Το τέλος Ιουνίου 1958 κρατούνταν ακόμη στις Φυλακές Λευκάδας 55 πολιτικοί κρατούμενοι

Σε αποχαρακτηρισμένο έγγραφο της ΕΥΠ (Εθνική Υπηρεσία Πληροφοριών) που δόθηκε χθες στη δημοσιότητα, βλέπουμε ότι το τέλος Ιουνίου 1958, εννέα χρόνια μετά την επίσημη λήξη του εμφυλίου πολέμου, στις φυλακές της χώρας κρατούνταν ακόμη 2.606 πολιτικοί κρατούμενοι («κρατούμενοι ανατρεπτικής δράσεως»), εκ των οποίων οι 2.417 χαρακτηρίζονταν ως «εμμένοντες» (αμετανόητοι) και οι 189 ως «ανανήψαντες» (δηλωσίες).

Το έγγραφο αποτυπώνει όχι μόνο τις συνθήκες κράτησης, αλλά και τον φόβο του κράτους για τη δυναμική ενός πολιτικού χώρου που, ακόμη και μέσα από τις φυλακές, παρέμενε ενεργός και οργανωμένος.

Οι περισσότεροι από τους κρατούμενους είναι άνδρες ενώ στις Γυναικείες Φυλακές της Αθήνας (Αβέρωφ) εκ του συνόλου των 114 κρατουμένων γυναικών κρατούνται οι 104, 100 εμμένουσες στην ιδεολογία τους και μόλις 4 ανανήψασες. Οι περισσότερες κρατούνταν για παράβαση του Γ΄ ψηφίσματος.

Οι πολιτικοί αυτοί κρατούμενοι κρατούνταν στις φυλακές Κασάνδρας, Ωρωπού, Αβέρωφ, Αιγίνης, Αμφίσσης, Γυάρου, Κεντρικές Γυναικείες Φυλακές της Αθήνας, Επταπυργίου, Καλαμίου (Ιτζεδίν), Ηρακλείου, Κερκύρας, Λευκάδος, Μυτιλήνης, Ναυπλίου, Πατρών, Τρικάλων, Τριπόλεως, Χαλκίδος, Σανατόριο, Ψυχιατρικό Παράρτημα, Θεσσαλονίκης, Ιωαννίνων, Κοζάνης, Σερρών, Σύρου και Χανίων.

Κρατούμενοι αγωνιστές στις φυλακές Λευκάδας το 1951

Κρατούμενοι Λευκαδίτες στο θάλαμο 8 στις φυλακές Λευκάδας το 1952

Με βάση το αποχαρακτηρισμένο παράρτημα, καταγράφεται και η παρουσία κρατουμένων στις φυλακές Λευκάδας, μέσα στο συνολικό δίκτυο κράτησης πολιτικών κρατουμένων της εποχής. Οι φυλακές Λευκάδας, αν και όχι από τις μεγαλύτερες, είχαν σαφή ρόλο στο σύστημα κράτησης της περιόδου. Η παρουσία δεκάδων πολιτικών κρατουμένων αποτυπώνει ότι ακόμη και μικρότερες επαρχιακές δομές εντάσσονταν σε έναν ευρύτερο μηχανισμό επιτήρησης και διαχείρισης πολιτικών αντιπάλων.

Στις Φυλακές Λευκάδας κρατούνται την εποχή εκείνη (τέλος Ιουνίου 1958) 55 πολιτικοί κρατούμενοι, 52 εμμένοντες στην ιδεολογία τους (αμετανόητοι) και 3 ανανήψαντες (δηλωσίες). Εξ αυτών οι 24 για ανθρωποκτονία, 29 για παράβαση του Γ΄ Ψηφίσματος (ήταν ένας αντικομμουνιστικός νόμος που εκδόθηκε το 1946 ως έκτακτο μέτρο “προστασίας του κράτους”) και 2 για παράβαση του Ν. 509 («Περί μέτρων ἀσφαλείας τοῦ Κράτους, τοῦ πολιτεύματος, τοῦ κοινωνικοῦ καθεστῶτος καί προστασίας τῶν ἐλευθεριῶν τῶν πολιτῶν» – με το νόμο αυτό τέθηκε εκτός νόμου το ΚΚΕ, το ΕΑΜ και οι λοιπές κομμουνιστικές οργανώσεις).

