Λευκάδα 1979: Όταν η Εργατική Πρωτομαγιά μετατράπηκε σε πεδίο σφοδρής συνδικαλιστικής διαμάχης
Ένα ιστορικό ντοκουμέντο που έχει διασωθεί σε υπηρεσιακή αλληλογραφία του 1979, αποκαλύπτει την ένταση, τον ιδεολογικό αναβρασμό και τις έντονες συνδικαλιστικές αντιπαραθέσεις που σημάδεψαν τη Λευκάδα στα πρώτα χρόνια της Μεταπολίτευσης.
Πρόκειται για την επίσημη εμπιστευτική αναφορά με αριθμό πρωτοκόλλου 548, συνταχθείσα στις 14 Μαΐου 1979, την οποία απέστειλε η διοίκηση του Εργατοϋπαλληλικού Κέντρου Λευκάδος προς τη Γενική Συνομοσπονδία Εργατών Ελλάδος (Γ.Σ.Ε.Ε.) στα κεντρικά της γραφεία στην οδό Πατησίων 69 στην Αθήνα.
Το έγγραφο, το οποίο φέρει τις αυθεντικές υπογραφές του τότε Προέδρου και του Γενικού Γραμματέα του Εργατικού Κέντρου, αποτελεί συνέχεια προηγούμενης επιστολής (υπ΄ αριθ. 545/9-5-79) και έχει ως αντικείμενο την επίσημη καταγγελία για το «μελανόν σημείον» του εορτασμού της Εργατικής Πρωτομαγιάς. Στο επίκεντρο της καταγγελίας βρέθηκε ο συνδικαλιστής Δημήτριος Κοντογιώργης, εκπρόσωπος της συνδικαλιστικής παράταξης ΕΣΑΚ-Σ και Πρόεδρος του Συνδέσμου Κτιστών & Ξυλουργών Λευκάδος «Ο Πραξιτέλης».
Η λεπτομερής καταγραφή των γεγονότων από τη διοίκηση του Κέντρου αποτυπώνει ανάγλυφα τον τρόπο με τον οποίο οι πανελλαδικές συγκρούσεις μεταξύ του κατεστημένου εργατικού συνδικαλισμού και των ανερχόμενων μαχητικών δυνάμεων της Αριστεράς εκδηλώθηκαν με σφοδρότητα στο τοπικό επίπεδο της Λευκάδας.
Το Προοίμιο της αντιπαράθεσης: Διακηρύξεις και προειδοποιήσεις
Η προετοιμασία του εορτασμού της Πρωτομαγιάς του 1979 ξεκίνησε με αυστηρή τήρηση της θεσμικής ιεραρχίας από την πλευρά της διοίκησης του Εργατικού Κέντρου Λευκάδος. Όπως σημειώνεται στην υπηρεσιακή αναφορά, το Κέντρο έλαβε απόφαση να αποστείλει έγγραφο προς όλα τα πρωτοβάθμια σωματεία της δύναμής του, κινούμενο αυστηρά «μέσα στο πνεύμα της υπ΄ αριθ. 16/11-4-79 εγκυκλίου της Γ.Σ.Ε.Ε.».
Η διοίκηση υπογράμμιζε ότι, ως η «μόνη αρμοδία» αρχή, κατήρτισε αυτόνομα το πρόγραμμα και τα πλαίσια της εκδήλωσης, όρισε τον κεντρικό ομιλητή και κοινοποίησε τον σχεδιασμό στα τοπικά σωματεία. Παράλληλα, στις 29 Απριλίου 1979, εξέδωσε και κυκλοφόρησε δική της επίσημη διακήρυξη προς τους εργαζομένους της πόλης.
Ωστόσο, την επομένη, 30 Απριλίου 1979, τα Οικοδομικά Σωματεία της Λευκάδας προχώρησαν σε μια κίνηση ρήξης: κυκλοφόρησαν δική τους, ξεχωριστή διακήρυξη προς το εργατικό δυναμικό. Η ενέργεια αυτή θορύβησε άμεσα τη διοίκηση του Εργατικού Κέντρου, η οποία κατήγγειλε ότι η διακήρυξη των οικοδόμων περιείχε «άγνωστα συνθήματα και περιεχόμενον ύποπτον».
