Τον άντρα, Μούσα, τον πολύτροπο να μου ανιστορήσεις… (TRAILER)

Κινηματογραφική εβδομάδα που ανήκει δικαιωματικά στην «Οδύσσεια» (The Odyssey) του Κρίστοφερ Νόλαν (2026, 172 λεπτά).

Η Οδύσσεια ακολουθεί τον Οδυσσέα, τον θρυλικό Έλληνα βασιλιά της Ιθάκης, στο επικίνδυνο ταξίδι του προς την πατρίδα του μετά από τον Τρωικό Πόλεμο, όπου συναντά τον Κύκλωπα Πολύφημο, τις Σειρήνες και την μάγισσα θεά Κίρκη, και την επανένωσή του με την γυναίκα του, Πηνελόπη.

Αναμφισβήτητα η «Οδύσσεια» είναι από τις πιο σημαντικές ταινίες της χρονιάς, όχι μόνο λόγω της θεματολογίας και του περιεχομένου που της έδωσε ο σκηνοθέτης και της αξεπέραστης τεχνικής της αρτιότητας, αλλά και λόγω των συζητήσεων που ξεκίνησαν με αφορμή την πραγματοποίησή της.

Ας ξεκινήσουμε με μια παραδοχή. Όταν ένα οποιοδήποτε σπουδαίο λογοτεχνικό κείμενο μεταφέρεται στον κινηματογράφο, φέρει πια την υπογραφή και το όραμα του σκηνοθέτη του. Πλέον μιλάμε για το πώς φαντάστηκε, τεκμηρίωσε και οπτικοποίησε ο σκηνοθέτης το κείμενο και όχι πώς το φαντάστηκε διαβάζοντάς το ο καθένας από μας. Καμία ταινία δεν μπορεί να είναι απόλυτα πιστή στο λογοτεχνικό κείμενο, αφού μιλάμε για άλλο είδος τέχνης, ιδιαίτερα όταν δεν υπάρχει η συνεργασία του ίδιου του συγγραφέα στο σενάριο και τη δραματοποίησή της. Αναγκαζόμαστε να κάνουμε αυτήν τη διευκρίνηση αρχικά επειδή ο δημόσιος διάλογος στην εποχή των σόσιαλ μίντια είναι πραγματικά χαοτικός, αποπροσανατολιστικός, συχνά ξεκινάει πριν ακόμα όσοι μιλούν δουν το τελικό αποτέλεσμα, εστιάζοντας στην «πιστότητα» της ταινίας στο κείμενο.

Αρχικά η «Οδύσσεια» ανήκει στη μυθολογία, παρουσιάζει ομοιότητες με το Έπος του Γκιλγκαμές, δεν γνωρίζουμε ακριβώς πότε γράφτηκε, εάν γράφτηκε ολόκληρη σε μια χρονική περίοδο ή προστέθηκαν μετά στοιχεία, εάν γράφτηκε αποκλειστικά από τον Όμηρο, για τον οποίο δεν γνωρίζουμε ακριβώς πού και πότε έζησε! Είναι προφανές ότι δεν θα εξετάσουμε το «ομηρικό ζήτημα» σε αυτό το μικρό κριτικό κείμενο, ούτε θα παραθέσουμε τον πλούτο των εκ διαμέτρου αντίθετων απόψεων.

Συμβουλευτήκαμε τα «Προλεγόμενα στο Ομηρικό Ζήτημα» του Γιάννη Κορδάτου, ώστε να έχουμε μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα για το έργο και τη δομή του και πώς αυτό αντανακλά τις συνθήκες της εποχής.

