Μάρτιος 1968: Η «Επιτροπή» των 313 μελών της Νομαρχίας Λευκάδας
Ένα ιδιαίτερο διοικητικό και κοινωνικό τεκμήριο από την περίοδο της δικτατορίας φέρνει στο φως η απόφαση του τότε Νομάρχη Λευκάδας Αθανάσιου Τσαντιώτη, με ημερομηνία 20 Μαρτίου 1968, 11 μήνες από την εγκαθίδρυση της δικτατορίας της 21ης Απρίλη.
Με την απόφαση αυτή ανασυγκροτήθηκε μια ασυνήθιστα πολυμελής «Επιτροπή» υπό την προεδρία του Νομάρχη, με σκοπό -όπως αναφέρεται στο σκεπτικό- την «ανταλλαγήν απόψεων επί διαφόρων θεμάτων, τιθεμένων υφ΄ ημών επί τόπου και αφορώντων το οικονομικόν και κοινωνικόν συμφέρον του τόπου και γενικώτερον το εθνικόν τοιούτον».
Το πλαίσιο και ο ρόλος της Επιτροπής
Στο προοίμιο της απόφασης επικαλούνται προηγούμενες αποφάσεις του 1967 και των αρχών του 1968, οι διακηρύξεις της τότε «Εθνικής Κυβερνήσεως» περί «ταχείας θεραπείας των εννόμων αιτημάτων των πολιτών», οι ανάγκες του νομού, οι κυβερνητικές προσπάθειες για την ενίσχυση της αγοραστικής δύναμης, καθώς και σχετικές εγκύκλιοι του Υπουργείου Εσωτερικών.
Οι στόχοι και το σκεπτικό συγκρότησης της Επιτροπής διατυπώνονται ως εξής:
Ανταλλαγή απόψεων επί τόπου: Ο ρητά διατυπωμένος καταστατικός σκοπός της Επιτροπής ήταν η «ανταλλαγή απόψεων επί διαφόρων θεμάτων, τιθεμένων υφ΄ ημών επί τόπου» . Δηλαδή, ο ίδιος ο Νομάρχης έθετε τα θέματα προς συζήτηση κατά τις συνεδριάσεις.
Εξυπηρέτηση οικονομικών και κοινωνικών συμφερόντων: Τα θέματα αυτά όφειλαν να αφορούν «το οικονομικόν και κοινωνικόν συμφέρον του τόπου και γενικώτερον το εθνικόν τοιούτον».
Θεραπεία αιτημάτων των πολιτών: Στο σκεπτικό λαμβάνονται υπόψη οι διακηρύξεις της τότε «Εθνικής Κυβερνήσεως» περί «ταχείας θεραπείας των εννόμων αιτημάτων των πολιτών».
Αντιμετώπιση τοπικών αναγκών: Επικαλείται ρητά τις «υφισταμένας ανάγκας του τόπου».
Ενίσχυση της αγοραστικής δύναμης: Στο προοίμιο μνημονεύονται οι «κυβερνητικαί προσπάθειαι διά την ενίσχυσιν αγοραστικής δυνάμεως οικογενειών, Δήμων και Κοινοτήτων».
Ουσιαστικά, η Επιτροπή λειτούργησε ως ένα διευρυμένο, συμβουλευτικό όργανο μαζικής εκπροσώπησης υπό τον άμεσο έλεγχο και την προεδρία του Νομάρχη, με στόχο τη διοχέτευση της κυβερνητικής πολιτικής, την καταγραφή τοπικών αναγκών και τη διαχείριση των κοινωνικοοικονομικών ζητημάτων του νομού.
Η Επιτροπή συγκροτήθηκε με έναν εξαιρετικά βαρύ κατάλογο 313 μελών. Η μαζικότητα του οργάνου ήταν τέτοια που καθιστούσε αδύνατη τη σύγκλησή του σε έναν τυπικό χώρο συνεδριάσεων της Νομαρχίας. Γι’ αυτό και για την πρώτη συνεδρίαση (ορισθείσα για την 30ή Μαρτίου 1968, ώρα 10:00 π.μ.), επελέγη ως χώρος συνάντησης η αίθουσα του Κινηματοθεάτρου «ΠΑΝΘΕΟΝ» στην πόλη της Λευκάδας.
Οι τοπικοί και υπηρεσιακοί παράγοντες: Η ακτινογραφία της σύνθεσης
Η διαστρωμάτωση των συμμετεχόντων που αναφέρονται ονομαστικά στην απόφαση, αποτυπώνει την πρόθεση του καθεστώτος να συγκεντρώσει ένα ευρύτατο φάσμα της τοπικής κοινωνίας υπό τον άμεσο συντονισμό και έλεγχο της κρατικής διοίκησης:
1. Υπηρεσιακοί παράγοντες και δημόσιοι λειτουργοί:
Στο σώμα της επιτροπής εντάχθηκαν υπάλληλοι νευραλγικών τοπικών υπηρεσιών, όπως της ίδιας της Νομαρχίας, της Εισαγγελίας, του Υγειονομικού Κέντρου, της υπηρεσίας Αγροτικής Οικιακής Οικονομίας, των Αλυκών, καθώς και σωφρονιστικοί υπάλληλοι (φύλακας φυλακών).