Το αποχαρακτηρισμένο έγγραφο της ΕΥΠ αναφέρει:

«Ι.– Εἰς τό τέλος τοῦ μηνός Ἰουνίου 1958 ἐκρατοῦντο εἰς τάς φυλακάς τοῦ Κράτους 2506 κατάδικοι κομμουνισταί, ἐξ ὧν 189 ἀνανήψαντες καί 114 γυναῖκες.

Εἰς τό παράρτημα παρατίθεται ἡ κατά φυλακάς κατανομή των.

ΙΙ.– Τό θέμα τῶν φυλακισμένων εἶναι παλαιόν καί γνωστόν.

Τό […] στοιχεῖον ἐν προκειμένῳ εἶναι ἡ ὑφισταμένη διένεξις μεταξύ νεοηγητικῶν καί τῶν Ζαχαριαδικῶν, ἥτις προκαλεῖ συχνά προστριβάς καί ἐπεισόδια μεταξύ τῶν ἐγκλείστων.

Ἀγών διεξάγεται μεταξύ τῶν δύο φατριῶν διά τήν ἐπικράτησίν των καί αἱ παντοειδεῖς ἐκδηλώσεις τοῦ ἀγῶνος τούτου ἔρχονται καθημερινῶς εἰς τήν ἐπιφάνειαν.

Εἶναι γνωστά τά γεγονότα τοῦ Αὐγούστου-Σεπτεμβρίου εἰς τάς φυλακάς Χαλκίδος, ὅπου κατά τήν λαβοῦσαν χώραν συμπλοκήν ἐτραυματίσθη μεταξύ τῶν ἄλλων αρκετά σοβαρῶς ὁ ἐκ τῶν νεοηγητικῶν στελεχῶν […].

Αἱ συμπλοκαί αὗται προεκάλουν τήν ὑποβολήν δηλώσεων μετανοίας ὑπό 8 κομμουνιστῶν καί ἀσφαλῶς ἡ διαρροή θά ἦτο πολύ μεγαλυτέρα ἐάν οἱ κομμουνισταί δέν ἀνέστελλον επειγόντως εκεί τους βουλευτάς Ἐυφραμίδην καί Σπηλιόπουλον, οἵτινες κατώρθωσαν νά συγκρατήσουν τήν κατάστασιν.

Εἰς τάς φυλακάς Καλαμίου κρατοῦνται οἱ γνωστοί ἡγετικοί […] ἀνήκοντες εἰς τήν πιστήν πρός τόν Ζαχαριάδην φρουράν. Κατώρθωσαν, χρησιμοποιούντες τήν ἡγετικήν των προσωπικότητα (μέλη τοῦ Π.Γ. τοῦ Κ.Κ.Ε.) ὡς καί διαφόρους μεθόδους, ἐξ ὧν δέν ἐξαιροῦνται οὔτε ἡ διαβολή ἢ ἄλλα ύποπτα πολιτικώς μέτρα, οὔτε ἡ βία, νά πλειοψηφήσωσι καί νά καταλάβωσι τήν ἡγεσίαν ἐν ταῖς φυλακαῖς, δι’ ἧς τόσον κατεπίεζαν τούς ἀντιθέτους ὥστε νά προκαλέσουν τήν παρά τῶν ἀντιτιθεμένων ἡγετικῶν στελεχῶν […] πρός τήν Κ.Ε. τοῦ Κ.Κ.Ε. τῶν γνωστῶν ὑπομνημάτων, ἅτινα κατεσχέθησαν καί εὑρίσκονται εἰς τήν διάθεσίν ημών.

