21 Ιούνη 1949: Η δολοφονία του καπετάν Διαμαντή (Γιάννη Αλεξάνδρου) – Το ιστορικό αφιέρωμα του περιοδικού «Δημοκρατικός Στρατός»
Ο Διοικητής της 2ης Μεραρχίας του ΔΣΕ καπετάν-Διαμαντής (Γιάννης Αλεξάνδρου)
Στις 21 του Ιούνη (1949) δολοφονήθηκε άτιμα, ύστερα από προδοσία ο υποστράτηγος Γιάννης Αλεξάνδρου (Διαμαντής). Στις 21 του Ιούνη χάθηκε ένας από τους ηρωικούς αγωνιστές του λαϊκοεπαναστατικού κινήματός μας. Ένας μεγάλος πολεμιστής και πατριώτης, ένας άξιος ηγέτης και υπόδειγμα κομμουνιστή. Σήμερα κλαίει όλος ο λαός της ηρωικής ανταρτομάνας Ρούμελης, όλη η Ελλάδα, οι μαχητές του, οι φίλοι και συνεργάτες του. Σήμερα πενθούν τα χιλιοτραγουδισμένα βουνά, οι ρεματιές και τα δάση της Ρούμελης, από τον Ελικώνα, Παρνασσό, Γκιώνα, Οίτη, Βαρδούσια, το Βελούχι και τα Τζουμέρκα. Τα βουνά αυτά που δε σήκωναν ποδάρι κονιάρου, που ανάθρεψαν τη λεβεντιά και την παλληκαριά, το Διάκο και τους άλλους, δικαιολογημένα κλαίνε το μεγάλο τους ήρωα, το Διαμαντή. Οι ψυχές όλων είναι γιομάτες σήμερα από μεγαλύτερη αποφασιστικότητα να συνεχίσουν και τελειώσουν το έργο του.
Ο Διαμαντής χάθηκε από το προδοτικό βόλι του εχθρού. Όμως ζει. Ζει στις ψυχές του σκλάβου λαού μας, στις ψυχές όλων των αγωνιστών. Και η μεγάλη μορφή του στέκεται στην πρώτη σειρά στο πάνθεο των ηρώων του απελευθερωτικού αγώνα. Η ζωή και δράση του Διαμαντή πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο μελέτης κάθε αγωνιστή, κάθε κομμουνιστή και ο καθένας να γίνει Διαμαντής γιατί έτσι «η νίκη θα είναι χίλιες φορές σίγουρη».
Ο Διαμαντής γεννήθηκε το 1914. Κατάγεται από το χωριό Κάτω Αγόριανη Παρνασσού. Προέρχεται από φτωχή αγροτική οικογένεια. Ανατράφηκε με το πνεύμα των ηρωικών παραδόσεων της Ρούμελης. Στη Ρούμελη που ανέκαθεν ήταν η μάνα των αρματωλών, των ανταρτών, που πάλαιψαν και παλεύουν για τον ξεσκλαβωμό του τόπου από τους κατακτητές και τους τουρκολάτρες και σήμερα αγγλοαμερικανολάτρες. Γαλουχήθηκε από τις ηρωικές παραδόσεις της ιδιαίτερής του πατρίδας και του ανταρτισμένου Παρνασσού. Από μικρός άρχισε να μισεί την τυραννία, τους λαογδάρτες εκμεταλλευτές. Έτρεφε μια απέραντη αγάπη για τη φτωχολογιά. Έταξε τον εαυτό του για το δίκιο αγώνα των εργαζομένων, για τη λευτεριά της Ελλάδας. Από τα μικρά του χρόνια γίνεται μέλος της Κομμουνιστικής Νεολαίας και μετά μέλος του ΚΚΕ. Πάλαιψε με συνέπεια κάτω από τη σημαία του Κόμματός μας, σαν άξιο παιδί του μέχρι τη στιγμή που έδωσε το πολυτιμότερο που είχε, τη ζωή του.