Αντιδρώντας άμεσα, ο Πρόεδρος του Εργατικού Κέντρου κάλεσε τον Δημήτριο Κοντογιώργη στο γραφείο του όπου του απηύθυνε αυστηρή παρατήρηση για την έκδοση της χωριστής διακήρυξης, υποστηρίζοντας ότι με την πράξη του αυτή υποκατέστησε τη νόμιμη διοίκηση του Κέντρου. Του συνέστησε ιδιαίτερη προσοχή, επικαλούμενος πληροφορίες σύμφωνα με τις οποίες επιδιωκόταν «δια διαφόρων τρόπων και ενεργειών να κομματικοποιήσουν και να διασπάσουν την εργατική Πρωτομαγιά», ενώ χαρακτήρισε κάθε τέτοια απόπειρα ως «πράγμα απαράδεκτον εις βάρος του συνδικαλιστικού κινήματος».
Το Παρασκήνιο της συγκέντρωσης: Το «Κ.Κ.Ε. εξ.» και η συμφωνία του διλέπτου
Την 1η Μαΐου 1979, ημέρα της εργατικής συγκέντρωσης, η ατμόσφαιρα στο κτίριο του Εργατικού Κέντρου Λευκάδας ήταν τεταμένη πριν καν ξεκινήσουν οι ομιλίες. Σύμφωνα με την καταγγελία της διοίκησης προς τη Γ.Σ.Ε.Ε., παρατηρήθηκε η προσέλευση προσώπων που χαρακτηρίζονται στο έγγραφο ως «άσχετα με την εργατική τάξη και αποδεδειγμένα ανήκοντα εις το Κ.Κ.Ε. εξ.».
Η παρουσία αυτή οδήγησε τον Πρόεδρο του Εργατικού Κέντρου στο να καλέσει για δεύτερη φορά τον Δημήτριο Κοντογιώργη στο γραφείο του. Εκεί, η διοίκηση απαίτησε να απομακρυνθούν τα συγκεκριμένα άτομα από τον χώρο του Εργατικού Κέντρου, καθιστώντας τον εκπρόσωπο της ΕΣΑΚ-Σ προσωπικά υπεύθυνο για οτιδήποτε συνέβαινε κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης.
Επιπλέον, τέθηκαν αυστηροί περιορισμοί ως προς τη συμμετοχή των εκπροσώπων των οικοδόμων στο βήμα. Του επισημάνθηκε ρητά ότι όφειλε να είναι εξαιρετικά σύντομος στον χαιρετισμό του και του διευκρινίστηκε ότι δεν επρόκειτο να επιτραπούν ομιλίες ή διάλογοι που θα ξέφευγαν από το καθαρό πλαίσιο της Πρωτομαγιάς.
Ο συνδικαλιστής φέρεται, σύμφωνα με το έγγραφο, να δεσμεύτηκε προσωπικά ότι θα απασχολούσε τη συγκέντρωση «μόνον για δυο λεπτά» με έναν απλό χαιρετισμό και τίποτε περισσότερο.
Η Έκρηξη στην αίθουσα: Από τον χαιρετισμό στη σύγκρουση
Όταν ολοκληρώθηκε η επίσημη ομιλία του Προέδρου του Εργατικού Κέντρου, δόθηκε ο λόγος στον Δημήτριο Κοντογιώργη προκειμένου να χαιρετίσει τη συγκέντρωση εκ μέρους των Οικοδομικών Σωματείων.
Αντί όμως για έναν σύντομο, τυπικό χαιρετισμό δύο λεπτών, ο εκπρόσωπος των οικοδόμων έβγαλε από την τσέπη του πολυσέλιδο κείμενο και άρχισε να το εκφωνεί. Πολύ γρήγορα, ο λόγος του μετατράπηκε σε δριμεία καταγγελία κατά της ηγεσίας του ελληνικού συνδικαλισμού. Συγκεκριμένα, στράφηκε ευθέως εναντίον της πολιτικής της Διοίκησης της Γ.Σ.Ε.Ε., χαρακτηρίζοντάς την: «Ανίκανη» να προασπίσει τα συμφέροντα των εργαζομένων, και αποτελούμενη από «εγκάθετους και συνοδοιπόρους του Κυβερνητικού Συνδικαλισμού και της εργοδοσίας».
