«Χρόνια της πέτρας»: Η ποίηση του Κώστα Γ. Σταματέλου επέστρεψε στη γενέθλια γη – Μια συγκινητική βραδιά μνήμης και ποίησης στους Τσουκαλάδες
Με συγκίνηση παρουσιάστηκε η νέα ποιητική συλλογή του Κώστα Γ. Σταματέλου – Οι τοποθετήσεις της Αγγελικής Κόγκα, του Τάσου Ροντογιάννη, του ίδιου του ποιητή και οι χαιρετισμοί της Εταιρείας Λευκαδικών Μελετών και της Δημόσιας Βιβλιοθήκης Λευκάδας
Στην ιδιαίτερη πατρίδα του, τους Τσουκαλάδες Λευκάδας, στον προαύλιο χώρο της Αγίας Αναστασιάς, παρουσιάστηκε το βράδυ της Παρασκευής 21 Αυγούστου η νέα ποιητική συλλογή του Κώστα Γ. Σταματέλου, με τίτλο «Χρόνια της πέτρας».
Η εκδήλωση, με τίτλο «Ποιητικά και Μουσικά Μονοπάτια», πραγματοποιήθηκε με τη συνδιοργάνωση του Δήμου Λευκάδας, της Δημόσιας Βιβλιοθήκης Λευκάδας και των Εκδόσεων ΔΗΩ, σε έναν χώρο που συνδύασε τη μνήμη του τόπου με την ποίηση και τη μουσική.
Τον συντονισμό της βραδιάς είχε ο Νίκος Σταματέλος, σκηνοθέτης και συγγραφέας. Για τον ποιητή και το έργο του μίλησαν η φιλόλογος Αγγελική Κόγκα, ο φιλόλογος Τάσος Ροντογιάννης και ο ίδιος ο Κώστας Σταματέλος. Ποιήματα της συλλογής απήγγειλαν η Αγγελική Κόγκα, ο Νίκος Σταματέλος, η Αλίκη Λαγκαδιανού και ο ποιητής, ενώ μουσικά την εκδήλωση πλαισίωσαν η Μαρία Γιαννικοπούλου και ο Κώστας Τσίντζας.
Ν. Σταματέλος: «Ένας από τους σημαντικότερους Λευκαδίους ποιητές της τελευταίας 20ετίας»
Ο Νίκος Σταματέλος πριν διαβάσει τον χαιρετισμό της Εταιρείας Λευκαδικών Μελετών, της οποίας μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου είναι ο ποιητής, μίλησε με ιδιαίτερα θερμά λόγια για τον Κώστα Σταματέλο.
Τον χαρακτήρισε «έναν από τους σημαντικότερους Λευκαδίους ποιητές σίγουρα της τελευταίας 20ετίας», εξηγώντας ότι στην ποίησή του χρησιμοποιεί λαϊκές λέξεις με «αντρική ειλικρίνεια», τις οποίες όμως τοποθετεί με «γυναικεία ευαισθησία».
Για τον ίδιο, αυτός ο συνδυασμός δημιουργεί την ποίηση του Σταματέλου, ένα «τρομερό πνευματικό εργαλείο για να μπορέσουμε να ελευθερώσουμε τη στιγμή».
Μιλώντας μάλιστα με ποδοσφαιρικούς όρους, ανέφερε ότι ο ποιητής κινείται «ανάμεσα στις γραμμές» που έχουν χαράξει ο Βαλαωρίτης και ο Σικελιανός, ενώ στη νέα συλλογή διέκρινε και στοιχεία καβαφικής γραφής.
Ωστόσο, όπως υπογράμμισε, ο Σταματέλος δεν εγκλωβίζεται στις επιρροές του. Αντίθετα, «προτάσσει τα στήθια του» και καταθέτει τη δική του αλήθεια, με συναισθηματική φόρτιση, ειλικρίνεια και διακριτικότητα.
Η ποίησή του, σύμφωνα με την τοποθέτηση του συντονιστή, κινείται ανάμεσα στην πέτρα, τη θάλασσα και τη φύση, αλλά και στην αθηναϊκή περιήγηση, σκέψη και προβληματισμό.
Η Εταιρεία Λευκαδικών Μελετών: «Μα, Κώστας, είναι η ποίησή του»
Στη συνέχεια διαβάστηκε ο χαιρετισμός της Εταιρείας Λευκαδικών Μελετών
Η Εταιρεία χαρακτηρίζει τα έργα λόγου και τέχνης «ακοίμητους φρουρούς της πνευματικής γενναιοδωρίας» και τονίζει ότι παρακολουθεί με αφοσίωση τους πνευματικούς δημιουργούς.
