Ι.Ν. Οδηγήτριας Απόλπαινας: Έχει υπογραφεί η σύμβαση για την επανατοποθέτηση των αποτοιχισμένων τοιχογραφιών
Ένα σημαντικό βήμα για την προστασία και την αποκατάσταση της πολιτιστικής κληρονομιές της Λευκάδας δρομολογείται από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Αιτωλοακαρνανίας και Λευκάδος, η οποία προχώρησε στην υπογραφή σύμβασης για το έργο επανατοποθέτησης αποτοιχισμένων τοιχογραφιών στον Ιερό Ναό της Παναγίας Οδηγήτριας στην Απόλπαινα. Το έργο, συνολικού προϋπολογισμού έως 35.200,00 € (συμπεριλαμβανομένου Φ.Π.Α.), ανατέθηκε στον ανάδοχο Ιωάννη Ματαράγκα, με χρονοδιάγραμμα υλοποίησης έως τις 30 Νοεμβρίου 2026.
Το ιστορικό μνημείο της Απόλπαινας και η ιστορία των τοιχογραφιών
Θέση τοιχογραφιών στον ανατολικό τοίχο
Η Μονή της Οδηγήτριας βρίσκεται νοτιοδυτικά της πόλης της Λευκάδας, κοντά στο χωριό Απόλπαινα, στους βόρειους πρόποδες του κεντρικού ορεινού όγκου του νησιού. Η πρόσβαση πραγματοποιείται από την επαρχιακή οδό Λευκάδας Καρυάς, μέσω στενού μονοπατιού. Το καθολικό, ο Ναός της Παναγίας Οδηγήτριας, αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα εκκλησιαστικά μνημεία της Λευκάδας, με ιδιαίτερα αξιόλογο ζωγραφικό διάκοσμο. Το μνημείο και ο περιβάλλων χώρος έχουν χαρακτηριστεί ιστορικά διατηρητέα, με ζώνη προστασίας 150 μέτρων (ΦΕΚ 805/Β/6-10-93).
Η Μονή της Οδηγήτριας κτίστηκε το 1449/50, πιθανότατα πάνω σε προϋπάρχοντα ναό, καθώς μονή με το ίδιο όνομα αναφέρεται ήδη το 1025 σε κώδικα της Βατικανής Βιβλιοθήκης. Η κτητορική επιγραφή μνημονεύει τους κτήτορες Ιάκωβο και Ζαμπία και επιβεβαιώνει τη χρονολογία ανέγερσης. Στο αρχικό οικοδομικό στάδιο ανήκουν η τρίπλευρη αψίδα, οι πλευρικοί τοίχοι, ο κεραμοπλαστικός διάκοσμος, τα εφυαλωμένα αγγεία και οι τοιχογραφίες.
Θέση τοιχογραφιών στο Νότιο Τοίχο
Κατά την οθωμανική περίοδο το μνημείο πιθανόν χρησιμοποιήθηκε ως τέμενος. Το 1702 έγινε μετόχι της Μονής Αγίου Ιωάννου στο Λιβάδι Καρυάς, ενώ το 1927 η περιουσία της απαλλοτριώθηκε. Το συγκρότημα υπέστη σημαντικές ζημιές από σεισμούς στις δεκαετίες 1940-1950. Τη δεκαετία του 1960 πραγματοποιήθηκαν εκτεταμένες επεμβάσεις, όπως η κατασκευή νέας στέγης, η αφαίρεση επιχρισμάτων και η αποκάλυψη των τοιχογραφιών. Το 1968 οι περισσότερες τοιχογραφίες αποτοιχίστηκαν και μεταφέρθηκαν στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο Αθηνών. Μετά τους σεισμούς του 2003 και 2015 εκτελέστηκαν εργασίες υποστύλωσης και προστασίας από τις αρμόδιες Εφορείες Αρχαιοτήτων
Η διαδικασία της επανατοποθέτησης
Σύμφωνα με την τεχνική έκθεση, συνολικά δεκατέσσερα (14) αποσπασμένα τμήματα του ζωγραφικού διακόσμου -μεταξύ των οποίων παραστάσεις από τη Μεταμόρφωση, τη Γέννηση, τον Μυστικό Δείπνο και τους Αποστόλους της Πεντηκοστής- θα επιστρέψουν στις αρχικές τους θέσεις στον νότιο και τον ανατολικό τοίχο του ναού.
Η επανατοποθέτηση θα πραγματοποιηθεί με τη μέθοδο της μηχανικής στερέωσης από την όψη (διάτρηση και βίδωμα σε ειδικά διαμορφωμένο περιθώριο στήριξης στους νέους φορείς), διασφαλίζοντας ότι η επέμβαση δεν θα επηρεάσει τον ζωγραφικό διάκοσμο και θα εξασφαλίσει την αισθητική και στατική αποκατάσταση του μνημείου με απόλυτη αναστρεψιμότητα.
