Βιβλιοπαρουσίαση: «Από τη Σμαράγδα στη Μαρία 1784-1897» της Λύντιας Τρίχα

Της Κατερίνας Λιβοτσάνου-Ντάνου

Τον Ιούνιο του 2026 κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις ΠΑΤΑΚΗ ένα ακόμη βιβλίο της επιστήμονος Λύντιας Τρίχα με τίτλο «Από τη Σμαράγδα στη Μαρία 1784-1897» και υπότιτλο «οι γυναίκες στη ζωή του Χαρίλαου Τρικούπη».

Πρόκειται για αξιόλογο ιστορικό μυθιστόρημα, ένα σπονδυλωτό βιογραφικό αφήγημα, που στις 262 σελίδες του «ζωντανεύει μια ολόκληρη εποχή, από τα τέλη του 18ου αιώνα ως τα τέλη του 19ου , μέσα από τη φωνή έξι γυναικών που σχετίζονται με τον Χαρίλαο Τρικούπη, αλλά και με τον θείο του Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο».

Η συγγραφέας καταφέρνει να προκαλέσει αμείωτο το ενδιαφέρον του αναγνώστη, δίνοντας ιστορικά γεγονότα της εποχής στην οποία αναφέρεται και πλέκοντάς τα αρμονικά με το μύθο, όπως απαιτεί ένα ιστορικό μυθιστόρημα, όπου η Ιστορία δε λειτουργεί σε βάρος της Λογοτεχνίας και της φαντασίας.

Έκδοση επιμελημένη, που καταγράφονται «σκέψεις, συναισθήματα και γεγονότα, όχι πάντα με αυστηρή χρονολογική συνέχεια», γιατί όντως πολλές φορές οι ηρωίδες του βιβλίου στα ημερολόγια και στα αυτοβιογραφικά σημειώματά τους κάνουν ανάδρομη αφήγηση (πάντα σε πρώτο πρόσωπο) και αναφέρονται σε σημαντικούς σταθμούς της ζωής τους από το παρελθόν.

Το βιβλίο κοσμούν φωτογραφίες σημαντικές για τα πρόσωπα και την εποχή. Αφιερώνεται «στη μνήμη της μητέρας μου» κατά την κυρία Λύντια Τρίχα, η οποία μετά τα περιεχόμενα στο κεφάλαιο «ΑΝΤΙ ΠΡΟΛΟΓΟΥ» μεταξύ των άλλων αναφέρεται στη θέση της γυναίκας κατά τον 18ο και 19ο αιώνα, στις γυναίκες του βιβλίου (Σμαράγδα, Αλεξάνδρα, Αικατερίνη, Χαρίκλεια, Σοφία, Μαρία) και στους τρεις άνδρες (Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο, Σπυρίδωνα Τρικούπη και Χαρίλαο Τρικούπη), ευχαριστεί τους φίλους που βοήθησαν στην έρευνα και τη συγγραφή του βιβλίου και στη συνέχεια δίνει τα βασικά γνωρίσματα της κάθε γυναίκας, τονίζοντας ότι η καθεμία ήταν ξεχωριστή, σε πλεονεκτική φυσικά θέση από τις άλλες γυναίκες της εποχής «γιατί το κέντρο βάρους της οικογενειακής τους ιστορίας μετατίθεται στους ώμους τους και αυτές το σηκώνουν με τον δικό τους τρόπο, με τη γυναικεία τους φωνή, δίνοντάς της τη φωνή που αντιστοιχεί στα δικά τους συναισθήματα. Γυναικείες φωνές λοιπόν».

Το περιεχόμενο του έργου χωρίζεται σε έξι τιτλοφορημένα κεφάλαια, που αναγράφονται στο καθένα οι γυναίκες ή οι σταθμοί στη ζωή του Χαρίλαου Τρικούπη. Ο λόγος ρέων, εύληπτος, νεοελληνικός, η αφήγηση απλή, περιεκτική χωρίς βερμπαλισμούς και λεπτομέρειες που κουράζουν και σε απόλυτη συμμετρία η Ιστορία με τη φαντασία και το μύθο. Οι γυναικείοι χαρακτήρες αναλύονται σε βάθος, η καθεμιά με την παιδεία και την επίδρασή της στους άνδρες, ειδικά στον Χαρίλαο Τρικούπη. Όλα τα πρόσωπα κινούνται στον τότε κόσμο, Ελλάδα και εξωτερικό (Κωνσταντινούπολη, Βουκουρέστι, Παρίσι, Κάννες, Λονδίνο, Βερολίνο, Μόναχο, Αθήνα, Ναύπλιο, Αίγινα, Πόρος, Μεσολόγγι, Ύδρα, Άργος κ.α.), δίνονται τα στοιχεία της πολιτικής ζωής (παρατάξεις, ο ρόλος των βασιλέων, οι Μεγάλες δυνάμεις και η στάση τους απέναντι στην Ελλάδα, ο Καποδίστριας, η θέση κάποιων απέναντι στον Κολοκοτρώνη, οι διπλωμάτες και οι συμπεριφορές τους, τα δάνεια, η προσωπικότητα του Τρικούπη και το τέλος του κ.α.).