Για τον Κώστα Σταματέλο σημειώνει ότι όχι μόνο τον καμαρώνει ως μέλος της, αλλά και «επωφελείται από την πνευματικότητά του».
Η ποίηση του Κώστα, σύμφωνα με την Εταιρεία, δεν αποτελεί μια ανώδυνη αναπόληση του παρελθόντος. Είναι μια αυθεντική πνευματική κατάθεση, τόσο αδρή όσο και ο ανθρώπινος μόχθος που περιγράφει.
Τα «Χρόνια της πέτρας» αναφέρονται σε δύσκολες εποχές, γεμάτες στερήσεις και αγώνα, αλλά και σε ανθρώπους που είχαν την ακαταμάχητη επιθυμία να μεταπλάσουν την «πέτρα» και να μεταμορφώσουν το σκληρό τοπίο σε μια κοιλάδα που θα υποδεχόταν τα όνειρά τους.
Ο ποιητής, όπως αναφέρει η Εταιρεία, «δρασκελίζει τον χρόνο» για να επιστρέψει στους ανθρώπους εκείνης της εποχής, στους δικούς του ανθρώπους, και το κάνει με συγκινητική τρυφερότητα, αλλά και με αυτοπεποίθηση και γνώση.
Τα δύσκολα χρόνια δεν παρέμειναν, έτσι, «άνυδρα και τραυματικά», αλλά μετατράπηκαν σε «χρόνια μαθητείας στα ιδεώδη που τον οδηγούν».
Μέσα από αυτά τα ιδεώδη, ο γενέθλιος τόπος μετατρέπεται σε «μια μονάκριβη μικρή πατρίδα, στο γενέθλιο τόπο των ονείρων του». Η Εταιρεία χαρακτηρίζει τα «Χρόνια της πέτρας» «ποίηση χειροποίητη» και τον Κώστα Σταματέλο «γνήσια ρομαντικό διανοούμενο».
Και καταλήγει με μια φράση που συμπυκνώνει τη σχέση του ποιητή με την τέχνη του:
«Μα, Κώστας, είναι η ποίησή του». (Δες εδώ τον χαιρετισμό)
Μαρία Ρούσου: «Τ’ άγια χώματα των παιδικών μας χρόνων, οι μάνες, η αγριάδα και η γλύκα της τότε εποχής»
Τον χαιρετισμό της Προϊσταμένης της Δημόσιας Βιβλιοθήκης Λευκάδας, Μαρίας Ρούσου, διάβασε η Αλίκη Λαγκαδιανού.
Η Μαρία Ρούσου αναφέρθηκε στα βασικά στοιχεία που διατρέχουν τη νέα συλλογή: τα παιδικά χρόνια, οι μάνες, η αγριάδα αλλά και η γλύκα μιας άλλης εποχής, οι κουβέντες, οι σιωπές, οι αγωνίες, οι ελπίδες και οι διαψεύσεις.
Τα χαρακτήρισε ποιήματα που αποτελούν «αποστάγματα αναφορών στις ρίζες που καθορίζουν τη ζωή μας».
Η Δημόσια Βιβλιοθήκη Λευκάδας έχει γνωρίσει τον Κώστα Σταματέλο τόσο μέσα από την ιδιότητά του ως μέλους της Εταιρείας Λευκαδικών Μελετών και του Συλλόγου Λευκαδίων Αττικής όσο και μέσα από προηγούμενες παρουσιάσεις βιβλίων.
Το αποτύπωμά του, όπως σημείωσε η Μαρία Ρούσου, κινείται «μεταξύ πολιτιστικής ανησυχίας, σεμνότητας και ευγένειας».
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στο γεγονός ότι το νέο βιβλίο παρουσιάζεται στον τόπο καταγωγής του, στους Τσουκαλάδες, ένα χωριό που έχει αναδείξει ανθρώπους του πολιτισμού και του αθλητισμού. Αναφέρθηκε ακόμη στα Καλυβάκια, από όπου οι Τσουκαλωδίτες, όπως είπε χαρακτηριστικά, «αγναντεύουν» την πρόοδο των ανθρώπων του χωριού από τη Λευκάδα μέχρι τα πέρατα του κόσμου.
Η Βιβλιοθήκη ευχαρίστησε τον ποιητή για τη δωρεά αντιτύπων της συλλογής και του ευχήθηκε να είναι «καλοτάξιδο». (Δες εδώ τον χαιρετισμό)
Αγγελική Κόγκα: «Το “Γράμμα στη μάνα μου” συνιστά ένα μικρό έπος»
Ιδιαίτερα συγκινητική ήταν η προσέγγιση της φιλολόγου Αγγελικής Κόγκα, η οποία επικεντρώθηκε στο ποίημα «Γράμμα στη μάνα μου».
