ΣΧΟΛΙΟ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΑ: «Η Φαρμακολύτρια» του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη ζωντανεύει στο Πέραμα Καλλιγωνίου (της Χριστίνας Μιχαλά)

Της Χριστίνας Μιχαλά

Υπάρχουν έργα που δεν αρκεί να τα διαβάσεις ή να τα ακούσεις… πρέπει να τα συναντήσεις στον κατάλληλο τόπο, την κατάλληλη ώρα, κάτω από το κατάλληλο φως.

Και η «Φαρμακολύτρια» του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη μοιάζει να βρίσκει στον περιβάλλοντα χώρο του ερειπωμένου Αγίου Γεωργίου, στο Πέραμα Καλλιγωνίου, έναν τόπο σχεδόν προορισμένο για κείνην.

Εκεί, ανάμεσα στις παλιές πέτρες, στη σιωπή του ερειπίου και στη νύχτα του Αυγούστου, ο παπαδιαμαντικός κόσμος μπορεί να ανασάνει με όλο του το μυστήριο: πίστη και δεισιδαιμονία, έρωτας και ενοχή, φόβος και προσδοκία λύτρωσης.

Γιατί η «Φαρμακολύτρια» δεν είναι μονάχα ένα διήγημα για τα μάγια. Είναι ένα έργο για τα αόρατα δεσμά του ανθρώπου… γι’ αυτά που νομίζει πως του επιβάλλονται απ’ έξω και γι’ αυτά, τα πολύ ισχυρότερα, που γεννιούνται μέσα στην ίδια του την καρδιά.

Ο Παπαδιαμάντης γνωρίζει καλά πως ο άνθρωπος κάποτε ζητεί να λυτρωθεί από το πάθος του, ενώ κατά βάθος φοβάται μήπως το χάσει.

Και το αποδίδει συγκλονιστικά:

«Ὕπαγε, ἀνίατε· ὁ πόνος θά εἶναι ἡ ζωή σου…»

Κι έπειτα έρχεται η παράδοξη, σχεδόν σπαρακτική ομολογία του αφηγητή, πως αισθανόταν «ἀγρίαν χαράν», επειδή η Αγία δεν είχε εισακούσει τη δέησή του.

Εκεί ίσως βρίσκεται όλο το μυστικό του διηγήματος: να ζητάς τη λύτρωση και συγχρόνως να μην αντέχεις να αποχωριστείς την πληγή σου.

Ο ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΒΕΡΥΚΙΟΣ, ως αφηγητής και σκηνοθέτης, αναλαμβάνει το δύσκολο έργο να δώσει φωνή σ’ αυτόν τον βαθιά ανθρώπινο και βασανισμένο κόσμο. Όχι απλώς να αφηγηθεί τον Παπαδιαμάντη, αλλά να αφήσει τον λόγο του να ακουστεί σαν εξομολόγηση, σαν ψίθυρος, σαν παλιά προσευχή.

Και μαζί του, η φωνή της ΘΕΛΜΑΣ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ, η μουσική και η κιθάρα της ΑΡΕΤΗΣ ΚΟΚΚΙΝΟΥ και τα κρουστά του ΣΩΚΡΑΤΗ ΓΑΝΙΑΡΗ, έρχονται να δώσουν στο κείμενο μια δεύτερη ανάσα. Κι αν ο Παπαδιαμάντης σφράγισε την πεζογραφία μας, η ποίησή του -μεστή, χαμηλόφωνη, βαθιά υμνητική- παραμένει ίσως η πιο γυμνή κατάθεση της ψυχής του. Η μελοποίηση αυτών των στίχων ολοκληρώνει τη γέφυρα ανάμεσα στον λόγο, τη μουσική, τη μνήμη και την ψυχή.

Και ο Άγιος Γεώργιος θα στέκει εκεί, ερειπωμένος ακόμη.

Αυτό και μόνο γεννά έναν δυνατό, σχεδόν αναπόφευκτο συμβολισμό.

