ενότητας» του Γ. Παπανδρέου συμμετείχαν εκ μέρους του ΕΑΜ οι: Αλέξανδρος Σβώλος, που ήταν πρωθυπουργός της κυβέρνησης των βουνών και ορκίστηκε υπουργός Οικονομικών, Άγγελος Αγγελόπουλος υφυπουργός Οικονομικών, Γιάννης Ζέβγος υπουργός Γεωργίας, ο Μιλτιάδης Πορφυρογένης υπουργός Εργασίας, Ηλίας Τσιριμώκος υπουργός Εθνικής Οικονομίας και ο Νικόλαος Ασκούτσης υπουργός Δημοσίων Έργων. Την ίδια μέρα ο αρχιστράτηγος των συμμαχικών δυνάμεων της Μεσογείου στρατηγός Ουίλσον διόρισε τον Σκόμπι διοικητή των χερσαίων δυνάμεων στην Ελλάδα και τον Αμερικάνο στρατηγό Πέρσι Σάντλερ, αναπληρωτή διοικητή για τη βοήθεια και τις επανορθώσεις.

Για τον πρώτο γιορτασμό της 28ης Οκτωβρίου αντιγράφουμε από τον δισέλιδο «Ριζοσπάστη», φύλλο της Κυριακής 29ης Οκτωβρίου 1944 (Τιμή Φύλλου 4 δισεκατομμύρια) – διατηρώντας την ορθογραφία του πρωτότυπου καθώς και τις λεζάντες των φωτογραφιών:

ΜΕ ΤΑ ΣΥΝΘΗΜΑΤΑ: ΛΑΟΚΡΑΤΙΑ! ΘΑΝΑΤΟΣ ΣΤΟΥΣ ΠΡΟΔΟΤΕΣ! ΕΚΔΙΚΗΣΗ! Η ΕΑΜΙΚΗ ΑΘΗΝΑ ΓΙΟΡΤΑΖΕΙ ΤΗ ΜΕΓΑΛΗ ΕΘΝΙΚΗ ΑΝΤΙΦΑΣΙΣΤΙΚΗ ΗΜΕΡΑ

Η ανθρωποθάλασσα κυρίαρχη κατακλύζει τα πάντα
Ο ΕΛΑΣ του βουνού και της πόλης αποθεώνεται

ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΑΦΟΣΙΩΣΗΣ ΣΤΟ ΗΡΩΪΚΟ ΚΚΕ

Για άλλη μια φορά η Αθήνα έζησε χτες τη συγκίνηση και τον ενθουσιασμό ενός παλλαϊκού ξεσηκωμού. Για μια άλλη φορά ο λαός της διαδήλωσε την απόφασή του να ολοκληρώσει την απελευθέρωση και να κατοχυρώσει τη νίκη και τα δικαιώματά του. Έδειξε τη θαυμάσια συνειδητή πειθαρχία του, την θέλησή του να εξασφαλίσει την τάξη. Για μια άλλη φορά τα συνθήματά του εδόνησαν την ατμόσφαιρα με την κραυγή από εκατοντάδες χιλιάδες στήθη:

– Λαοκρατία!

– Θάνατος στους προδότες!

– Λαϊκά δικαστήρια!

– Θάνατος στο φασισμό!

Η ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ

Παρά την εξαιρετική κακοκαιρία που άρχισε τις πρωϊνές ώρες και έδειχνε πως θα συνεχιζόταν όλη την ημέρα, τεράστιες διαδηλώσεις άρχισαν από νωρίς να συγκροτούνται. Από τα περίχωρα της Αθήνας ξεκινούν με τα πόδια χιλιάδες άνθρωποι. Στις συνοικίες, τα εργοστάσια, τις υπηρεσίες, τις τράπεζες, τα ιδρύματα, όπου έχει οριστεί τόπος προσυγκέντρωσης, ένα γεμάτο ενθουσιασμένο πλήθος συγκεντρώνεται και συντάσσεται με τη μεγάλη αντιφασιστική παρέλαση.

