1959: Η συνδικαλιστική σύγκρουση στη Λευκάδα και η ίδρυση του «Νέου Εργατοϋπαλληλικού Κέντρου»
Στις 19 Οκτωβρίου 1959, η Γενική Διεύθυνσις Εργασίας (Διεύθυνσις Εργασίας – Τμήμα Σωματειακής Οργανώσεως) του Υπουργείου Εργασίας εξέδωσε το υπό στοιχεία Αριθ. Πρωτ. 66626/14429 έγγραφο με θέμα «Περί διαλύσεως της υπό την επωνυμίαν ‘Νέον Εργατ/λικόν Κέντρον Λευκάδος’ Οργανώσεως». Το έγγραφο αυτό αποτελεί την επίσημη απάντηση της διοίκησης στην υπ΄ αριθμόν 766 αναφορά του υφιστάμενου Εργατοϋπαλληλικού Κέντρου Λευκάδος, το οποίο κατήγγελλε την ίδρυση παράλληλης συνδικαλιστικής οργάνωσης στον ίδιο γεωγραφικό και επαγγελματικό χώρο.
Η διοικητική αλληλογραφία, την οποία υπογράφει «Εντολή Υπουργού» ο Γενικός Γραμματέας Β. Αναστασάτος και επικυρώνει ο αρμόδιος Τμηματάρχης, συμπυκνώνει τα θεσμικά όρια της εκτελεστικής εξουσίας απέναντι στις συνδικαλιστικές διαμάχες της εποχής.
«Εις απάντησιν της υπ΄ αριθ. 766 ε.έ. υμετέρας αναφοράς σχετικώς με την διάλυσιν της ιδρυθείσης αυτόθι Επαγγελματικής Εργατικής Οργανώσεως υπό την επωνυμίαν ‘Νέον Εργατο/λικόν Κέντρον Λευκάδος’ γνωρίζομεν υμίν ότι, επί του προκειμένου ουδεμίαν δυνάμεθα να έχωμεν ανάμειξιν εφ΄ όσον βάσει των διατάξεων της κειμένης σωματειακής νομοθεσίας η αναγνώρισις σωματείων είναι έργον της δικαστικής αρχής…».
Η σαφής δήλωση αδυναμίας παρέμβασης από πλευράς του Υπουργείου οριοθετεί το νομικό πλαίσιο: η ίδρυση, η έγκριση καταστατικού, αλλά και η τυχόν ακύρωση ή διάλυση μιας επαγγελματικής εργατικής οργάνωσης δεν ανήκουν στη δικαιοδοσία της διοίκησης, αλλά εναπόκεινται αποκλειστικά στη δικαστική εξουσία.
Η άρνηση του Υπουργείου Εργασίας να παρέμβει διοικητικά στην τοπική διαμάχη της Λευκάδας αντικατοπτρίζει τη συνταγματική και δικονομική αρχή της αυτονομίας των σωματείων και της δικαστικής προστασίας. Όπως επισημαίνεται στο έγγραφο, η δικαστική αρχή είναι η μόνη αρμόδια να εγκρίνει ή να απορρίψει το καταστατικό μιας νεοϊδρυθείσης οργάνωσης.
Για την αντιμετώπιση της ίδρυσης του «Νέου Εργατοϋπαλληλικού Κέντρου Λευκάδος», το Υπουργείο υποδεικνύει στο διαμαρτυρόμενο Εργατικό Κέντρο συγκεκριμένες ένδικες οδούς:
Άσκηση Τριτανακοπής: Εφόσον το υφιστάμενο Εργατικό Κέντρο ισχυρίζεται ότι η ίδρυση της νέας οργάνωσης είναι παράνομη και παραβλάπτει τα συμφέροντά του, δύναται να ασκήσει τριτανακοπή κατά της δικαστικής απόφασης που αναγνώρισε το νέο σωματείο.
Άσκηση Εφέσεως: Η άσκηση εφέσεως κατά της αναγνωριστικής απόφασης υποδεικνύεται ως κατάλληλη μόνον εφόσον οι σκοποί του νέου σωματείου κατέστησαν παράνομοι, ανήθικοι ή αντίθετοι προς τη δημοσία τάξη, και υπό την απαραίτητη προϋπόθεση ότι δεν έχει παρέλθει η νόμιμη προθεσμία.
Η διοικητική καθοδήγηση υπογραμμίζει ότι η εκτελεστική εξουσία δεν μπορεί να ακυρώσει δικαστικές αποφάσεις ούτε να διαγράψει αυθαίρετα σωματεία, καταλήγοντας ότι η αίτηση διάλυσης πρέπει να ακολουθήσει τις γενικές διατάξεις του Αστικού Κώδικα.