Ο Διαμαντής έτρεφε απεριόριστη πίστη στο Κόμμα μας. Στο πρόσωπο του ΚΚΕ έβλεπε τον καθοδηγητή του σκλάβου λαού, για καλύτερη ζωή, λευτεριά, ανεξαρτησία, για μια κοινωνία χωρίς εκμεταλλευτές. Είδε ότι το ΚΚΕ είναι ο συνεχιστής των επαναστατικών παραδόσεων των αρματωλών και των αγωνιστών του 1821 που πάει να ολοκληρώσει το έργο τους που δεν τέλειωσαν αυτοί.
Γι΄ αυτό αγάπησε το ΚΚΕ, έγινε μέλος του και μέσα στη σκληρή πάλη που έκανε το ΚΚΕ πάλαιψε σκληρά και διαμορφώθηκε σ’ έναν από τους καλύτερους κομμουνιστές, υπόδειγμα αγωνιστή και ανώτερου ανθρώπου. Η πίστη του ήτανε μεγάλη στο ΚΚΕ και τίποτα δε στάθηκε ικανό να τον λυγίσει. Υπεράσπιζε με αδιαλλαξία τη γραμμή του Κόμματος, αντιμετώπιζε αποφασιστικά τα αντικομματικά στοιχεία και κατά τη διάρκεια της πρώτης κατοχής, στην περίοδο της Βάρκιζας και στον τωρινό αγώνα μας. Πάλαιψε με τα αντικομματικά στοιχεία στην περίοδο του ΕΛΑΣ. Με αδιαλλαξία αντιμετώπισε τα δειλά στοιχεία που δεν ήθελαν να υπακούσουν στη γραμμή του Κόμματος για τη συμφωνία της Βάρκιζας. Αντιμετώπισε αποφασιστικά τις δυσκολίες και την καταδίωξη των Βουρλάκηδων, έτρεχε και ενθάρρυνε όσους από το βάρος της τρομοκρατίας πήγαιναν να συμβιβαστούν. Στην αρχή του τωρινού ένοπλου αγώνα, μερικά αντικομματικά στοιχεία που κάναν ανοιχτά εχθρική δουλειά κατά του Κόμματος στηριζόμενοι σε ορισμένες αδυναμίες μερικών στελεχών, τους είπε τα εξής: «Πιστεύω στο Κόμμα, κι’ αν ακόμα το Κόμμα μου στείλει έναν πιονέρο καθοδηγητή, εγώ θα τον δεχτώ. Αν καταλάβω ότι το Κόμμα μπορεί να πέσει έξω στο πρόσωπο αυτό, θα πω τη γνώμη μου, όμως εγώ τον καθοδηγητή μου θα τον δεχτώ και θα κάνω το παν να τον βοηθήσω και να τον διατηρήσω. Όποιος δουλεύει έξω από αυτές τις αρχές του Κόμματος είναι εχθρός και θα τον πολεμήσω». Πράγματι ο Διαμαντής πάλευε για τη σωστή εφαρμογή της γραμμής του Κόμματος, για τη διατήρηση του κύρους του Κόμματος. Μέσα στα πλαίσια του Κόμματος προσπαθούσε να διορθώσει με όμορφο τρόπο τις αδυναμίες.
Αρχηγείο Παρνασσίδας 1946-1947 – Ημερήσια Διαταγή καπετάν-Διαμαντή (Πηγή: Αρχείο ΚΚΕ)
Ο Διαμαντής ήταν ο άνθρωπος με τ΄ άπειρα ηθικά χαρίσματα. Ήταν ψύχραιμος, αποφασιστικός και καρτερικός στις δυσκολίες. Ποιος δε θυμάται το Διαμαντή, που παρά το κυνηγητό των Βουρλάκηδων ήταν υποχρεωμένος να τρέχει από βουνό σε βουνό νηστικός! Ούτε για μια στιγμή δεν αγκομάχησε, πάντα γελαστός, ενθάρρυνε τους συντρόφους του. Με τις πρώτες ομάδες των ένοπλων καταδιωκομένων που υπόφεραν πολύ, φορτωμένος βαρειά ήταν πρώτος στην πορεία. Αυτός ήταν νηστικός και προσπαθούσε να φαν οι άλλοι. Στη μάχη πρώτος, συνεχώς ενθάρρυνε τους αδύνατους που άρχιζαν να υποχωρούν από το βάρος των δυσκολιών. Ποιος δε θυμάται τις δυσκολίες της εχθρικής εκστρατείας του 1947, της εκστρατείας του 1948, τη μάχη του χώρου που βάστηξε 82 μέρες με πορεία τη νύχτα και τη μέρα μάχη! Τις δυσκολίες αυτές τις αντιμετώπιζαν νικηφόρα οι μαχητές του τμήματός του, γιατί εμπνέονταν από το παράδειγμα του Διοικητή τους. Ο Διαμαντής ήταν επίμονος στην εκτέλεση της αποστολής. Όποια αποστολή έπαιρνε όλη την προσοχή του τη συγκέντρωνε στο πώς θα την φέρει με επιτυχία σε πέρας. Οι δυσκολίες που συναντούσε κατά την πορεία της εφαρμογής της αποστολής του δεν τον ζάλιζαν ούτε τον κάναν να χάσει τον προσανατολισμό της αποστολής του. Με επιδεξιότητα τις ξεπερνούσε και αποφασιστικά τραβούσε για την εκτέλεση της αποστολής του.
