Μια «Αντίκλεια» μπροστά από μια υπεραιωνόβια ελιά στο Φρύνι

Καθόταν στο απέναντι παγκάκι. Μόλις μας είδε να φωτογραφίζουμε πρόσφατα την υπεραιωνόβια ελιά στο Φρύνι, ζήτησε ευγενικά να φωτογραφηθεί κι αυτή δίπλα στο επιβλητικό αυτό μνημείο της φύσης. Δεν της χαλάσαμε το χατίρι.

Το όνομά της σπάνιο και αρχαιοπρεπέστατο: Αντίκλεια. Μια σύνθετη λέξη που προέρχεται από τις αρχαίες ελληνικές λέξεις «Αντί» (απέναντι, ισάξια, αντίστοιχα) και «Κλέος» (δόξα, φήμη). Η σημασία του αποδίδεται ως «η αντάξια της δόξας», «αυτή που έχει δόξα απέναντι στους άλλους» ή «αυτή που ανταγωνίζεται στη δόξα». Το όνομα είναι κυρίως γνωστό από την Ομήρου Οδύσσεια: Η Αντίκλεια ήταν η μητέρα του Οδυσσέα και σύζυγος του Λαέρτη, η οποία πέθανε από τη θλίψη της για την πολύχρονη απουσία του γιου της στον Τρωικό Πόλεμο. Ο Οδυσσέας τη συναντά στη Νέκυια (Ραψωδία λ), όταν κατεβαίνει στον Άδη, σε μια από τις πιο συγκινητικές σκηνές του έπους.

Την ελιά αυτή την είχαμε φωτογραφήσει και παλιότερα, το 2020, ύστερα από ένα αίτημα εκπαιδευτικού ιδρύματος με αποδέκτη μια γνωστή μας. Βρίσκεται στο Φρύνι, σε δημοτικό χώρο, κοντά στην εκκλησία των Αγίων Αποστόλων. Την εποχή εκείνη την είχαμε μετρήσει στη βάση και είχαμε βρει τη περίμετρό της να αγγίζει τα 10 μέτρα – η σωστή μέτρηση για μια χοντρή εκτίμηση της ηλικίας βάσει ενός τύπου πρέπει να γίνεται στο ύψος των 0,80 μέτρων.

Όπως είχε γράψει και ο Οδυσσέας Ελύτης:

«Εάν αποσυνθέσεις την Ελλάδα, στο τέλος θα δεις να σου απομένουν μια ελιά, ένα αμπέλι κι ένα καράβι. Που σημαίνει: με άλλα τόσα την ξαναφτιάχνεις.»

Ζωντανά μνημεία της ιστορίας μας

Όπως σημειώνει ο γεωπόνος κ. Μπάμπης Λάζαρης, ένας άριστος γνώστης της λευκαδίτικης υπαίθρου:

«Στον τόπο μας συναντά κανείς σε πολλά μέρη υπεραιωνόβιες ελιές, ζωντανά μνημεία της φύσης, της ιστορίας και της παράδοσης. Όσο μπορούν και αντέχουν ακόμα στην τουριστική λαίλαπα, στέκονται εκεί ακοίμητοι φρουροί και παραστάτες της πορείας του λαού μας. Στο ζαρωμένο κορμό τους θαρρείς πως είναι γραμμένη ολόκληρη η Ιστορία του Λευκαδίτη αγρότη… Ο βασανισμένος κορμός τους, ο σκεβρωμένος, που τον πλάσανε όλοι οι αέρηδες σπρώχνοντάς τον κατά τη δική τους βούληση, δίνει την αίσθηση μιας αιώνιας και αδιάκοπης πάλης, μια εικόνα που θυμίζει πολύ τον άνθρωπο στη διαρκή πάλη του με το πεπρωμένο. Μπροστά από την Ασπρολιά μας έχουν περάσει κάθε λογής δυνάστες όπως οι Ρωμαίοι Κόμητες Ορσίνι, Βασιλιάδες Ανδηγαυοί, ο διαβόητος Γρατιανός Τζώρτζης, η δυναστεία των Τόκκων, Τούρκοι Αγάδες, Ενετοί φεουδάρχες (1684-1797) με τελευταίους τους Άγγλους κατακτητές που έφυγαν το 1864…»

Ρίζες που χάνονται στα βάθη των αιώνων

Στη Λευκάδα είναι βέβαιο ότι η ελαιοκαλλιέργεια υπήρχε τουλάχιστον πριν από 2.000 χρόνια. Κατά τη διάνοιξη της οδού Φιλοσόφων κοντά στο Νεκροταφείο της πόλης βρέθηκαν σημαντικά ευρήματα, όπως πέτρινα ελαιοπιεστήρια, δεξαμενές και πιθάρια λαδιού. Το πιο σημαντικό όλων, όμως, ήταν οι πυρήνες (κουκούτσια) από ελιές που βρέθηκαν σε μεγάλο αριθμό κατά τη διάρκεια των ανασκαφών.

Μια απλή παρατήρηση και σύγκριση των κουκουτσιών έδειξε απόλυτη ομοιότητα με τα κουκούτσια της Ασπρολιάς, της ποικιλίας που καλλιεργούμε μέχρι σήμερα σ’ όλο το νησί. Το γενικό συμπέρασμα -και όλα τα ιστορικά στοιχεία το επιβεβαιώνουν- είναι πως η καλλιέργεια της ελιάς εδραιώθηκε και πήρε ουσιαστική θέση στην αγροτική οικονομία των νησιών μας κατά την περίοδο της Ενετοκρατίας.

Άλμπουμ με 38 φωτογραφίες
Για να δείτε το άλμπουμ σε ξεχωριστό παράθυρο κάντε κλικ στον τίτλο