Το Ιστορικό πλαίσιο του 1959: Η Κρίση στη ΓΣΕΕ και τα παράλληλα Εργατικά Κέντρα
Ο Γενικός Γραμματέας της ΓΣΕΕ Φώτης Μακρής καταθέτει στεφάνι στο Μνημείο Ελληνοαμερικανικής Φιλίας στην Αθήνα. Παρέλαση για την Ημέρα της Εργασίας (Labor Day). Σεπτέμβριος 1949. Harry S. Truman Presidential Library & Museum (Πηγή: lifo.gr)
Η διαμάχη στη Λευκάδα το 1959 δεν αποτελούσε μεμονωμένο τοπικό περιστατικό, αλλά αντικατοπτρισμό της βαθιάς κρίσης που μάστιζε το ελληνικό συνδικαλιστικό κίνημα στα τέλη της δεκαετίας του 1950.
Κατά τη μετεμφυλιακή περίοδο και υπό τη διακυβέρνηση της Εθνικής Ριζοσπαστικής Ενώσεως (ΕΡΕ), η ηγεσία της ΓΣΕΕ τελούσε υπό τον έλεγχο της ομάδας του Φώτη Μακρή. Η διοίκηση αυτή κατηγορείτο συχνά από την αντικαθεστωτική αντιπολίτευση (Δημοκρατικό Συνδικαλιστικό Κίνημα – ΔΣΚ, προσκείμενο στην ΕΔΑ, αλλά και ανεξάρτητους κεντρώους συνδικαλιστές) για αυταρχικές μεθόδους, αποκλεισμούς σωματείων και χειραγώγηση των συνδικαλιστικών αρχαιρεσιών.
Η Τακτική των αποκλεισμών: Η ηγεσία της ΓΣΕΕ και οι προσκείμενες σε αυτήν διοικήσεις τοπικών Εργατικών Κέντρων αρνούνταν συστηματικά την εγγραφή ή την αναγνώριση πρωτοβάθμιων σωματείων που ελέγχονταν από την αντιπολίτευση.
Η Ίδρυση παράλληλων οργανώσεων: Ως απάντηση στους αποκλεισμούς, αντιπολιτευόμενοι εργαζόμενοι προχωρούσαν στην ίδρυση νέων σωματείων και παράλληλων «Νέων Εργατικών Κέντρων» (όπως στη Λευκάδα), επιδιώκοντας δικαστική αναγνώριση για να αποκτήσουν νόμιμη υπόσταση.
Η Πορεία προς τις 115 ΣΕΟ: Αυτός ο οργανωτικός κατακερματισμός και οι αλλεπάλληλες διασπάσεις οδήγησαν τελικά, το 1962, στη συγκρότηση των 115 Συνεργαζόμενων Εργατοϋπαλληλικών Οργανώσεων (115 ΣΕΟ). Παρά τη δημιουργία αυτού του ισχυρού παράλληλου πόλου, το αντιπολιτευόμενο συνδικαλιστικό ρεύμα απέφυγε τη μόνιμη οργανωτική απόσχιση, διεκδικώντας μέχρι την επιβολή της δικτατορίας τον εκδημοκρατισμό της υφιστάμενης ΓΣΕΕ.
Συμπεράσματα και η κληρονομιά της περιόδου
Το έγγραφο του Υπουργείου Εργασίας της 19ης Οκτωβρίου 1959 συμπυκνώνει τη διπλή υπόσταση του συνδικαλιστικού τοπίου της εποχής:
Από τη μία πλευρά, η διοικητική γραφειοκρατία διατηρούσε μια αυστηρά τυπική ουδετερότητα, επικαλούμενη τη συνταγματική διάκριση των εξουσιών και παραπέμποντας τις διαμάχες στα πολιτικά δικαστήρια (βάσει των άρθρων 103–105 Α.Κ. και των ενδίκων μέσων της τριτανακοπής και εφέσεως).
Από την άλλη πλευρά, η πραγματικότητα στους χώρους εργασίας σφραγιζόταν από την οξεία πολιτική σύγκρουση, τους οργανωτικούς αποκλεισμούς και την ανάγκη των εργαζομένων να συγκροτούν «Νέα Εργατικά Κέντρα» για να εκφράσουν τα διεκδικητικά τους αιτήματα. Η ιστορική μελέτη τέτοιων διοικητικών τεκμηρίων αναδεικνύει τους θεσμικούς μηχανισμούς μέσα από τους οποίους διοχετεύονταν οι κοινωνικοί και συνδικαλιστικοί αγώνες της μετεμφυλιακής Ελλάδας.