Πριν προλάβει να ολοκληρώσει τις καταγγελίες του, ο Πρόεδρος του Εργατικού Κέντρου σηκώθηκε από τη θέση του, ανακάλεσε τον ομιλητή στην τάξη και του ζήτησε να περιοριστεί στα όσα είχαν συμφωνηθεί στο γραφείο, προειδοποιώντας τον ότι σε αντίθετη περίπτωση θα του αφαιρούσε τον λόγο.
Η παρέμβαση αυτή πυροδότησε γενικευμένη αναταραχή στην αίθουσα. Ο Δημήτριος Κοντογιώργης απευθύνθηκε στους παρευρισκόμενους φωνάζοντας ότι ο Πρόεδρος δεν τον αφήνει να μιλήσει. Τα μέλη και οι οπαδοί της ΕΣΑΚ-Σ αντέδρασαν δυναμικά, διακόπτοντας τη διαδικασία με συνθήματα και φωνές: «Κάτσε κάτω Πρόεδρε και ας τον να μιλήσει!»
Χάρη στην παρέμβαση ψυχραιμότερων συνδικαλιστικών στελεχών και κατόπιν υπόσχεσης ότι ο ομιλητής θα σταματούσε να προκαλεί και να υβρίζει, σύμφωνα με την επιστολή της ηγεσίας του Εργατικού Κέντρου προς τη ΓΣΕΕ, του επετράπη προσωρινά να συνεχίσει.
Καταγγελίες για «Πραξικόπημα και νόθο Συνέδριο»
Παρά τις προειδοποιήσεις, η ένταση κλιμακώθηκε περαιτέρω. Ο εκπρόσωπος των οικοδόμων εγκατέλειψε κάθε πρόσχημα χαιρετισμού και εξαπέλυσε ευθεία επίθεση κατά της ίδιας της διοίκησης του Εργατικού Κέντρου Λευκάδας. Όπως καταγράφει με αγανάκτηση το επίσημο έγγραφο, ο ομιλητής απευθύνθηκε στο τοπικό προεδρείο με εξαιρετικά σκληρές εκφράσεις: «Είσθε πουλημένοι εις την Γ.Σ.Ε.Ε. και τον κυβερνητικό συνδικαλισμό — εκάματε πραξικόπημα και νόθο συνέδριο για να πάρετε την εξουσία και άλλοι μπήκαν στη Διοίκηση από το παραθύρι και άλλοι από την πόρτα».
Η καταγγελία περί «νόθου συνεδρίου» και εκλογής «από το παραθύρι» χτύπησε στον πυρήνα της νομιμοποίησης της τότε τοπικής ηγεσίας. Ο Πρόεδρος παρενέβη εκ νέου για δεύτερη φορά και του αφαίρεσε οριστικά τον λόγο.
Σύμφωνα πάντα με την αναφορά του Εργατικού Κέντρου, ο συνδικαλιστής αντέδρασε οργισμένα, απειλώντας ευθέως τον Πρόεδρο με τη φράση: «Ή θα με αφήσης να συνεχίσω ή θα σε πετάξω έξω από την αίθουσα!»
Μπροστά στον κίνδυνο γενικευμένων επεισοδίων και επικαλούμενη «την ιερότητα της ημέρας, του χώρου και της αποστολής» της, η διοίκηση σημειώνει ότι απέφυγε την περαιτέρω κλιμάκωση χάρη στη συνδρομή των ψυχραιμότερων στελεχών. Αμέσως μετά τη λήξη της εκδήλωσης, συνήλθε εκτάκτως το Διοικητικό Συμβούλιο του Εργατικού Κέντρου Λευκάδος για να εξετάσει την κατάσταση και να λάβει αποφάσεις, τις οποίες υποσχέθηκε να κοινοποιήσει στη Γ.Σ.Ε.Ε. εν ευθέτω χρόνω.