Ἐπεισόδια εἰς τάς φυλακάς Τριπόλεως, Αἰγίνης, Αμφίσης κλπ. μαρτυροῦν τήν ὀξεῖαν διάσπασιν ἥτις ὑφίσταται εἰς τάς τάξεις τῶν φυλακισμένων κομμουνιστῶν, ἥτις διάσπασις δύναται νά θεωρηθῇ καί ὡς αντιγραφή ἢ μικρογραφία τῆς ὁμοίας καταστάσεως ἥτις ὑφίσταται καί μεταξύ τῶν ἐλευθέρων κομμουνιστῶν τῆς Ἑλλάδος καί τῶν Ἑλλήνων κομμουνιστῶν τοῦ ἐξωτερικοῦ.

ΙΙΙ. Παρά ταῦτα οἱ 2500 οὗτοι κομμουνισταί δύνανται νά θεωρηθοῦν ἓν σημαντικόν πολεμικόν τμήμα τοῦ δρώντος κομμουνιστοῦ.

Ἐντός τῶν τριῶν τελευταίων ἐτῶν ἀπελύθησαν διά διαφόρων τρόπων (μέτρα εἰρηνεύσεως, ἀπολύσεις ὑφ’ ὅρων, χάρις) πέραν τας 2000 κομμουνιστές, οἵτινες ἐξελθόντες πάνοπλοι καί ἀναμιχθέντες μεταξύ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, συνετέλεσαν οὐσιωδῶς εἰς τήν κίνησιν τῶν κομμουνιστῶν καί εἰς τήν δημιουργίαν τῶν προϋποθέσεων αἵτινες ἔδωσαν εἰς τήν Ε.Δ.Α. 940.000 ψήφους, ἀντί τῶν 400 ἢ 450.000 τάς ὁποίας αὕτη ἔπρεπε νά λάβῃ.

Διότι εἶναι βεβαιωμένον ὅτι εἰς τάς φυλακάς οἱ ἐπί μακρά ἔτη ἐγκλειστοι κομμουνισταί εις οὐδέν ἄλλο ἀσχολοῦνται παρά εἰς τήν ἐξύψωσιν τοῦ κομμουνιστικοῦ μορφωτικοῦ ἐπιπέδου των, εἰς τήν δημιουργίαν ἱκανῶν στελεχῶν καί εἰς τήν καλλιέργειαν μεταξύ των τοῦ κομμουνιστικοῦ φανατισμοῦ καί τοῦ μίσους πρός τό ἀστικόν καθεστώς.

Οἱ ἐξερχόμενοι τῶν φυλακῶν κομμουνισταί, πλήρως ἐξοπλισμένοι ἀπό συνομωτικής απόψεως καί τελείως φορμαρισμένοι δι’ ἀγῶνας ταξικούς, εἶναι συμπεριλαμβανομένων καί τῶν ἀπολυομένων ἐξορίστων, τά καλλίτερα στοιχεῖα καί τά δυναμικώτερα στελέχη τά ὁποῖα διαθέτει ὁ ελοχεύον κομμουνισμός διά τήν προώθησιν τοῦ κινήματός του.

IV.– Κατόπιν τῆς ὑπ’ ἀριθ. 312/4/299 προτάσεώς μας, τό Ὑπουργεῖον Δικαιοσύνης διά τῆς ὑπ’ ἀριθ. […] διαταγῆς του διέταξεν τήν δημιουργίαν εἰς τάς φυλακάς Αἰγίνης μιᾶς πτέρυγος (ἀκτίνος) εἰς ἣν νά συγκεντροῦντο άπαντες οἱ ὑποβάλλοντες δηλώσεις μετανοίας, ὡς και εισέτι κρατούμενοι ἐκ τῶν παλαιῶν δηλώσεων, ὥστε νά τυγχάνουν εἰδικῆς μεταχειρίσεως καί, εἰ δυνατόν, να χρησιμοποιῶνται δι’ ἀντικομμουνιστικούς σκοπούς.

Ὅμως ἡ προσπάθεια αὕτη, δι’ ἀγνώστους λόγους, δέν ετηλεσφόρησεν καί ἤδη παρατηρεῖται ὅτι αἱ 189 δηλωσίαι εἶναι κατανεμημέναι εἰς ὅλας τάς φυλακάς.»