Ήταν το παράδειγμα σ΄ όλες τις εκδηλώσεις, γι΄ αυτό και είχε κατακτήσει την εμπιστοσύνη των μαχητών του, έτσι που με το πρώτο νεύμα του οι μαχητές τρέχαν να εκτελέσουν τη διαταγή του. Χαρακτηριστικό παράδειγμα γι’ αυτό αναφέρω το παρακάτω. Το Γενάρη του 1948 το Αρχηγείο Ρούμελης έδωσε διαταγή στο Διαμαντή που ήταν αρχηγός της Παρνασσίδας να διεισδύσει βαθειά στη Λοκρίδα, στα χωριά που δεν ξαναπατήσαμε, για στρατολογία και αφού πραγματοποιήσει αυτό να κάνει ελιγμό προς Θήβα και Πάρνηθα. Ο ελιγμός έγινε με εξαιρετική επιτυχία. Ο εχθρός αιφνιδιάστηκε. Τότε πιάστηκε και ο βουλευτής Κουτσοπέταλος και παρά τρίχα γλύτωσαν οι εγκληματίες Ρέντης και ο Γκαουλάιτερ Γκρίσγουολντ που την προηγούμενη μέρα ήταν εκεί. Μέσα στον κάμπο αφού επί 4 μέρες έδωσε σκληρές μάχες, ύστερα αποσύρθηκε στην Αγόριανη Παρνασσού. Την ίδια μέρα που έφτανε στην Αγόριανη, το 503 τάγμα του εχθρού ανέβηκε στον Παρνασσό αιφνιδίασε τους λίγους άνδρες που είχαν μείνει με τον ασύρματο, τα αρχεία κλπ και τα πήρε. Ο Διαμαντής τόμαθε. Αμέσως κάλεσε τους κατακουρασμένους και άυπνους μαχητές του. Τους είπε αυτό μας συνέβηκε. Για μας είναι ντροπή να πάθουμε τέτοια ζημιά, πρέπει να τους τα πάρουμε. Ξέρω ότι είστε κουρασμένοι αλλά όποιος θέλει ας με ακολουθήσει. Όλο το τμήμα έτρεξε. Περικυκλώνουν το εχθρικό τάγμα και ύστερα από 20 ώρες μάχη το εξόντωσαν, σκότωσαν και το Διοικητή του τάγματος, πήραν όλα τα υλικά του εχθρικού τάγματος και όλα τα πράγματα που είχαν πάρει του Διαμαντή.
