O θρύλος για τα μυτερά τσόκαρα της κοιλάδας Bethmalais

Γράφει η Ιωάννα Φίλιππα

Ο παραδοσιακός χορευτικός σύλλογος Les Bethmalais από την πόλη Saint Girons του νομού Ariege, στα κεντρικά Πυρηναία της Γαλλίας συμμετέχει στο 64ο Διεθνές Φεστιβάλ Φολκλόρ της Λευκάδας (23-28 Aυγούστου 2026).

Με ιστορία 120 χρόνων, διαφυλάττει τον πολιτισμό της κοιλάδας Bethmalais μέσα από τα τραγούδια, τους χορούς, τις ενδυμασίες, τα μουσικά όργανα, τα έθιμα και τις παραδόσεις αυτής της ιδιαίτερης περιοχής.

Με την πρώτη ματιά ο θεατής εντυπωσιάζεται από την πλούσια ενδυμασία των χορευτών (ανδρών και γυναικών) με τα ζωντανά χρώματα και τα ποικίλα εκθαμβωτικά κεντήματα αλλά συνάμα αναρωτιέται για τα περίεργα, άβολα, μυτερά τσόκαρα.

Και δικαίως γιατί τα τσόκαρα κρύβουν μια συγκλονιστική ιστορία αγάπης, προδοσίας και εκδίκησης!

Ήταν γύρω στο έτος 1.000 μΧ. Οι Μαυριτανοί, με επικεφαλής τον αρχηγό τους Al-Mansour (Almanzor), διεξάγουν συνεχώς πολέμους στις κοιλάδες των Πυρηναίων. Στην κοιλάδα Bethmalais είχαν καταλάβει το οχυρωμένο κάστρο του Brame-Vaque και συμπεριφέρονταν όπως οι απαιτητικοί κατακτητές.

Οι Μαυριτανοί ήταν επιβλητικοί, σκληροί και αισθησιακοί πολεμιστές. Σύντομα επιβλήθηκαν στον «αδύναμο» πληθυσμό, τις γυναίκες και τους ηλικιωμένους, και σταδιακά η ζωή οργανώθηκε με πολλές γιορτές και χορούς, που γοήτευαν τα νεαρά κορίτσια…

Oι νεαροί Bethmalais σταμάτησαν να κατεβαίνουν από τα ορεινά βοσκοτόπια. Παρέμεναν εκεί ψηλά, ένωσαν το μίσος τους για τον κατακτητή και εργάζονταν για να αποκτήσουν δύναμη και να ετοιμάσουν μια τρομερή εκδίκηση.

Σιγά σιγά όμως εγκαταλείφθηκαν από τις αγαπημένες τους!

Ο γιος του αρχηγού των Μαυριτανών, ο Boabdil ερωτεύτηκε το ομορφότερο κορίτσι στην κοιλάδα. Την έλεγαν Esclarlys που σημαίνει «βαμμένο κρίνο σε φωτεινό φόντο». Η Esclarlys ήταν ήδη αρραβωνιασμένη με τον κυνηγό βοσκό Darnert. Ο τελευταίος είχε οχυρωθεί στα βουνά με τους συντρόφους του. Εκεί πάνω, στα βαθιά δάση, κοντά στις παγωμένες λίμνες και τις ιλιγγιώδεις αβύσσους, όλοι μαζί εκπαιδεύονταν στη μάχη, κόβοντας τόξα και βέλη, κυνηγώντας αρκούδες και κατσίκες. Αλλά επίσης αφιέρωναν πολύ χρόνο παρατηρώντας τι συνέβαινε στην κοιλάδα.

Η όμορφη κοπέλα άφησε τον εαυτό της να παρασυρθεί από την απαλή φωνή του Boabdil, τις νωχελικές χειρονομίες και τις ατελείωτες ονειροπολήσεις. Τα προτιμούσε από την βραχνή και απότομη ομιλία του αγοριού του βουνού.