2. Εκπαιδευτικοί και δομές πρόνοιας:
Συμμετείχαν εκπαιδευτικοί της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης (δημοδιδάσκαλοι και δημοδιδασκάλισσες), καθηγήτρια του Γυμνασίου Αρρένων, κοινωνική λειτουργός, καθώς και η διευθύντρια του Παιδικού Σταθμού.
3. Παραγωγικές τάξεις και επαγγελματίες:
Η λίστα περιλαμβάνει εμπόρους, ιχθυεμπόρους, ιδιωτικούς υπαλλήλους, επαγγελματίες οδηγούς αυτοκινήτων, αρτεργάτες, συνταξιούχους, καθώς και αναπήρους πολέμου.
4. Κοινωνική εκπροσώπηση και γυναικεία παρουσία:
Εκτός από τις επαγγελματίες και εκπαιδευτικούς, εμφανίζονται στο τέλος του καταλόγου και σύζυγοι τοπικών παραγόντων και συνταξιούχων αξιωματικών, στοιχείο χαρακτηριστικό της αντίληψης της εποχής για την κοινωνική ιεραρχία και εκπροσώπηση.
Στην Επιτροπή συμμετείχαν συνολικά 10 γυναίκες (από τα 313 μέλη), όλες συγκεντρωμένες στο τέλος του καταλόγου της απόφασης (σελίδα 6, αριθμοί 299 έως 308). Η καταγραφή τους αποτυπώνει ανάγλυφα την κοινωνική ιεράρχηση της εποχής:
Επαγγελματίες / Λειτουργοί (4 γυναίκες): 1 καθηγήτρια του Γυμνασίου Αρρένων, 1 δημοδιδασκάλισσα, 1 διευθύντρια του Παιδικού Σταθμού, 1 κοινωνική λειτουργός
Σύζυγοι τοπικών παραγόντων και στρατιωτικών (6 γυναίκες): 4 σύζυγοι γιατρών (καταγράφονται ονομαστικά ως «σύζυγος ιατρού…»), 1 σύζυγος συνταξιούχου αντισυνταγματάρχη, 1 σύζυγος εμπόρου
Όλες οι γυναίκες-μέλη προέρχονταν από την πόλη της Λευκάδας, καθώς στον υπόλοιπο κατάλογο των χωριών και οικισμών (αρ. 1–282) δεν εμφανίζεται καμία γυναικεία συμμετοχή.
Εκπροσώπηση της υπαίθρου:
Η συντριπτική πλειονότητα των μελών (266 από τα 313 άτομα) ήταν κάτοικοι των χωριών της Λευκάδας αλλά και των οικισμών του Μεγανησίου, διασφαλίζοντας την παρουσία προσώπων από κάθε γωνιά του νομού.
Κατάλογος συμμετεχόντων ανά χωριό και οικισμό
Ακολουθεί η κατανομή των 313 μελών της Επιτροπής ανά τόπο κατοικίας, όπως καταγράφονται στην απόφαση:
Η ύπαιθρος και τα χωριά συγκέντρωσαν το 85% των μελών της Επιτροπής (266 από τους 313), με την Καρυά να καταγράφει τη μεγαλύτερη τοπική εκπροσώπηση (12 άτομα), ενώ η πόλη της Λευκάδας εκπροσωπήθηκε με 47 άτομα (15,0%) κυρίως από υπηρεσιακούς και αστικούς παράγοντες. Η κατανομή αναδεικνύει την ιδιαίτερη βαρύτητα που δόθηκε σε κεφαλοχώρια όπως η Καρυά (12 άτομα), οι Τσουκαλάδες (9 άτομα), η Βασιλική, ο Άγιος Πέτρος, τα Λαζαράτα, ο Σύβρος, η Άνω Εξάνθεια και τα χωριά του Μεγανησίου (Κατωμέρι και Σπαρτοχώρι από 8 άτομα έκαστο). Ο Αλέξανδρος εκπροσωπείται στον κατάλογο με 6 άτομα εκ των οποίων δύο είναι ακόμη εν ζωή.
Το έγγραφο αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της διοικητικής πρακτικής της περιόδου, συνδυάζοντας την αυστηρή νομαρχιακή εξουσία με μια επίφαση καθολικής λαϊκής συμμετοχής και διαβούλευσης σε κινηματογραφική αίθουσα.
