Όλοι ειδικοί, κανείς υπεύθυνος: Μια κοινωνία γεμάτη απόψεις, αλλά με έλλειψη ευθύνης

Της Ζωής Χαλκιοπούλου

Ζούμε σε μια υπέροχη εποχή! Μπορεί να μην έχουμε λύσει όλα μας τα προβλήματα, μπορεί να δυσκολευόμαστε να βρούμε έναν καλό γιατρό, έναν υδραυλικό ή έναν άνθρωπο να μας πει πού βρίσκεται επιτέλους εκείνος ο φάκελος που αγνοείται εδώ και έξι μήνες, αλλά έχουμε κάτι που δεν μας λείπει με τίποτα: ειδικούς!

Ειδικούς στην πολιτική, στην οικονομία, στην υγεία, στην παιδεία, στη γεωργία, στην κτηνοτροφία, στην ψυχολογία, στις διεθνείς σχέσεις και, φυσικά, στην προπονητική της Εθνικής ομάδας. Δεν έχει σημασία αν έχουμε σπουδάσει, αν έχουμε διαβάσει, αν έχουμε ασχοληθεί ποτέ με το αντικείμενο. Έχουμε άποψη! Και μάλιστα ακλόνητη.

Μπορεί να μην ξέρουμε πώς λειτουργεί ένα υπουργείο, αλλά γνωρίζουμε ακριβώς τι πρέπει να κάνει ο υπουργός. Μπορεί να μην έχουμε διαβάσει ούτε την πρώτη παράγραφο ενός νομοσχεδίου, αλλά έχουμε ήδη αποφασίσει αν είναι σωστό ή λάθος. Μπορεί να μην έχουμε περάσει ποτέ έξω από ένα νοσοκομείο, αλλά έχουμε έτοιμη διάγνωση, θεραπεία και, αν χρειαστεί, χειρουργικό πλάνο!

Και όλα αυτά με μια αυτοπεποίθηση που θα ζήλευε ακόμη και ο άνθρωπος που ανακάλυψε τη βαρύτητα!

Το διαδίκτυο, βέβαια, μας βοήθησε πολύ. Με ένα κινητό στο χέρι γίναμε όλοι δημοσιογράφοι, αναλυτές, επιστήμονες και ερευνητές. Διαβάζουμε έναν τίτλο, άντε και δύο σειρές από ένα άρθρο, και είμαστε έτοιμοι να παραδώσουμε πανεπιστημιακή διάλεξη στα σχόλια.

Η γνώση πλέον δεν χρειάζεται βιβλιοθήκες, μελέτη και έρευνα. Χρειάζεται καλό σήμα Wi-Fi και αρκετή μπαταρία!

Το εντυπωσιακό, όμως, δεν είναι ότι όλοι έχουμε άποψη. Η άποψη είναι δικαίωμα. Το εντυπωσιακό είναι ότι πολλές φορές θεωρούμε πως η δική μας άποψη είναι η μοναδική αλήθεια και όποιος διαφωνεί μαζί μας είτε είναι άσχετος είτε εξυπηρετεί συμφέροντα είτε, ακόμη χειρότερα, δεν έχει καταλάβει πόσο σπουδαίοι είμαστε εμείς!

Κάπως έτσι, η συζήτηση μετατρέπεται σε διαγωνισμό φωνής. Δεν ακούμε για να καταλάβουμε. Ακούμε μόνο για να βρούμε την κατάλληλη στιγμή να διακόψουμε. Δεν συζητάμε για να ανταλλάξουμε σκέψεις. Συζητάμε για να κερδίσουμε. Και αν δεν έχουμε επιχειρήματα, δεν πειράζει. Έχουμε κεφαλαία γράμματα, θαυμαστικά και τρία ερωτηματικά στο τέλος!

Υπάρχει, όμως, και μια άλλη κατηγορία ειδικών. Εκείνοι που γνωρίζουν ακριβώς τι πρέπει να κάνουν οι άλλοι, αλλά δεν αναλαμβάνουν ποτέ να κάνουν κάτι οι ίδιοι.

Ξέρουν πώς πρέπει να λειτουργεί ένας σύλλογος, ένας δήμος, μια υπηρεσία, μια επιχείρηση, μια κοινωνία ολόκληρη. Όταν έρθει η ώρα να βοηθήσουν, να συμμετάσχουν, να προσφέρουν λίγο από τον χρόνο τους ή να αναλάβουν μια ευθύνη, τότε ξαφνικά εμφανίζεται ένα σοβαρό πρόβλημα: δεν προλαβαίνουν!

Είναι εκπληκτικό πόσο εύκολα μοιράζουμε οδηγίες για δουλειές που δεν έχουμε αναλάβει ποτέ.

