Ένα παλαιό λευκαδίτικο νόμισμα ως ιστορικό τεκμήριο

Ένα ανυπόγραφο λόγιο κείμενο του 19ου αιώνα με τίτλο ο «Διαφώτισμα παλαιού τινος Λευκαδίου νομίσματος», γραμμένο σε καθαρεύουσα και αφιερωμένο στη μελέτη ενός παλαιού λευκαδίτικου νομίσματος, αποτελεί πολύτιμη πηγή όχι μόνο για τη νομισματική ιστορία, αλλά και για την αρχαία γεωγραφία και ταυτότητα της Λευκάδας.

Ο συγγραφέας, ξεκινώντας με τη διαπίστωση ότι η ιστορία των αρχαίων νομισμάτων συχνά δεν εξετάστηκε με την απαιτούμενη ακρίβεια, τονίζει ότι τα νομίσματα της αρχαίας Λευκάδας είτε παραμελήθηκαν είτε μελετήθηκαν αποσπασματικά. Στόχος του είναι να ρίξει φως σε ένα συγκεκριμένο αργυρό νόμισμα, το οποίο, παρά τη φθορά του χρόνου και την ασάφεια των πηγών, μπορεί να αποκαλύψει κρίσιμα στοιχεία για το παρελθόν του νησιού.

Το νόμισμα και τα σύμβολά του

Το νόμισμα περιγράφεται ως αργυρό, κοινού μεγέθους, με καλή διατήρηση. Στη μία όψη φέρει πρώρα με το μονόγραμμα ΑΚ και την επιγραφή «ΛΕΥΚΑΔΙΩΝ ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ», ενώ στην άλλη απεικονίζεται η Άρτεμις με τα εμβλήματά της να κρατά στο χέρι ένα ακρωτήριο και όλη η πλευρά να είναι περιτριγυρισμένη με δάφνινο στεφάνι, σύμβολο και τα δύο νίκης.

Ο συγγραφέας επιμένει ότι το νόμισμα δεν χρησίμευσε αποκλειστικά ως μέσο συναλλαγής, αλλά είχε αναμνηστικό χαρακτήρα, πιθανώς συνδεδεμένο με νίκη ή σημαντικό πολιτικό γεγονός.

Μεταξύ άλλων γράφει:

«Ἀπ’ ὅλα τά ἄλλα νομίσματα, καί ἀπ’ ὅσα λοιπά μνημεῖα τήν σήμερον ἔτι σώζονται, μανθάνομεν ὅτι, δέν ἐχρησίμευσε ἡ πρῶρα ποτέ ὡς ἐμβληματικόν τῶν Λευκαδίων, ἢ καί τῶν Ἀκαρνάνων, ίδιος τύπος, διά νά παρακινηθώμεν βραδέως νά ἀποφασίσωμεν, ὅτι καί εἰς τήν παροῦσαν περίστασιν, πρός τοιαύτην ὁμοίαν χρήσιν ἀδιαφόρως ἐτέθη. Οἱ ἱστορικοί κανόνες, καί ἡ καθ’ ημέρας πείρα μᾶς διδάσκουσιν, ὅτι, ὅσάκις πόλεις τις ή επαρχία δέν τήν ἐλάμβανον ἀδιακρίτως εἰς ὅλας τάς περιστάσεις, ὡς ἴδιόν της καί μερικόν τύπον, δέν τήν ἐμεταχειρίζοντο βεβαίως τότε εἰμί εἰς ἔνδειξιν ναυτικού τινος τροπαίου, «in quo triumphum et prura navis victoriae alicujus navalis argumentum».

Ἡ ἀποκομμένη λοιπόν αὕτη πρῶρα, καί ἡ εἰκών περιπλέον τῆς Ἀρτέμιδος, τήν ὁποίαν βλέπομεν ἐπί τοῦ ἀντιστρόφου τοῦ νομίσματος σχεδιασμένην, ὡς γενικήν τῶν Λευκαδίων λιμένων προστάτριαν «Diana portum inspiciens a Leucadiis», ἄλλο βέβαια δέν ἐννοοῦσι νά ἐνθυμίσωσιν, εἰς τήν περίστασιν ταύτην, παρά τήν ὕψωσιν ναυτικοῦ τινος τροπαίου.

Ἀλλ’ εἰς ποίαν περίστασιν ναυτικῆς μάχης, καί πόσον συνήργησαν οἱ Λευκάδιοι; Τοῦτο, τώρα θέλομεν ὅσον τό δυνατόν προσπαθήσει νά ἀναλύσωμεν, συρράπτοντες τάς μικράς ἱστορικάς μαρτυρίας καί προσθέτοντες ἔτι κάποιαν αξιοσημείωτον σοφῶν σχολιαστῶν παρατηρήσεις».

Και συνεχίζει: «Δίκτυς ὁ Κρής ἀριθμῶν τούς συμμάχους τῶν Ἑλλήνων εἰς τήν πολιορκίαν τῆς Τρωάδος, βλέπομεν νά ὀνομάζῃ καί τινα Κάλχαντα οδηγόν είκοσι πολεμικών πλοίων τῶν Ἀκαρνάνων. Ὅλοι γνωρίζουσιν ὅτι είς τούς ἀρχαιοτάτους ἐκείνους χρόνους, ἡ Λευκάς, τώρα Νῆσος, έκειτο ὑπό τοῦ ὀνόματος Νήριτος, ἑνωμένη μέ τήν άντικρυ γη τῆς Ἀκαρνανίας δι’ ἑνός ἰσθμοῦ: «Ἡ Λευκάς αὕτη δ΄ ην το παλαιόν μέν Χερσόνησος της Ακαρνάνων γης», καί ότι επιμένως ἡ ἱστορία τῶν δύο τούτων τόπων συγχίζεται συχνάκις, διά νά δυνηθῶμεν τώρα νά συμπεράνωμεν, ὅτι τό αξιοσημείωτον τοῦτο συμβάν, ηκολούθησαν ὅταν ἡ Νήριτος Χερσόνησος της Ἀκαρνανίας εσχημάτιζεν μέ αὐτήν μίαν καί τήν ἰδίαν διοίκησιν, πράγμα προσέτι, τό ὁποῖον προφανέστατα βεβαιοῖ καί τό μονόγραμμα ΑΚ, δηλοῦν ΑΚΑΡΝΑΝΩΝ, προστεθέν πλησίον τοῦ ΛΕΥΚΑΔΙΩΝ ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ καί ασυνήθιστον εἰς τα ἄλλα τοιούτου χαρακτῆρας νομίσματα».

(Πηγή: Ιόνιος Ανθολογία, Αριθ. 1, Ιανουάριος 1824)