Το Μνημείο για το Διαμαντή στο πατρικό του σπίτι στη Λιλαία (Κάτω Αγόριανη) Φωκίδας
Ο Διαμαντής ήταν σεμνός, απλός και ανιδιοτελής αγωνιστής. Η σεμνότητά του φημίζονταν. Ποτέ δεν σκέφτηκε τίποτα για τον εαυτό του. Όταν έκανε κριτική, πρώτα τον εαυτό του έβαζε κάτω και μιλούσε για αδυναμίες του. Δεν έκανε καμμιά εμφάνιση του εαυτού του. Προσπαθούσε άλλους να προωθεί και ας ήταν δικιά του δουλειά. Η σεμνότητά του ήταν τέτοια που έφτανε σε αδυναμία. Πολλοί συναγωνιστές θα θυμούνται ότι αυτός στον ΕΛΑΣ έφτιαξε τη Δεύτερη Μεραρχία, αυτός πολεμούσε και ο χαφιές Ορέστης έγινε καπετάνιος της, ενώ ο Διαμαντής ήταν ο φυσικός ηγέτης της. Ήταν τόσο απλός, που όποιος θα πρωτοπήγαινε στο τμήμα του, δεν μπορούσε να διακρίνει ποιος είναι διοικητής. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα. Την άνοιξη του 1947 δώσαμε στο Διαμαντή ένα λόχο Θεσσαλών ανταρτών. Όταν οι αντάρτες πήγαν στο τμήμα είδαν τον αρχηγό τους απλοντυμένο όπως οι μαχητές με ντουφέκι στον ώμο. Τη νύχτα ξάπλωσε σε μια άκρη με τη χλαίνη του μόνο και με φορεμένα τ’ άρβυλά του. Οι Θεσσαλοί αντάρτες κρυφομιλούσαν μεταξύ τους και λέγαν. «Τι αρχηγός είναι αυτός, δε μας γεμίζει το μάτι. Μωρέ μη μας παραδώσει αυτός;» Την άλλη νύχτα κάνουν ένα δύσκολο ελιγμό προς Παρνασσό. Τους πέρασε κοντά από το Δαδί. Οι καινούργιοι αντάρτες μονολογούσαν λέγοντας «μωρέ φώτα βλέπουμε, μη μας πάει για παράδοση;» Όταν είδαν την άλλη μέρα πώς τους οδηγούσε στη μάχη και τις επιτυχίες που είχαν σε κείνη τη μάχη και σε συνέχεια σ’ όλες τις μάχες, τόσο τον αγάπησαν, που δε μπορούσες να τους πάρεις από το τμήμα του. Γελαστοί οι αντάρτες λέγαν ύστερα στο Διαμαντή το πάθημά τους.
Ο Διαμαντής ήταν μεγάλος πολεμιστής και από τους καλύτερους τεχνίτες στον πόλεμο. Έδωσε εκατοντάδες μάχες στον ΕΛΑΣ και στο ΔΣΕ. Έδωσε πλούσια πείρα στο ΔΣΕ από άποψη τακτικής, κυρίως στον αντάρτικο αγώνα. Θα σταθώ σε μερικές από τις μάχες που έδωσε και που μας δώσαν πλούσια πείρα.
α) Στις αρχές Γενάρη στη Ρούμελη οι αντάρτες ήταν λίγοι. Ήταν ανάγκη να δοθεί ένα γερό χτύπημα, να ταραχτεί η αντίδραση και να δυναμώσουμε την εμπιστοσύνη του λαού στις δυνάμεις του ΔΣΚ. Παίρνουν απόφαση, ύστερα από πρόταση του Διαμαντή, να χτυπηθεί ο σιδηροδρομικός σταθμός της Γραβιάς και να πιαστεί η αμαξοστοιχία που θάφτανε από την Αθήνα στις 2 το απόγευμα. Ήταν δύσκολη επιχείρηση, γιατί ο σταθμός ήταν στον κάμπο και η επιχείρηση έπρεπε να γίνει το μεσημέρι. Ο Διαμαντής ενέργησε έξυπνα. Κίνησε από αρκετό βάθος το τμήμα χωρίς να γίνει από πουθενά αντιληπτό. Καλύπτει το τμήμα στον κάμπο όλη την ημέρα. Την ώρα που έρχονταν το τραίνο έστειλε μια ομάδα, σαν πολίτες, για το σταθμό με κρυμμένα τα όπλα. Μόλις έφτασε το τραίνο η ομάδα που μπήκε στο σταθμό χτύπησε αιφνιδιαστικά τους σκοπούς, δημιούργησε σύγχυση και με ταχύτητα το τμήμα μέσα σε λίγα λεπτά κυριάρχησε στο σταθμό και αιχμαλώτισε την αμαξοστοιχία. Πήρε πλούσια λάφυρα και αιχμαλώτους, μίλησε στο πλήθος και με ταχύτητα σύμπτυξε κανονικά το τμήμα. Στη μάχη αυτή διακρίνουμε: Καλή μελέτη του στόχου. Ενέργησε με έξυπνο ελιγμό σε αρκετό βάθος που εξασφάλισε τον αιφνιδιασμό και έφερε σύγχυση στον εχθρό με το χτύπημα από μέσα που έδωσαν οι ντυμένοι πολίτες αντάρτες. Διακρίνουμε ταχύτητα στην εκτέλεση και ωραία σύμπτυξη.