Δεκάδες χιλιάδες λαού αρχίζουν σε λίγο να κατεβαίνουν προς την Πλατεία Συντάγματος και τον Άγνωστο Στρατιώτη με σημαίες και λάβαρα, επιγραφές και συνθήματα, τραγουδώντας και ζητωκραυγάζοντας – όλη η Αθήνα η αδάμαστη, η νικήτρια, η λαοκράτισσα. Ατελείωτη λαοθάλασσα πλημμυρίζει τους δρόμους. Κάθε κλαδική, επαγγελματική, εθνικοαπελευθερωτική οργάνωση, κάθε κομματική αχτίδα, περνάει ξεχωριστά με τη δική της επιγραφή και σημαίες.

Η ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΠΛΗΜΜΥΡΑ

Πάνω σε αυτοκίνητα ζωγραφικές συνθέσεις αναπαριστάνουν γεγονότα και σκηνές από τον αγώνα, το «σπίτι – κάστρο» του Υμηττού, τους φοβερούς καταδότες με τη «μάσκα», τους πέντε κρεμασμένους των Ηλυσίων και άλλα.

Η φωτογραφία είναι από το βιβλίο «Στέμμα και Σβάστικα, Η Ελλάδα της κατοχής και της αντίστασης 1941-1944, Τόμος Β’» του Χάγκεν Φλάισερ (Hagen Fleischer) και φέρει τη λεζάντα «Ο μασκοφόρος, ντόπιος καταδότης, αναζητεί εχθρούς της «Νέας Τάξης» ανάμεσα στους συγκεντρωμένους»

Πίσω από το τιμημένο λάβαρο της Γ.Σ.Ε.Ε. παρελαύνει η εργατική στρατιά. Ακολουθούν οι δημόσιοι υπάλληλοι, οι υπάλληλοι νομικών προσώπων, οι τραπεζικοί, οι τροχιοδρομικοί, οι επαγγελματίες. Μαυροφορεμένες γυναίκες ακολουθούν τη σημαία της Εθνικής Αλληλεγγύης. Χιλιάδες ενθουσιασμένα παιδιά παρελαύνουν πειθαρχικά με τις σημαίες της ΕΠΟΝ. Όλος ο κόσμος χειροκροτεί, ζητωκραυγάζει. Ρίγος ιερής συγκίνησης σκορπίζει η παρέλαση των αναπήρων του πολέμου 1940-41. Στη φάλαγγα των ακρωτηριασμένων παλληκαριών νοσοκόμες κινούν αδειανά καρροτσάκια. Είνε οι ανάπηροι που λείπουν δολοφονημένοι από τα άτιμα χτήνη του Ράλλη. Η ίδια συγκίνηση καταλαμβάνει το πλήθος όταν περνούν οι «18 εναπομείναντες ακροναυλιώτες του Χαϊδαριού», τα Καλάβρυτα και το Δίστομο. Μυριόστομη η φωνή ενός λαού συνειδητού, πειθαρχημένου, κυρίαρχου της ζωής και της τύχης του δονεί την ατμόσφαιρα.

– Θάνατος στους προδότες!

Πολύ σύντομα ολόκληρος ο χώρος στην πλατεία Συντάγματος, στον Άγμωστο Στρατιώτη, στην οδό Πανεπιστημίου έχει κατακλυσθεί.

Η ΕΠΙΣΗΜΗ ΤΕΛΕΤΗ

Στις 10.30΄ έγινε δοξολογία στη Μητρόπολη. Την παρακολούθησαν το υπουργικό Συμβούλιο, ο αρχιστράτηγος Ουΐλσων, ο ναύαρχος Κάννιγκαμ, ο στρατηγός Σκόμπυ, ο αρχηγός του ΕΛΑΣ στρατηγός Σαράφης, ξένοι διπλωμάτες και αρχηγοί θρησκευμάτων, το Δημοτικό Συμβούλιο, οι αντιπρόσωποι του ΕΑΜ, ΕΠΟΝ και άλλων οργανώσεων, οι συναγωνιστές Θέος, Καλομοίρης της Γεν. Συνομοσπονδίας και άλλοι επίσημοι.

