Το μοναδικό λιθόγλυπτο τέμπλο της Λευκάδας «ζωντανεύει» στον κήπο της Δημόσιας Βιβλιοθήκης

Ένα σπάνιο τεκμήριο της επτανησιακής εκκλησιαστικής γλυπτικής του 19ου αιώνα διασώζεται, ανασυντίθεται και αποκαλύπτει τη συναρπαστική ιστορία του στον κήπο της Δημόσιας Βιβλιοθήκης Λευκάδας.

Η Λευκάδα φημίζεται παραδοσιακά για τα εξαιρετικής τέχνης ξυλόγλυπτα, μπαρόκ και ροκοκό τέμπλα των ναών της. Υπάρχει ωστόσο μια σπάνια -και ίσως μοναδική στο νησί- εξαίρεση που μαρτυρά την εκλεκτικιστική δεξιοτεχνία των λιθοξόων της εποχής: το λιθόγλυπτο τέμπλο του Ιερού Ναού Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου (Πάδρε) της πόλεως Λευκάδας.

Σήμερα, χάρη σε μια υποδειγματική ελεύθερη αναστηλωτική πρόταση, τα διασωθέντα αρχιτεκτονικά μέλη του τέμπλου στέκουν προστατευμένα και αποκατεστημένα στον κήπο της Βιβλιοθήκης αποτελώντας ένα ανοικτό μάθημα τοπικής ιστορίας και ναοδομίας.

Το ιστορικό του Ναού: Από την ίδρυση στους καταστροφικούς σεισμούς

Ο ιερός ναός ιδρύθηκε το 1750 από τον ιερομόναχο Ευθύμιο Παπαδόπουλο. Στη συνέχεια περιήλθε στην κυριότητα του ιερομονάχου Βησσαρίωνα Κόνδαρη και του αδελφού του Αντωνίου, με δαπάνη των οποίων ανακαινίσθηκε ριζικά το 1842.

Κατά την ανακαίνιση αυτή διαμορφώθηκε και η ιδιαίτερη φυσιογνωμία του τέμπλου: μέχρι το ύψος των διαστύλων ήταν εξ ολοκλήρου λιθόγλυπτο, ενώ από εκεί και πάνω συνέχιζε ως ξύλινο. Πρόκειται για το μοναδικό ίσως σωζόμενο λιθόγλυπτο τέμπλο του 19ου αιώνα στη Λευκάδα.

Η μοίρα του μνημείου συνδέθηκε άρρηκτα με τη σεισμική ιστορία του τόπου. Ο καταστροφικός σεισμός του 1948 προκάλεσε την κατάρρευση του ναού και του πέτρινου τέμπλου του. Μετά την κατάρρευση, τα λαξευτά πέτρινα μέλη του, στο μεγαλύτερο μέρος τους, περισυλλέχθηκαν με φροντίδα και μεταφέρθηκαν για φύλαξη στη Συλλογή της Δημόσιας Βιβλιοθήκης Λευκάδας. Ο ίδιος ο ναός ανακαινίσθηκε αργότερα, το 1964, λειτουργώντας πλέον ως παρεκκλήσιο του γειτονικού Ι.Ν. Αγίων Αναργύρων.

Η αναστηλωτική πρόταση του 2017

Το 2017 υλοποιήθηκε μια καίρια πρωτοβουλία διάσωσης και ανάδειξης των διάσπαρτων αρχιτεκτονικών τμημάτων:

Ελεύθερη αναστηλωτική πρόταση: Χρήστος Λεμπέσης, Αρχιτέκτων.

Τεχνικές οδηγίες: Μιχαήλ Κρασαγάκης & Άλκης Βολιώτης, συντηρητές έργων τέχνης.

Αποτύπωση: Μαυρέτα Μεσσήνη, πτυχιούχος συντήρησης κειμηλίων.

Η ανασύνθεση παρουσιάζει μια κομψή κιονοστοιχία από υπόλευκη πέτρα. Οι κίονες με τα ανάγλυφα κορινθιάζοντα κιονόκρανα, το επιμελημένο επιστύλιο με το κυμάτιο φυτικών ελίκων και τα περίτεχνα σκαλιστά πέτρινα θωράκια -με ανθοδοχεία απ’ όπου αναβλύζουν ανθέμια και ρόδακες- αποδίδουν τη νεοκλασική και δυτικότροπη αισθητική που άνθισε στα Επτάνησα τον 19ο αιώνα.

Οι ιστορικές δεσποτικές εικόνες

Στον ανακαινισμένο ναό, οι αρχικές δεσποτικές εικόνες προσαρμόστηκαν στο ξύλινο άνω τμήμα του τέμπλου. Δύο εξ αυτών ξεχωρίζουν για την έντονη δυτική τους επίδραση και το ιδιαίτερο ιστορικό ενδιαφέρον: Η εικόνα του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου, που φέρει την ιδιόχειρη υπογραφή του ζωγράφου: «χειρ Σπυρ. Μαράτζου 1745». Η εικόνα του Αγίου Ελευθερίου, έργο του άγνωστου κατά τα άλλα Νικολάου Μανωλόπουλου, με την αφιερωματική επιγραφή: «χάριν ευλαβίας Πέτρου ντε Τζώρτζη, Νικόλαος ο Μανωλόπουλος εποίει, Μάρτιος 10 1750».

Για τις εικόνες αυτές, ο διαπρεπής ιστορικός Κωνσταντίνος Γ. Μαχαιράς υποστήριξε ότι φιλοτεχνήθηκαν από τον άριστο Λευκαδίτη αγιογράφο Νικόλαο Παπανελόπουλο, βασιζόμενος σε σημείωση του λογίου Δημητρίου Πετριτσόπουλου.

Πολιτιστική κληρονομιά σε δημόσια θέα

Η ανασύνθεση του λίθινου τέμπλου του Αγίου Ιωάννου Προδρόμου αποτελεί λαμπρό παράδειγμα του πώς η επιστημονική συντήρηση και η αρχιτεκτονική αποκατάσταση μπορούν να επαναφέρουν στη ζωή κατακερματισμένα σπαράγματα της τοπικής μας κληρονομιάς. Μια επίσκεψη στον αύλειο χώρο της Δημόσιας Βιβλιοθήκης προσφέρει στον επισκέπτη και τον μελετητή μια σπάνια ματιά στην τέχνη της πέτρας, που συμπλήρωσε μοναδικά την πλούσια παράδοση της επτανησιακής ξυλογλυπτικής.

Βιβλιογραφικές Αναφορές

1. Κων/νου Μαχαιρά, Ναοί και Μοναί Λευκάδος, Αθήναι 1957, σσ. 175-176.

2. Πάνου Γ. Ροντογιάννη, Η Χριστιανική Τέχνη στη Λευκάδα, Εταιρεία Λευκαδικών Μελετών Επετηρίς, τόμος Γ΄, Αθήναι 1974, σσ. 146-147 & 208-209.