Και εδώ βρίσκεται ίσως το μεγαλύτερο πρόβλημα. Έχουμε μάθει να απαιτούμε από τους άλλους αυτό που εμείς δεν είμαστε πάντα πρόθυμοι να προσφέρουμε. Ζητάμε συνέπεια, αλλά δεν είμαστε συνεπείς. Ζητάμε σεβασμό, αλλά δεν ακούμε τον συνομιλητή μας. Ζητάμε διαφάνεια, αλλά δεν είμαστε πάντα διατεθειμένοι να δώσουμε εξηγήσεις για τις δικές μας πράξεις.

Και όταν κάτι δεν πάει καλά, αρχίζει το γνωστό παιχνίδι της ευθύνης.

Φταίει ο προηγούμενος. Φταίει ο επόμενος. Φταίει ο δήμος, η κυβέρνηση, η αντιπολίτευση, η υπηρεσία, ο υπάλληλος, ο γείτονας, ο καιρός. Μόνο εμείς δεν φταίμε ποτέ!

Αν υπήρχε πρωτάθλημα μεταβίβασης ευθυνών, θα είχαμε κατακτήσει το κύπελλο και θα ψάχναμε τώρα ποιος θα αναλάμβανε να το παραλάβει!

Ας μη γελιόμαστε. Μια κοινωνία δεν προχωράει μόνο με απόψεις. Χρειάζεται ανθρώπους που ξέρουν να ακούν, να συνεργάζονται, να αναγνωρίζουν τα λάθη τους και, κυρίως, να αναλαμβάνουν το μερίδιο ευθύνης που τους αναλογεί.

Δεν είναι ντροπή να μην ξέρεις κάτι. Ντροπή είναι να μην ξέρεις και να παριστάνεις τον παντογνώστη. Δεν είναι αδυναμία να πεις «έκανα λάθος». Αντιθέτως, χρειάζεται περισσότερο θάρρος από το να επιμένεις σε κάτι που γνωρίζεις ότι δεν στέκει.

Και ίσως πρέπει όλοι μας να κάνουμε μια μικρή αυτοκριτική. Πριν σχολιάσουμε, ας ενημερωθούμε. Πριν κρίνουμε, ας ακούσουμε. Πριν υποδείξουμε στους άλλους τι πρέπει να κάνουν, ας αναρωτηθούμε τι κάνουμε εμείς.

Γιατί η κοινωνία δεν χρειάζεται άλλους χίλιους ειδικούς που ξέρουν τα πάντα. Χρειάζεται ανθρώπους που, ακόμη κι αν δεν γνωρίζουν τα πάντα, έχουν τη διάθεση να μάθουν, να προσφέρουν και να συνεργαστούν.

Και για να μην παρεξηγηθούμε, δεν χρειάζεται να συμφωνούμε όλοι μεταξύ μας. Ούτε να σκεφτόμαστε με τον ίδιο τρόπο. Χρειάζεται όμως να μπορούμε να διαφωνούμε χωρίς να προσβάλλουμε, να κρίνουμε χωρίς να ισοπεδώνουμε και να έχουμε άποψη χωρίς να θεωρούμε ότι κατέχουμε το αλάθητο.

Ας αφήσουμε, λοιπόν, για λίγο στην άκρη τις έδρες των καθηγητών που έχουμε στήσει μέσα στο μυαλό μας. Ας κατεβούμε από το βάθρο μας. Κανείς δεν έχασε την αξία του επειδή είπε «δεν γνωρίζω».

Άλλωστε, αν πραγματικά ξέραμε όλοι τα πάντα, θα είχαμε λύσει τα προβλήματα του κόσμου εδώ και χρόνια. Αντί γι” αυτό, ακόμη ψάχνουμε ποιος έχει την ευθύνη για το πρόβλημα που δημιουργήθηκε επειδή όλοι περίμεναν να το λύσει κάποιος άλλος!

Και μια τελευταία σκέψη:

Αντί να προσπαθούμε διαρκώς να αποδείξουμε πόσο έξυπνοι είμαστε, ίσως θα ήταν προτιμότερο να προσπαθήσουμε να γίνουμε λίγο πιο χρήσιμοι.

Γιατί οι απόψεις δεν κοστίζουν τίποτα. Η ευθύνη, όμως, έχει τίμημα. Και εκεί φαίνεται τελικά ποιος πραγματικά έχει κάτι να προσφέρει.

Υστερόγραφο: Αν κάποιος διαφωνεί με το άρθρο, φυσικά και έχει κάθε δικαίωμα. Αρκεί να έχει διαβάσει πρώτα ολόκληρο το κείμενο. Δεν θα θέλαμε να βγάλει συμπέρασμα μόνο από τον τίτλο. Έχουμε ήδη αρκετούς ειδικούς στον χώρο!