Από τη Μητρόπολη οι επίσημοι, τα στρατιωτικά τμήματα και οι οργανώσεις κατευθύνθησαν στο Μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτου, όπου κατέθεσαν στεφάνους ο Πρωθυπουργός, ο στρατηγός συναγ. Σαράφης στρατιωτικός αρχηγός του ΕΛΑΣ, όλες οι κομματικές και εαμικές οργανώσεις της Αθήνας, καθώς και ανάπηροι με αδελφές και μητέρες σκοτωμένων της Αλβανίας και του απελευθερωτικού αγώνα.

ΚΑΠΠΑ – ΚΑΠΠΑ – ΕΨΙΛΟΝ

Και τώρα αρχίζει η παρέλαση του λαού. Τρεις ολόκληρες ώρες κατεβαίνουν την οδό Πανεπιστημίου, ατελείωτες συντεταγμένες φάλαγγες του οργανωμένου λαού μέσα σε μια πραγματική θύελλα από ζητωκραυγές και χειροκροτήματα. Κάθε φορά που τα κύματα της ανθρώπινης πλημμύρας εναλλάσσονταν περνώντας μπροστά στα γραφεία του Κ.Κ.Ε. στην οδόν Πανεπιστημίου, η εμπιστοσύνη και η λατρεία του λαού στο κόμμα που στάθηκε πρωτοπόρος και οδηγητής, στον υπέροχο αγώνα του, ξεσπάει σε ατελείωτες ζητωκραυγές για τους τιμημένους αρχηγούς του.

– Κάππα-Κάππα-Έψιλον!

– Σιάντος! Ιωαννίδης! Φάνης! βροντοφωνάζουν ρυθμικά χιλιάδες λαού.

Το ίδιο γίνεται παρακάτω στην οδό Κοραή μπροστά στα γραφεία του ΕΑΜ!

– ΕΑΜ – Λαοκρατία – Παρτσαλίδης!

Εις τας 3 μετά το μεσημέρι συνεχίζεται η παρέλαση μέσα σε ατμόσφαιρα πανηγυρισμού της νίκης και παλλαϊκής απόφασης για την ολοκλήρωσή της.

ΠΕΡΝΑΕΙ Ο ΕΛΑΣ ΒΟΥΝΟΥ ΚΑΙ ΠΟΛΗΣ

Υποδειγματική σε εμφάνιση και επιβλητική σε όγκο ήταν η χτεσινή παρέλαση των δοξασμένων τμημάτων του ΕΛΑΣ της πόλης και του βουνού. Απ΄ όπου πέρασαν, τα συγκεντρωμένα πλήθη ζητωκραύγαζαν και χειροκροτούσαν ασταμάτητα και πηγαία τα μπαρουτοκαπνισμένα λιοντάρια των ελληνικών βουνών και της ηρωϊκής μας Αθήνας.