Η ίδια εξομολογήθηκε ότι πολλές φορές έχει κλάψει διαβάζοντας ένα ποίημα ή ένα γράμμα, αλλά για το συγκεκριμένο ποίημα «έκλαψα πολύ».
Το ποίημα γράφτηκε το 1991 και είχε συμπεριληφθεί στην πρώτη ποιητική συλλογή του Σταματέλου, «Η Παραλία της σιωπής». Η επανεμφάνισή του, μάλιστα πρώτο στη νέα συλλογή, αποτέλεσε για την Αγγελική Κόγκα ένα σημαντικό στοιχείο για την κατανόηση της σχέσης του με τα υπόλοιπα ποιήματα.
Το «Γράμμα στη μάνα μου» αποτελείται από 149 ανομοιοκατάληκτους ιαμβικούς δεκαπεντασύλλαβους στίχους, γεγονός που οδήγησε τη φιλόλογο να αναφερθεί στον δεκαπεντασύλλαβο ως «εθνικό μας στίχο», συνδέοντάς τον με τα δημοτικά τραγούδια, τον «Ερωτόκριτο», τον Σολωμό και τον Βαλαωρίτη, αλλά και με τις έμμετρες μεταφράσεις των ομηρικών επών.
Για την Αγγελική Κόγκα, το ποίημα αποτελεί «ένα μικρό έπος» και έναν ύμνο στον καθημερινό ηρωικό αγώνα της μάνας του ποιητή, αλλά ταυτόχρονα και στον αγώνα του ίδιου να μεγαλώσει μέσα στη στέρηση της μητρικής παρουσίας.
Η μορφή της μητέρας, όμως, ξεπερνά τα όρια της προσωπικής μνήμης. Γίνεται, όπως υπογράμμισε, σύμβολο της κάθε γυναίκας, της κάθε μάνας της γενιάς του ποιητή, της λευκαδίτισσας μάνας.
Παράλληλα, μέσα από το ποίημα αναδύεται ολόκληρη η Λευκάδα των παιδικών χρόνων, η ύπαιθρος, η εργασία και η καθημερινότητα. Η Αγγελική Κόγκα έκανε μάλιστα έναν παραλληλισμό με τις φωτογραφίες του Fritz Berger, που αποτύπωσε τη ζωή της λευκαδίτισσας μάνας στις δεκαετίες του ’50 και του ’60.
Το ποίημα, όπως τόνισε, περιέχει «όλα τα στοιχεία που σκλήρυναν τη ζωή» και αποτελεί έναν τρόπο για τον ποιητή να εκφράσει την ευγνωμοσύνη του στη μητέρα του, η οποία τον όπλισε, όπως ανέφερε, «με τιμιότητα και πείσμα, υπερηφάνεια και δικαιοσύνη».
Τάσος Ροντογιάννης: «Η ποίηση είναι το λιμάνι του, η καταφυγή του και εν τέλει η ανάσα του»
Ιδιαίτερα προσωπική ήταν η προσέγγιση του φίλου του και φιλολόγου Τάσου Ροντογιάννη, ο οποίος γνωρίζει τον Κώστα Σταματέλο από τα παιδικά και εφηβικά τους χρόνια και υπήρξε συγκάτοικός του στην Αθήνα για έναν χρόνο στις αρχές της δεκαετίας του 1990.
Όπως ανέφερε, εκείνη την περίοδο ο Σταματέλος άρχισε να «ξεδιπλώνει τα ποιητικά του φτερά» και να παίρνει πιο συστηματικά μολύβι και χαρτί στα χέρια του για χάρη της ποίησης.
Η ποιητική του διαδρομή ξεκινά ουσιαστικά με την πρώτη συλλογή, «Στην παραλία της σιωπής», το 1993, και συνεχίζεται αδιάλειπτα, με τα «Χρόνια της πέτρας» να αποτελούν την έβδομη εκδοτική του απόπειρα.
Ο Ροντογιάννης μίλησε ακόμη για τη σεμνότητα και τη διακριτικότητα του ποιητή, ο οποίος, όπως σημείωσε, μόλις τα τελευταία χρόνια άρχισε να χρησιμοποιεί δίπλα στην επαγγελματική του ιδιότητα τη λέξη «ποιητής».