Σύντομα ο Darnert έμαθε για την προδοσία της αρραβωνιαστικιάς του. Δεν έδειξε κανένα σημάδι των συναισθημάτων του, αλλά οι σύντροφοί του τον έβλεπαν συχνά να διασχίζει το βουνό, κουβαλώντας ξύλα.

Ένα πρωί ο Darnert ανακάλυψε μια καρυδιά ξεριζωμένη από την καταιγίδα. Οι κωνικές ρίζες του δέντρου φαινόταν να θέλουν να ξύσουν τα σύννεφα. Άρχισε να τις πριονίζει και πήγε να τις πλύνει στο ρέμα.

Τότε αποφάσισε να φτιάξει ένα καλό ζευγάρι παπούτσια από αυτό το κομμάτι ξύλου. Καθισμένος σε μια επίπεδη πέτρα που έβλεπε στην κοιλάδα σκάλισε τη ρίζα, γυάλισε, έκοψε και πέτυχε μύτες των οποίων η άκρη έφτανε μέχρι τα γόνατα.

Μια μέρα, απεσταλμένοι από τις πεδιάδες είπαν στους νεαρούς Bethmalais ότι οι Μαυριτανοί είχαν υποστεί μια μεγάλη ήττα κοντά στη Μεσόγειο και ότι στο χωριό εξακολουθούσαν να χoρεύουν και να πίνουν κάθε βράδυ… Αποφασίστηκε να επιτεθούν νύχτα. Οπλίστηκαν και κατέβηκαν σιωπηλά από το βουνό.

Οι Μαυριτανοί κοιμόντουσαν… όλοι σφαγιάστηκαν χωρίς να ξυπνήσουν.

Την επόμενη μέρα, οι νικητές βοσκοί παρέλασαν στους δρόμους του Ayet. Επικεφαλής τους ο πρώην αρραβωνιαστικός, με το πρόσωπο ψηλά, το στήθος φουσκωμένο. Όλοι οι συγκεντρωμένοι ξέσπασαν σε μια κραυγή έκπληξης βλέποντάς τον. Στις μύτες των τσόκαρών του υπήρχε από μια καρδιά: του Boabdil στα δεξιά και της άπιστης αρραβωνιαστικιάς του στα αριστερά.

Έτσι σύμφωνα με τον θρύλο γεννήθηκε η παράδοση των περίφημων μυτερών τσόκαρων της κοιλάδας Bethmalais.

Από τότε, την παραμονή των Χριστουγέννων, ο αρραβωνιαστικός προσφέρει στην αρραβωνιαστικιά του ένα ζευγάρι μυτερά τσόκαρα, ντυμένα με δέρμα και πλούσια διακοσμημένα με χρυσές μύτες που έχουν μια καρδιά στην κορυφή. Όσο μακρύτερες είναι οι μύτες, τόσο μεγαλύτερη είναι η αγάπη. Σε αντάλλαγμα, η νύφη του προσφέρει ένα μάλλινο πλεκτό κεντημένο με βελούδο και ένα πουγκί γεμάτο κορδέλες.

Ο θρύλος για τα μυτερά τσόκαρα των Bethmalais αποδεικνύει ότι το Διεθνές Φεστιβάλ Φολκλόρ της Λευκάδας εκτός μια μεγάλη γιορτή χορού, μουσικής και θεάματος είναι ένα ζωντανό εργαστήρι λαογραφίας, αρκεί βέβαια να υπάρχουν οι άνθρωποι που θα βοηθήσουν το κοινό να ανακαλύψει τον πολιτισμό πίσω από το θέαμα.

Το φολκλορικό συγκρότημα Les Bethmalais συμμετείχε στο 55ο Διεθνές Φεστιβάλ Φολκλόρ της Λευκάδας (20-27 Aυγούστου 2017) . Τότε σε παράλληλη εκδήλωση στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Λευκάδας παρουσιάστηκε ο μύθος της φορεσιάς Bethmalais, με επιμέλεια της γράφουσας.

Πηγή: www.bethmalais.com

Ιωάννα Φίλιππα