Η θέση των γυναικών υποβαθμισμένη (δεν ψηφίζουν, δε συμμετέχουν ενεργά στην πολιτική ζωή, δε μορφώνονται, δε μαθαίνουν ξένες γλώσσες, δεν παρίστανται σε συνάξεις ανδρών, δεν εκφράζουν γνώμη για το γάμο τους και την προίκα, δε φωτογραφίζονται, κάνουν πολλά παιδιά και συχνά τα χάνουν για διάφορους λόγους). Εξαίρεση αποτελούν οι γυναίκες του Τρικούπη, που έχουν υπηρέτες, ιδιαίτερες διατροφικές και ενδυματολογικές συνήθειες, γνωρίζουν χορούς, διασκεδάζουν και τρώνε μαζί με εξέχουσες προσωπικότητες της εποχής, κάποιες γνωρίζουν ξένες γλώσσες και άλλες επηρεάζουν το έργο του κατά τη διάρκεια της πολιτικής του διαδρομής και της πρωθυπουργίαςτου.

Ο τύπος της εποχής παίζει καθοριστικό ρόλο, σχολιάζοντας θετικά ή αρνητικά τα πρόσωπα, για παράδειγμα τον παράνομο έρωτα του Χαρίλαου Τρικούπη με την παντρεμένη Ρωσίδα Μαρία Φον Τράουτενμπεργκ, η οποία με το θάνατό του αναφέρει «ήμουν ευτυχισμένη. Μα τι είναι ευτυχία; Όπως λέει και ο Λενάου, είναι ένα ανεπανάληπτο δευτερόλεπτο, που μέχρι να το καλωσορίσεις, το έχεις ήδη χάσει».

Στο βιβλίο, μετά το τέλος του μυθιστορήματος και για πλήρη κατανόηση του περιεχομένου, της εποχής και των γεγονότων, παρατίθενται τα κεφάλαια 1) τα πρόσωπα και η εποχή (λεπτομέρειες από τη ζωή των γυναικών και γεγονότα στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Χαρακτηριστικά αναφέρεται «Ορισμένα πράγματα, συναισθήματα και συνήθειες παραμένουν διαχρονικά: η πατριαρχική δομή της οικογένειας, η αδυναμία της μάνας στο γιο της και η αδιαμφισβήτητη αναγνώριση από τις αδερφές του, η επιφυλακτική στάση της πεθεράς απέναντι στη νύφη της, η αμφισβήτηση της ξένης που παρεισφρέει στην οικογένεια, η παραδοχή ότι το πένθος επηρεάζει τη δραστηριότητα των γυναικών σε αντίθεση με αυτή των ανδρών…» 2) η ζωή τους σαν χρονολόγιο (σημαντικές χρονολογίες για τη ζωή των προσώπων και 3) οι πηγές (η βιβλιογραφία που χρησιμοποιήθηκε για τη συγγραφή του βιβλίου).

Οι εκδόσεις ΠΑΤΑΚΗ και φυσικά η εξαιρετική Λύντια Τρίχα έκαναν πολύ καλή δουλειά στο βιβλίο «Από τη Σμαράγδα στη Μαρία 1784 – 1897, οι γυναίκες στη ζωή του Χαρίλαου Τρικούπη». Αξίζει να γνωρίσουμε τα πρόσωπα και την εποχή, να δούμε πως η ιστορία και σήμερα επαναλαμβάνεται και να αισθανθούμε, ειδικά εμείς οι γυναίκες, πλεονεκτικά απέναντι στις γυναίκες μια άλλης εποχής, που όμως ήταν πολύ σημαντική για την ανάπτυξη της χώρας μας και όχι μόνο, γιατί όπως αναφέρεται στην 145 σελίδα «είτε το θέλουμε είτε όχι η ζωή συνεχίζεται».

ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΛΙΒΙΤΣΑΝΟΥ ΝΤΑΝΟΥ