Μέσα στο έργο, οι άνθρωποι ζητούν να λυθούν δεσμά, να φύγουν τα μάγια, να θεραπευθούν πληγές. Και δίπλα τους, οι πληγωμένες πέτρες του Ιερού Ναού εξακολουθούν να περιμένουν τη δική τους θεραπεία.

Και ίσως αυτό να είναι το πιο όμορφο χρέος τέτοιων βραδιών: να ξαναδίνουν φωνή όχι μόνο στα σπουδαία κείμενα, αλλά και στους τόπους που τα υποδέχονται…να μας θυμίζουν πως ο πολιτισμός δεν κατοικεί μόνο στα βιβλία και στις σκηνές, αλλά και στις πέτρες, στα ερείπια, στις μνήμες που κινδυνεύουν να χαθούν.

Θερμά συγχαρητήρια στο ΔΗΜΗΤΡΗ ΒΕΡΥΚΙΟ, στη ΘΕΛΜΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ στην ΑΡΕΤΗ ΚΟΚΚΙΝΟΥ, στο ΣΩΚΡΑΤΗ ΓΑΝΙΑΡΗ , στους διοργανωτές και σε όλους όσοι εργάστηκαν για να στηθεί αυτή η τόσο ιδιαίτερη συνάντηση λόγου, μουσικής, μνήμης και τόπου.

Κι αν ο Παπαδιαμάντης γράφεται στο χαρτί, αποκαλύπτεται αλλιώς όταν ο λόγος του επιστρέφει στον αέρα, στη νύχτα και στο φως ενός πραγματικού τόπου.

Αυτή η βραδιά έχει όλα όσα δεν επαναλαμβάνονται εύκολα: ένα κείμενο βαθιάς μνήμης, έναν ερειπωμένο ναό που κουβαλά τη δική του σιωπή, τον αυγουστιάτικο ουρανό της Λευκάδας, αλλά πάνω από όλα μια σπάνια καλλιτεχνική συνάντηση. Ο Δημήτρης Βερύκιος, με τη στιβαρή, εσωτερική του αφήγηση και τη σκηνοθετική του ευαισθησία, οδηγεί το εγχείρημα με σεβασμό και σπάνιο ήθος, ενώ η καθηλωτική ερμηνεία της Θέλμας Καραγιάννη, η εμπνευσμένη μουσική και η κιθάρα της Αρετής Κοκκίνου και τα ατμοσφαιρικά κρουστά του Σωκράτη Γανιάρη συνθέτουν ένα συντονισμένο, αδιαίρετο σύνολο υψηλής αισθητικής.

Όλα αυτά μαζί δημιουργούν κάτι που δεν αναπαράγεται την επόμενη μέρα και δεν μεταφέρεται αυτούσιο σε άλλη σκηνή. Είναι από εκείνες τις σπάνιες συναντήσεις όπου ο τόπος δεν φιλοξενεί απλώς το έργο….γίνεται μέρος του.

Τυχεροί όσοι μπορέσουν να βρεθούν εκεί.

Γιατί την Τρίτη 11 Αυγούστου το βράδυ, στις 21:00, στο Πέραμα Καλλιγωνίου, δεν θα παρακολουθήσουν απλώς τη «Φαρμακολύτρια».

Θα τη ζήσουν στον τόπο, στη νύχτα και στη στιγμή που της ταιριάζουν.

Και ίσως αυτό να είναι που κάνει μια βραδιά πραγματικά μοναδική: να ξέρεις, την ώρα που τη ζεις, πως δεν θα υπάρξει ποτέ ξανά ακριβώς η ίδια.

Γιατί κάποιες παραστάσεις τελειώνουν με το τελευταίο χειροκρότημα.

Και κάποιες άλλες μένουν μέσα σου – σαν προσευχή, σαν πληγή, σαν ένα παλιό ξόρκι που δεν θέλεις ακόμη να λυθεί. « Εἴη αἰσία, εὐλογημένη καί ἀλησμόνητη ἡ βραδιά».