V.– Οἱ φυλακισμένοι κομμουνισταί διάγουσιν ἐν ταῖς φυλακαῖς, ὀργανωμένοι καί οἰκονομικῶς καὶ πολιτικῶς. Ἀπό μέν οἰκονομικῆς ἀπόψεως, παν έμβασμα τοῦ ἐσωτερικοῦ, φαλκιδεύεται κατά τα 70 ἑκατοστά καί τό προϊόν τῆς αφαιμάξεως ταύτης διαχειρίζεται παρά τῆς οἰκονομικῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις ἐπίσης διαχειριζομένη καί τό προϊόν τῶν ἀποστελλομένων ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ καί ἐξωτερικῶν δεμάτων βοηθείας ως καί εις ὁλόκληρον τά ἐμβάσματα ἐξωτερικοῦ, θεωρούμενα ὡς «κομματικά», χρησιμοποιεῖ τούς σημαντικούς τούτους πόρους διά τήν ἄσκησιν ἐπιρροῆς παρά τῆς ἡγεσίας τῶν φυλακισμένων ἐπί τῆς μάζης. Καί εἶναι φυσικόν νά ἐπιτυγχάνεται ἡ ἄσκησις τῆς ἐπιρροῆς ταύτης, τουλάχιστον ἐπί τῶν πενεστέρων καί τῶν σχετικῶς πνευματικῶς καθυστερημένων, διότι ἐκ τῶν διαθέσεων τῆς ἡγεσίας τῶν φυλακισμένων ἐξαρτᾶται τό σιγάρεττον τοῦ καταδίκου, ἓνα ἐσώρουχον, ἡ ἐπισκευή τῶν ὑποδημάτων του, ἓν γραμματόσημον κ.λπ.

Πολιτικῶς ἡ ἡγεσία, ἐπιβάλλουσα κατά τα κομμουνιστικά πρότυπα, καταθλιπτικήν πειθαρχίαν καί ὑποταγήν, ἐξουθενώνει τούς χαρακτῆρας καί καθιστᾷ πειθήνια ὄργανα της τούς πάντας.

VI.– Εἰς τάς φυλακάς, δεδομένου ὅτι ὡς προαναφέραμεν δέν ὑφίσταται κελλιακόν σύστημα, ἀλλά κοινή συμβίωσις εἰς τούς μεγάλους θαλάμους, γίνονται τακτικώτατα τά κομμουνιστικά καί μορφωτικά ἀπό κομμουνιστικῆς ἀπόψεως μαθήματα, δια των οποίων ἀνυψοῦται διαρκῶς το ἐπίπεδον τῆς κομμουνιστικῆς ἀναπτύξεως τῶν ἐγκλείστων, οἵτινες σύν τῷ χρόνῳ καθίστανται σοβαροί παράγοντες κομμουνιστικῆς δυνάμεως καί ἱκανοί νά δράσουν ἀποτελεσματικῶς […]

VII.– Οἱ κατάδικοι κομμουνισταί δύο φυλακάς φοβοῦνται: τάς φυλακάς Κερκύρας, ὅπου ὑπάρχει κελλιακόν σύστημα, καί τάς φυλακάς Γυάρου, λόγω τῶν γνωστῶν μειονεκτημάτων των, ἤτοι τήν σχετικήν ἔλλειψιν ὕδατος, συγκοινωνιῶν καί ἐπικοινωνίας μέ τούς οἰκείους των.

Ἐκ τῆς μελέτης τοῦ παραρτήματος καταφαίνεται ὅτι αἱ φυλακαί Κερκύρας περιλαμβάνουν σήμερον 293 καταδίκους. Εἶναι γνωστόν ὅτι εἰς ταύτας δύνανται νά στεγασθώσι ἔτεροι 200.

Αἱ φυλακαί Γυάρου στεγάζουσαι σήμερον 390 καταδίκους, δύνανται ἐπίσης νά περιλάβουν ανέτως ετέρους 200.