Η Σημασία της αναφοράς στο «ΚΚΕ Εξωτερικού»
Η αναφορά στο «Κ.Κ.Ε. εξ.» στην επίσημη αλληλογραφία του Εργατικού Κέντρου Λευκάδας δεν αποτελεί απλώς μια τυχαία λεπτομέρεια, αλλά αποτυπώνει το βαθύ πολιτικό και ιδεολογικό ρήγμα της εποχής.
Ο Όρος «ΚΚΕ Εξωτερικού» ως πολιτικό όπλο
Μετά τη διάσπαση του ενιαίου ΚΚΕ στη 12η Ευρεία Ολομέλεια του 1968, το κομμουνιστικό κίνημα διασπάστηκε σε δύο πόλους: στο επίσημο ΚΚΕ και στο ανανεωτικό «ΚΚΕ Εσωτερικού». Ο όρος «ΚΚΕ Εξωτερικού» δεν υιοθετήθηκε ποτέ επισήμως από το ίδιο το κόμμα, αλλά χρησιμοποιούνταν ευρύτατα από τους πολιτικούς και συνδικαλιστικούς του αντιπάλους. Στόχος του χαρακτηρισμού ήταν να προβληθεί η παρατεταμένη παραμονή των στελεχών του στις χώρες του υπαρκτού σοσιαλισμού και να καλλιεργηθεί η εντύπωση ότι επρόκειτο για μια δύναμη κατευθυνόμενη από το εξωτερικό.
Η ΕΣΑΚ-Σ και η μαχητικότητα των Οικοδόμων
Στον συνδικαλιστικό στίβο, το ΚΚΕ εξέφραζε τη γραμμή του μέσα από την Ενιαία Συνδικαλιστική Αντιδικτατορική Κίνηση (ΕΣΑΚ-Σ). Οι οικοδόμοι, οργανωμένοι στη Λευκάδα στον Σύνδεσμο «Ο Πραξιτέλης», αποτελούσαν παραδοσιακά την πιο οργανωμένη, μαζική και ριζοσπαστική συνδικαλιστική δύναμη. Η επιμονή τους να κυκλοφορούν δικές τους διακηρύξεις και να παρεμβαίνουν με αυτόνομα συνθήματα ήταν έκφραση της ταξικής στρατηγικής σύγκρουσης με τις ηγεσίες που θεωρούσαν συμβιβασμένες.
Η Ρητορική περί «εξωεργατικών στοιχείων»
Η στάση της διοίκησης του Εργατικού Κέντρου Λευκάδος αντανακλά τον τυπικό μηχανισμό άμυνας των παραδοσιακών συνδικαλιστικών ηγεσιών της περιόδου 1974–1981. Απέναντι στις καταγγελίες της Αριστεράς για «εργοδοτικό και κυβερνητικό συνδικαλισμό» (σε μια περίοδο που στην κυβέρνηση βρισκόταν η Νέα Δημοκρατία υπό τον Κωνσταντίνο Καραμανλή), οι διοικήσεις απαντούσαν κατηγορώντας τους επικριτές τους για «κομματικοποίηση» και παρουσία «προσώπων ασχέτων με την εργατική τάξη». Η απόπειρα απονομιμοποίησης των αντιπάλων ως «εξωγενών ταραχοποιών» ήταν το βασικό αντίβαρο απέναντι στην αμφισβήτηση της νομιμότητας των συνεδρίων τους.
Συμπέρασμα: Ένα πολύτιμο ψηφιδωτό της τοπικής μνήμης
Το έγγραφο της 14ης Μαΐου 1979 προσφέρει μια ανεκτίμητη ματιά στην τοπική ιστορία της Λευκάδας. Αποδεικνύει ότι η κοινωνία του νησιού και το εργατικό της κίνημα συμμετείχαν ενεργά και με πάθος στις μεγάλες πολιτικές διεργασίες της Μεταπολίτευσης. Οι συγκρούσεις στο Εργατικό Κέντρο, οι καταγγελίες για νόθα συνέδρια και οι έντονες φραστικές αντιπαραθέσεις αποτέλεσαν τον προπομπό των βαθιών ανακατατάξεων που ακολούθησαν στο ελληνικό συνδικαλιστικό κίνημα στις αρχές της δεκαετίας του 1980.
