Το μοναδικό Μνημείο Λαϊκών Αγωνιστών βρίσκεται στον Μανταμάδο Λέσβου

Το μοναδικό ίσως Μνημείο Λαϊκών Αγωνιστών στον ελλαδικό χώρο βρίσκεται στον Μανταμάδο Λέσβου. Ένα χωριό που ήταν γνωστό σαν η μικρή Μόσχα της Ελλάδας. Το πανέμορφο αυτό χωριό έχει πάρει την ονομασία αυτή εξαιτίας της μεγάλης παράδοσης του κομμουνιστικού κινήματος, που ξεκινά τη δεκαετία του τριάντα και φτάνει μέχρι τις μέρες μας.

Ο Μανταμάδος είναι το όνομα μιας αγροτικής κοινότητας στα βορειοδυτικά της Λέσβου. Απέχει 42 χιλιόμετρα από την πόλη της Μυτιλήνης και επτά ναυτικά μίλια από το Αϊβαλί. Το χωριό είναι χτισμένο πάνω σε μια μικρή πεδιάδα περιτριγυρισμένη από θαμνώδεις λόφους, τοποθετημένο σε απόσταση τεσσάρων χιλιομέτρων από τις ανατολικές ακτές του νησιού.

Στο λιτό αυτό Μνημείο που είναι αφιερωμένο «Στους λαϊκούς αγωνιστές του Μανταμάδου που έπεσαν αγωνιζόμενοι για ελευθερία, δημοκρατία, κοινωνική δικαιοσύνη» αναγράφονται τα εξής ονόματα των Μανταμαδιωτών λαϊκών αγωνιστών: ΚΟΝΤΑΡΑΣ Αχιλλέας (1895-1949), ΑΝΤΩΝΕΛΗΣ Ιγνάντιος (1903-1944), ΒΑΒΟΥΔΗΣ Νικόλαος (1906-1951), ΓΕΩΡΓΟΥΛΑΣ Χαράλαμπος (1906-1944), ΚΑΝΟΝΗΣ Χαράλαμπος (1907-1948), ΦΟΥΝΤΗΣ Στέφανος (1908-1944), ΚΟΥΚΟΣ Παρασκευάς (1909-1949), ΜΑΡΜΑΡΙΝΟΣ Νικόλαος (1910-1944), ΠΡΟΚΟΠΕΛΗΣ Δημήτριος (1914-1942), ΑΝΟΥΣΑΣ Ιωάννης (1920-1944).

Πέμπτος από αριστερά ο Νίκος Βαβούδης εθελοντής στον Ισπανικό εμφύλιο πόλεμο

Ανάμεσά τους βρίσκεται ο θρυλικός κομμουνιστής, Νίκος Βαβούδης, ο οποίος μεταξύ άλλων δούλεψε στο μηχανισμό των παράνομων οργανώσεων του ΚΚΕ στην Αθήνα ως ασυρματιστής, εξασφαλίζοντας την επικοινωνία των παράνομων οργανώσεων του ΚΚΕ με την έδρα της ΚΕ που βρισκόταν εκτός Ελλάδας. Το Νοέμβριο του 1951, όταν αποκαλύφθηκε η κρύπτη ο Βαβούδης αυτοπυροβολήθηκε στο κεφάλι, για να μην πέσει στα χέρια της Ασφάλειας ζωντανός. Προηγουμένως έκαψε έγγραφα που βρίσκονταν στην κρύπτη. Εξέπνευσε την επόμενη ημέρα στο νοσοκομείο Αγία Ολγα της Ν. Ιωνίας, όπως ανακοίνωσε η αστυνομία.

Οι χρονολογίες θανάτου των περισσοτέρων και η ηλικία τους είναι χαρακτηριστικές. Τρεις Μανταμαδιώτες θα εκτελεστούν την Πρωτομαγιά του 1944, από τους Γερμανοφασίστες κατακτητές μαζί με τους 200 κομμουνιστές στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής: Ιγνάτιος Αντωνέλης, Γιάννης Ανουσάς, Στέφανος Φουντής.

Τα βιογραφικά των Λαϊκών Αγωνιστών

Δημήτριος Προκοπέλης ή Στράτης

Γεννήθηκε στον Μανταμάδο το 1910. Στην δεκαετία του 1930 οργανώθηκε στο ΚΚΕ, συλλαμβάνεται το 1936 και εξορίζεται στην Ανάφη, μετά μεταφέρεται στην Ακροναυπλία και από εκεί στον Άη Στράτη και μετά στο Νοσοκομείο «Σωτηρία» όπου εκεί πεθαίνει κρατούμενος των Γερμανών.

Γεώργιος Ζερβός ή Φτώχια

Γεννήθηκε το 1882. Φίλος του αδελφικός ήταν ο Αχιλλέας Κοντάρας και αυτός τον οργάνωσε στο ΚΚΕ. Μετά ήλθε ο πόλεμος, η κατοχή από τους Γερμανούς. Οργανώθηκε στο ΕΑΜ. Οι Γερμανοί έπαιρναν εργάτες στον Καρά-Τεπέ. Εκεί μια μέρα ένας Γερμανός του έδωσε κλωτσιές μέσα στην κοιλιά. Αποτέλεσμα, πέθανε από αιμορραγία. Ήταν 23 Απριλίου 1943 τη μέρα
της γιορτής του.