ΙΙ.– Κατόπιν τῶν ἀνωτέρω ὑποβάλλομεν τάς ἑξῆς προτάσεις:

α) Ἐν συνεννοήσει τῶν ὑπηρεσιῶν ἀσφαλείας μετά τῶν διευθύνσεων τῶν φυλακῶν νά ἐξευρεθώσι — κατά τό πλεῖστον εἶναι γνωσταί — αἱ σημεριναί ἡγεσίαι τῶν φυλακισμένων κομμουνιστῶν καί ἐν συνεχείᾳ νά διαταχθῇ ἡ μεταγωγή τῶν ἀποτελούντων ταύτας εἰς τάς φυλακάς Κερκύρας.

β) Νά καταργηθώσιν αἱ ἀκατάλληλοι διά φύλαξιν κρατουμένων κομμουνιστῶν φυλακαί Χαλκίδος καί οἱ ἐν αὐταῖς ἐγκλειστοι νά μεταφερθώσιν εἰς τάς φυλακάς Γυάρου.

γ) Νά καταβληθῇ συστηματική προσπάθεια ὅπως νά σταματήσῃ τελείως ἡ δράσις τῶν οἰκονομικῶν ἐπιτροπῶν τῶν φυλακισμένων καί νά ἐμποδισθῇ, μέ κάθε τρόπον, ἡ διάθεσις τῶν ἐμβασμάτων ἢ τοῦ περιεχομένου τῶν δεμάτων μέσω αὐτῶν.

δ) Νά δοθοῦν μείζονα δικαιώματα εἰς τάς διευθύνσεις τῶν φυλακῶν διά τήν ἐπιβολήν ποινῶν ἐπί παρεκτραπομένων, ἐπί παραβάσεων κανονισμῶν, ἐπί τῆς ἐπιβολῆς ἐλέγχου διά τό σταμάτημα τῶν μαθημάτων, κυκλοφορίας τύπου, βιβλίων, ἐντύπων, περιοδικῶν, ἐπισκεπτήριον κ.λπ.

ε) Νά περιορισθῇ κατά τό δυνατόν ἡ ἀπόλυσις ἐκ τῶν φυλακῶν καταδίκων, οἵτινες διά διαφόρων τρόπων ἐπιτυγχάνουσι τοιαύτας.

Εἰς ἐπιχείρημα τῶν απόψεών μας, ἐπικαλούμεθα τό αναφερθέν προσφάτως γεγονός, καθ’ ὃ ἐντός τοῦ τελευταίου ἐξαμήνου ἀπελύθησαν ἐκ τῶν φυλακῶν Κερκύρας υπετριάκοντα κατάδικοι κομμουνισταί, διά βουλευμάτων τοῦ ἐκεί δικαστηρίου τῶν Πλημ/κών ἄνευ προηγουμένης συγκαταθέσεως τῶν οἰκείων ὑπηρεσιῶν ἀσφαλείας καί παρά τό γεγονός ὅτι ούτοι χαρακτηρίζονται παρ΄ αυτής Διευθύνσεως Φυλακῶν Κερκύρας ὡς «ἀμετανόητοι». Ἐκ πλείστων ἀναφορών ὑπηρεσιῶν προκύπτει ὅτι οἱ οὕτως ἀπολυθέντες ἐσημείωσαν ἀμέσως άμα τη εξόδω τάς κομμουνιστικάς ἐπαφάς καί προεκλογικών υπέρ του κομμουνισμού δράσιν.

(στ) Νά διαταχθῇ ἡ ἄμεσος μεταφορά ὅλων τῶν εἰς τάς διαφόρους φυλακάς τοῦ Κράτους κρατουμένων «δηλωσιῶν» εἰς τάς φυλακάς Αἰγίνης, καί ἡ ἄμεσος μεταφορά παντός ὑποβάλλοντος δήλωσιν μετανοίας εἰς τάς φυλακάς ταύτας. Τοῦτο δίδει μεγίστην ψυχολογικήν ἐπιρροήν ἐπί τῶν υπολοίπων κρατουμένων.

Ἀθήναι 22 Ἰουλίου 1958»