Οι 25 γενιοφόροι αντάρτες της ΙΙ Μεραρχίας έφτασαν στο Α΄ Σώμα Στρατού από την Ελευσίνα στις 8 το πρωΐ χτες. Επικεφαλής τους ήταν ο μόνιμος υπολοχαγός Αποστόλης Καημάδης. Σύμφωνα με το επίσημο πρόγραμμα αυτός και 25 Ελασίτες της Αθήνας ένοπλοι απένειμαν τις τιμές στους επισήμους στη δοξολογία της Μητρόπολης. Τόσο στη μετάβαση όσο και στην επιστροφή τους έγινε πραγματική αποθέωση απ΄ τον κόσμο, που προσπαθούσε να τους πλησιάσει και να αποσπάση κάτι από πάνω τους για ενθύμιο. Μετά τη δοξολογία όλα τα τμήματα του ΕΛΑΣ της Αθήνας παρελάσανε μπροστά στο Μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτου. Πρώτοι οι γενιοφόροι μας, μετά οι ένοπλοι της Αθήνας και κατόπιν ολόκληρος ο ΕΛΑΣ της πρωτεύουσας. Τα χειροκροτήματα και οι ζητωκραυγές του κόσμου από τα πεζοδρόμια, την πλατεία Συντάγματος και τα μπαλκόνια των σπιτιών δονούσαν τον ελεύθερο αέρα της Αθήνας. Δεν μπορούσε παρά να τιμήσει ο λαός της Αθήνας εκείνους που του χάρισαν αυτό που πανηγύρισε χτες.

Το πρόσωπο που συγκίνησε σε απερίγραπτο βαθμό το λαό της Αθήνας είνε ο αρχιστράτηγος του ΕΛΑΣ, ο θρυλικός Σαράφης. Θα φτάνει ακόμη και σήμερα στ΄ αυτιά όλων των Αθηναίων ο αντίλαλος του δοξασμένου ονόματος που έβγαινε ρυθμικά και ταυτόχρονα από αμέτρητα στόματα.

– Σα-ρά-φης, Σα-ρά-φης.

Μετά τη δοξολογία ο στρατηγός συναγ. Σαράφης γύρισε στο Α΄ Σώμα Στρατού μαζί με τους Μάντακα, Γρηγοριάδη, Χατζιμιχάλη, τον αντιπρόσωπο της Σοβ. Στατιωτικής Αποστολής αντ/ρχη Νικολάϊ και άλλους. Ο στρατηγός Σαράφης και οι άλλοι παρακολούθησαν την παρέλαση των τμημάτων του ΕΛΑΣ της Αθήνας κάτω από ατελείωτα χειροκροτήματα και ζητωκραυγές του κόσμου.

Τόσο ηλέκτριζε το λαό η εμφάνιση του αρχηγού του ΕΛΑΣ ώστε δυό φορές επιχείρησε ο κόσμος να πάρη στα χέρια το αυτοκίνητό του. Στην οδό Πανεπιστημίου ο λαός σταμάτησε τ΄ αυτοκίνητο, άνοιξε τις πόρτες, και φιλούσε το Στρατηγό, ζητωκραυγάζοντας και κλαίοντας από ενθουσιασμό.

ΟΙ ΠΡΟΔΟΤΕΣ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ

Στη χθεσινή γιορτή η αντίδραση προσπάθησε μάταια να εμφανισθή. Μικροομάδες πέρασαν σαν ασήμαντα σημάδια. Μέσα στους άλλους τόλμησαν να φανούν και οι Χίτες, κάπου 30 οπλισμένοι με πιστόλια και χειροβομίδες στις τσέπες. Ο κόσμος κατάπληκτος για τη θρασύτητά τους τους υποδέχτηκε με αποδοκιμασία, ως ότου αναγκάστηκε να επέμβη η στρατιωτική διοίκηση και η αστυνομία για να τους διατάξουν να φύγουν ενώ θα έπρεπε να συλληφθούν τουλάχιστον για παράνομη οπλοφορία.

Άλλοι οπλισμένοι πεμπτοφαλαγγίτες είχαν σκορπιστεί μέσα στο πλήθος με σκοπό να δημιουργήσουν επεισόδια. Οι περισσότεροι πιάστηκαν από τον λαό και παραδόθηκαν στους αστυφύλακες με απόδειξη. Μέσα στην ομάδα της Εθνικής Δράσης αναγνωρίστηκε κ΄ ένας ταγματάρχης των τσολιάδων με πολιτικά που πιάστηκε κι΄ αυτός και παραδόθηκε στην αστυνομία.