Νίκος Μαρμαρινός

Στέλεχος του ΚΚΕ. Γεννήθηκε στον Μανταμάδο το 1910 και ήταν οικοδόμος. Πιάστηκε από ομάδα Βούλγαρων κατακτητών με τη βοήθεια των Ελλήνων συνεργατών τους, τους ΠΑΟτζήδες, βασανίστηκε φρικτά με αποτέλεσμα να πεθάνει στις 23 Γενάρη 1944.

Χαράλαμπος Γεωργούλας

Στέλεχος του ΚΚΕ. Γεννήθηκε στον Μανταμάδο το 1906. Από νέος έγινε μέλος του ΚΚΕ και από τους πρώτους στο χωριό. Εκτελέστηκε στις 8 Απρίλη 1944 στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής μαζί με άλλους 50 πατριώτες αγωνιστές.

Γιάννης Ανουσάς

Γεννήθηκε στην Αθήνα και Ο πατέρας του ήταν από τον Μανταμάδο. Μαθητής μέλος της ΕΠΟΝ συνελήφθη το 1944 από την αστυνομία, άντεξε όλα τα βασανιστήρια. Εκτελέστηκε την 1η Μάη 1944 στην Καισαριανή με του 200 κομμουνιστές.

Στέφανος Φουντής

Στέλεχος του ΚΚΕ από τον Μανταμάδο. Εξόριστος του φασίστα Μεταξά παραδόθηκε στους γερμανούς και εκτελέστηκε την 1η Μάη 1944 στην Καισαριανή με του 200 κομμουνιστές.

Νίκος Αδαλής

Γεννήθηκε το 1882 στον Μανταμάδο. Πιάστηκε και στάλθηκε εξορία στην Ικαρία γιατί ο γιος του ήταν μαχητής του Δημοκρατικού Στρατού. Οι στερήσεις και οι κακουχίες που δοκίμασε, είχαν σαν αποτέλεσμα να κλονίσουν ανεπανόρθωτα την υγεία του και να πεθάνει, στις 15 Μάρτη 1948, εξόριστος στην Ικαρία.

Χαράλαμπος Κανόνης

Γεννήθηκε το 1909 στη Μυτιλήνη από μητέρα Μανταμαδιώτισσα. Κατά την περίοδο του εμφυλίου εξορίστηκε στην Ικαρία και φυλακίστηκε στις φυλακές Μυτιλήνης και Σύρου. Αργότερα προσχώρησε στο Δημοκρατικό Στρατό και με εντολή του κόμματος πήγε στη Χίο το 1948 για οργάνωση του αντάρτικου, εκεί πιάστηκε στις 29 Μάρτη 1948 και δολοφονήθηκε κατά τη μεταγωγή του στο αστυνομικό τμήμα.

Αχιλλέας Κοντάρας

Γεννήθηκε το 1886 στον Μανταμάδο. Από τους πρώτους κομμουνιστές του χωριού. Το 1944 μετά την απελευθέρωση στην περίοδο της Εαμοκρατίας, διετέλεσε Δήμαρχος Μυτιλήνης. Το 1948 πιάστηκε από το μεταπολεμικό δωσίλογο κράτος, φυλακίζεται και εξορίζεται στη Μακρόνησο. Το 1949 καταδικάζεται σε θάνατο από Έκτακτο Στρατοδικείο σκοπιμότητας και εκτελείται στην Αθήνα στις 1 Ιούνη 1949.

Στρατής Αποίκος

Γεννήθηκε το 1902 στον Μανταμάδο, αλλά μεγάλωσε στην Κλειού. Εντάσσεται στο Δ.Σ. Λέσβου το Νοέμβρη του 1947. Το 1949, το φθινόπωρο, δολοφονείται άνανδρα στη θέση «Βνια» που βρίσκεται ανάμεσα στα χωριά Κλειού και Σκαμιά μετά από καλοστημένη παγίδα των διωκτικών αρχών, από πράκτορα του εχθρού.

Παρασκευάς Κούκος

Γεννήθηκε το 1909 στον Μανταμάδο Ενταγμένος στο Κ.Κ.Ε. ανέβηκε από τους πρώτους στο βουνό και εντάχθηκε στο Δ.Σ. Λέσβου. Σκοτώθηκε στις 31-12-1949, σε ενέδρα, στην περιοχή «Μανούλος».

Νίκος Βαβούδης, ο Μπολσεβίκος

Γεννήθηκε το 1906 στη Ρωσία από πατέρα Μανταμαδιώτη μετανάστη και μητέρα Ρωσίδα. Μετά την Οχτωβριανή επανάσταση ήρθαν και εγκαταστάθηκαν οικογενειακώς στον Μανταμάδο. Οργανώθηκε στο ΚΚΕ από τον Αχιλλέα Κοντάρα στα 1927. Αυτοπυροβολήθηκε στις 15 Νοέμβρη του 1951 μέσα στην κρύπτη που είχε τον ασύρματο σε σπίτι της Καλλιθέας για μην πέσει ζωντανός στα χέρια της αστυνομίας. Ο Νίκος Βαβούδης είναι μια από τις μεγαλύτερες μορφές που έδωσε ο Μανταμάδος στο κομμουνιστικό κίνημα.