Ο ίδιος αποκάλυψε ότι επί χρόνια ο Σταματέλος τού έστελνε τα ποιήματά του πριν από κάθε έκδοση για να ακούσει τη γνώμη του. Και τα διάβαζε, όπως εξήγησε, επειδή «μου μιλούσαν στην καρδιά μου, όπως μιλάει η πραγματική, η αληθινή ποίηση».
«Όχι για να ανασάνει, αλλά για να ξανασάνει»
Αναζητώντας την απάντηση στο γιατί κάποιος εξακολουθεί να γράφει ποίηση στην εποχή της εικόνας, της τεχνολογίας και της ταχύτητας, ο Τάσος Ροντογιάννης αναφέρθηκε στον Σεφέρη και στην ποίηση που συνδέεται με την ανθρώπινη ανάσα.
«Αυτή την ανάσα διεκδικεί και γι’ αυτήν αγωνίζεται και ο Κώστας γράφοντας», είπε, προσθέτοντας μια χαρακτηριστική λευκαδίτικη διατύπωση: «Όχι για να ανασάνει, αλλά για να ξανασάνει όπως λέμε στη Λευκάδα».
Για τον Ροντογιάννη, ο ποιητής γράφει για να σταματήσει τον χρόνο, να απαλύνει την απώλεια και να αντιμετωπίσει τη λήθη. Η απομάκρυνσή του από τη Λευκάδα, η απόσταση από τη γενέθλια γη και τους γονείς του αποτέλεσαν βαθιά βιωματική αφετηρία για την ποιητική του δημιουργία.
«Η ποίηση είναι το λιμάνι του, η καταφυγή του και εν τέλει η ανάσα του», υπογράμμισε.
36 ποιήματα, 75 σελίδες και μια ολόκληρη εποχή
Ο Τάσος Ροντογιάννης αναφέρθηκε και στη μορφή της νέας έκδοσης, η οποία περιλαμβάνει 36 ποιήματα σε 75 σελίδες, συνοδευόμενα από πίνακες και χαρακτικά του ζωγράφου Νεκτάριου Κόντη.
Τα ποιήματα, όπως σημείωσε, κινούνται γύρω από τα «ιερά και τα όσια» της ζωής του ποιητή: τη μάνα, τον πατέρα, αγαπημένα πρόσωπα, τη γενέθλια γη, την αγάπη, το ερωτικό στοιχείο, τη νοσταλγία, την ανησυχία και τη θλίψη.
Ιδιαίτερα στάθηκε στο ομότιτλο ποίημα «Χρόνια της πέτρας», το οποίο χαρακτήρισε αυτοαναφορικό και βαθύτατα βιωματικό. Η «πέτρα» παραπέμπει στις δυσκολίες, τις στερήσεις, τη φτώχεια και τις πολιτικές διώξεις, ενώ ταυτόχρονα συμβολίζει την αξιοπρέπεια των ανθρώπων που έζησαν εκείνα τα χρόνια.
Ιδιαίτερη θέση έχουν στη συλλογή η μητέρα και ο πατέρας του ποιητή. Ο Ροντογιάννης σημείωσε ότι 26 από τις 75 σελίδες αφορούν άμεσα τους γονείς του.
Ωστόσο, υπογράμμισε ότι ο Σταματέλος δεν γράφει μόνο για τους δικούς του γονείς.
«Δεν γράφει μόνο για τους γονείς του. Γράφει για τον Μπάρμπα Γιώργη και τη Θεία Τασία πολλών από εμάς».
Οι προσωπικές μορφές μετατρέπονται έτσι σε σύμβολα μιας ολόκληρης γενιάς ανθρώπων που έζησαν δύσκολα, αλλά με τιμή, αξιοπρέπεια, καρτερία και χαμόγελο.
Και όπως χαρακτηριστικά είπε:
«Οι εικόνες, οι αναμνήσεις, η ζωή που κυλάει ανάγλυφα στους στίχους του είναι η δική μας ζωή».
Κλείνοντας, απευθύνθηκε προσωπικά στον φίλο του με μια ιδιαίτερα συγκινητική αναφορά: «Φίλε Κώστα, ο Ζάβαλης θα ήταν πολύ περήφανος για σένα απόψε».
Κώστας Γ. Σταματέλος: «Η ποίηση δεν αποτελεί μέσο αυτοπροβολής»
Στο τέλος της βραδιάς μίλησε ο ίδιος ο ποιητής, εκφράζοντας τις ευχαριστίες του σε όλους όσοι συνέβαλαν στην πραγματοποίηση της εκδήλωσης.