β) Άλλο καλό παράδειγμα για τον ενεδρευτικό αγώνα είναι το παρακάτω: Την άνοιξη του 1947 ο εγκληματίας Μπούρος με ένα τάγμα μαυροσκούφηδων έφτασε στη Γραβιά και ετοιμάζονταν να κινηθεί προς την ορεινή Παρνασσίδα. Ο Διαμαντής στη θέση «Λύκου Μάτι», κοντά στη Γκιώνα, στέλνει ενέδρα με 25 άνδρες στο σημείο που υποχρεωτικά θα περνούσε ο εχθρός. Οι μαυροσκούφηδες άρχισαν να κινούνται. Τους αφήνει να μπουν όλοι στο βάθος της ενέδρας και με ταχύτητα τους χτυπάει στα πλευρά και νώτα με αποτέλεσμα να διαλυθούν τελείως, να έχουν σοβαρές απώλειες σε νεκρούς και να πιαστούν πολλοί αιχμάλωτοι και ο Μπούρος τρέχοντας ξυπόλιτος να φτάσει στη Λαμία. Οι αλήτες μαυροσκούφηδες που πιάστηκαν αιχμάλωτοι βλέποντας πώς είχε στηθεί η ενέδρα είπαν μαγκιώτικα «ρε μπράβο ενέδρα!» Αυτό είχε μείνει σαν καλαμπούρι στο τμήμα του.
γ) Με τη μάχη κατά της πόλης Αράχωβας και την κατάληψή της τον Ιούνη του 1947, δόθηκε αρκετή πείρα, γιατί ήταν η πρώτη επιτυχημένη μάχη σε κατοικημένο χώρο. Ο Διαμαντής μελέτησε καλά την εχθρική διάταξη, τις αντιστάσεις και από πού θάρθει ο εχθρός για ενίσχυσή της. Αφού πήρε τα ανάλογα μέτρα ενάντια στις εχθρικές ενισχύσεις ρίχνει τις κύριες δυνάμεις από μια κατεύθυνση, απασχολώντας με ελαφρές δυνάμεις τον εχθρό και ύστερα από 6ωρο σκληρό αγώνα κυριαρχεί στην πόλη. Κρατά την πόλη δυο μέρες. Πήρε λάφυρα πολλά και επέφερε σοβαρή φθορά στον εχθρό που έρχονταν για ενίσχυση.
δ) Ύστερα από τη μάχη του Βάλτου με ταχύτητα διεισδύει στον κύριο όγκο Γκιώνα – Βαρδούσια. Ο εχθρός κινήθηκε εναντίον του. Στρώνει καλή ενέδρα και διαλύει ολοκληρωτικά ένα εχθρικό τάγμα. Ο εχθρός κινάει 12 τάγματα εναντίον του. Αφού τα χτυπάει διαδοχικά και προξενεί απώλειες στον εχθρό πραγματοποιεί ελιγμό από το κέντρο του, ελίσσεται και βγαίνει στα μετόπισθεν του εχθρού χωρίς να γίνει αντιληπτός. Τη στιγμή που ο εχθρός προχωρούσε προς το βουνό για το Διαμαντή για να τον κυκλώσει, αυτός χτυπάει το Λιδωρίκι, το καταλαμβάνει.
(Αναδημοσίευση από άρθρο του Γούσια στο περιοδικό «Δημοκρατικός Στρατός», Μηνιάτικο στρατιωτικό-πολιτικό όργανο του Γενικού Αρχηγείου του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας, Χρόνος Β΄, αρ. Φύλλου 7, Ιούλης 1949).