Ευχαρίστησε τον εφημέριο των Τσουκαλάδων π. Ιωάννη Λάζαρη, τη Δημόσια Βιβλιοθήκη Λευκάδας, τον Δήμο Λευκάδας και τις Εκδόσεις ΔΗΩ, καθώς και όλους τους ανθρώπους που εργάστηκαν για την έκδοση.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στη γραφίστρια και ποιήτρια Δήμητρα Μαυρίκου, τον γραφίστα Λευτέρη Γιωργάκη, τον Πολιτιστικό Σύλλογο Καρυωτών, την Ελεωνόρα Φιόρου, την αρχαιολόγο Ιωάννα Καπλάνη, την Αγγελική Κόγκα, τον Επαμεινώνδα και τον Γιώργο Ροντογιάννη, την Αλίκη Λαγκαδιανού και τους μουσικούς Μαρία Γιαννικοπούλου και Κώστα Τσίντζα.
Ευχαρίστησε επίσης την οικογένειά του και ιδιαίτερα τη σύζυγό του για την υπομονή και τη στήριξή της.
Μιλώντας για την ποίηση, ήταν σαφής: «Για μένα η ποίηση δεν αποτελεί με την καθοιανδήποτε έννοια μέσο αυτοπροβολής και μικρόψυχων προσδοκιών».
Αποκάλυψε ακόμη ότι η βραδιά αυτή ήταν ένα «τάμα που άργησε να ενσαρκωθεί», καθώς είχε απόσχει από κάθε εκδοτική προσπάθεια από το 2011.
Το Δημοτικό Σχολείο των Τσουκαλάδων στο επίκεντρο
Ο ποιητής δεν περιορίστηκε στην παρουσίαση του βιβλίου. Έστειλε ένα σαφές μήνυμα για την ανάγκη επαναπροσέγγισης της πολιτιστικής ταυτότητας των Τσουκαλάδων.
Όπως τόνισε, το χωριό διαθέτει όμορφους χώρους που μπορούν να φιλοξενήσουν πνευματικές και πολιτιστικές δράσεις, όμως «οφείλουμε να επανεξετάσουμε και επαναπροσεγγίσουμε με σπουδή και έγνοια το χαμένο έδαφος».
Ως πρώτο σημαντικό βήμα έθεσε την άμεση ανακατασκευή και σοβαρή προστασία του Δημοτικού Σχολείου των Τσουκαλάδων.
Όπως υπογράμμισε, το σχολείο μπορεί να εξελιχθεί σε χώρο που θα φιλοξενήσει και θα στηρίξει το πνευματικό γίγνεσθαι του χωριού.
Η προειδοποίησή του ήταν ιδιαίτερα έντονη: «Κάθε ολιγωρία και αναποφασιστικότητα θα μας στιγματίσει».
Χαρακτήρισε το σχολείο «πνευματικό διαμάντι» και τόνισε ότι η αδράνεια θα μπορούσε να οδηγήσει σε πνευματική πενία και στην απώλεια ενός σημαντικού κομματιού της ιστορίας του τόπου.
Ένα βιβλίο ως επιστροφή στη γενέθλια γη
Για τον Κώστα Σταματέλο, τα «Χρόνια της πέτρας» αποτελούν ταυτόχρονα μια προσωπική κατάθεση και έναν τρόπο να επιβεβαιώσει τον σεβασμό και την αγάπη του για την ποιητική ζωή της Λευκάδας και της ευρύτερης Ελλάδας.
Η παρουσίαση στους Τσουκαλάδες είχε, επομένως, έναν συμβολισμό πολύ μεγαλύτερο από την έκδοση ενός ακόμη βιβλίου. Ήταν μια επιστροφή στη γενέθλια γη, στις μνήμες, στους ανθρώπους και στις αξίες που διαμόρφωσαν τον ποιητή.
Και η βραδιά έκλεισε με μια ακόμη υπόσχεση.
Ο Κώστας Σταματέλος ανακοίνωσε ότι σε επόμενη αντίστοιχη συνάντηση επιθυμεί να παρουσιάσει την ποιητική γραφή του αδελφού του, Νίκου Σταματέλου, για τον οποίο είπε ότι «οφείλει να τολμήσει να μπει στο φως».
Μια βραδιά που τελικά δεν ήταν μόνο η παρουσίαση των «Χρόνων της πέτρας», αλλά μια συνάντηση ποίησης, μουσικής, μνήμης, φιλίας και ιδιαίτερης πατρίδας. Μια επιστροφή στις ρίζες και στους ανθρώπους μιας άλλης Λευκάδας, με το βλέμμα στραμμένο ταυτόχρονα στο μέλλον.