Η «Οδύσσεια» είναι ένα έργο παγκόσμιας σημασίας και εμβέλειας, που αποτελεί τα θεμέλια όχι μόνο για την ευρωπαϊκή και ελληνική λογοτεχνία, αλλά λόγω της δομής της, του πλούτου και των τεχνασμάτων πλοκής αποτελεί και θεωρητική βάση για το πώς γράφεται ένα κινηματογραφικό σενάριο. Ακόμα, η «Οδύσσεια» αποτελεί σύμβολο και έννοια και χρησιμοποιείται για να υποδηλώσει μια κατάσταση στην προσωπική και συλλογική αφήγηση. Σκεφτείτε πόσες φορές έχετε χρησιμοποιήσει αυτή την έννοια για να περιγράψετε μια καραβιά προσφύγων στη Μεσόγειο, μια δύσκολη περιπέτεια με αίσιο τέλος και πολλά ακόμα παραδείγματα που έχει ο καθένας από εμάς. Άρα κάθε πρόσωπο του έργου μπορεί να συμβολίζει οποιονδήποτε άνθρωπο στα πέρατα της Γης. Το μόνο σίγουρο είναι ότι τα «ισχυρά συμφέροντα» αυτού του κόσμου ακούν στο όνομα Αγαμέμνονας…

Η «Οδύσσεια» ως κείμενο αλλά και ως έννοια έχει μεταφερθεί στον κινηματογράφο αρκετές φορές. Θα θυμίσουμε εδώ το δικό μας σπουδαίο «Το βλέμμα του Οδυσσέα» του Θόδωρου Αγγελόπουλου. Δευτερευόντως αναγκαζόμαστε να μιλήσουμε για το γεγονός ότι ένα έργο πρέπει να κρίνεται σύμφωνα με τις ιστορικές συνθήκες που γράφτηκε και περιγράφει, δεν είναι δυνατόν να κρίνουμε ένα έργο με τα «υλικά» του σήμερα!

Αυτό που σίγουρα μπορούμε να κρίνουμε είναι το κατά πόσο ο σκηνοθέτης κατάφερε να ξεπεράσει το «εμπόδιο» του χρόνου και να μιλήσει για τις πανανθρώπινες αξίες και τα διαχρονικά μηνύματα του έργου στις σημερινές συνθήκες. Κι αυτό κατά την άποψή μας ο Νόλαν το κατάφερε, παραμένοντας παράλληλα αρκετά πιστός στον μύθο. Η Ωραία Ελένη ήταν το πρόσχημα! Αρκεί μια στιγμή συνειδητοποίησης του Οδυσσέα στην ταινία, όπου ομολογεί ότι όλα έγιναν για το ποιος ελέγχει τους δρόμους του εμπορίου. Πόσο σημαντικό είναι στη σημερινή πραγματικότητα των πολέμων και των ξεριζωμένων κάποιος να επιλέξει να κάνει ταινία την «Οδύσσεια», έργο που εξυμνεί την ειρήνη, και όχι την «Ιλιάδα», έργο που αντανακλά τον πόλεμο; Δεν θα μπορούσε άραγε ο σκηνοθέτης να μεταφέρει με πολλά εφέ και αίμα τις μάχες της «Ιλιάδας»; Ρητορικό το ερώτημα. Ο Δούρειος Ίππος είναι μισοβυθισμένος στην παλίρροια, έρχεται σαν δώρο και σκορπάει την οδύνη, η Τροία φλέγεται, τα κάστρα πέφτουν, ο πόλεμος είναι σπαραγμός και αδικία, ο Αγαμέμνονας σκορπάει τρόμο, είναι σκοτεινός, θηριώδης, φαίνεται μόνο από την περικεφαλαία του, ο Οδυσσέας μοιάζει χαμένος, μοιάζει να συνειδητοποιεί το φονικό και να θέλει να φύγει όσο πιο γρήγορα γίνεται…

Δεν θα περιγράψουμε περισσότερα, μόνο ότι ο Οδυσσέας γνωρίζει ότι ακόμα κι όταν γυρίσει πρέπει να δώσει άλλη μια μάχη για να κρατήσει αυτό που ήταν δικό του, την κυριαρχία του Γένους, γιατί αλλάζουν οι εποχές, ξεπροβάλλουν άλλοι θεσμοί και νέα ήθη. Οι μνηστήρες εκπροσωπούν το νέο που έρχεται, πρέπει να τους σκοτώσει για να κυριαρχήσει… Ακόμα ότι όταν πια θυμάται ποιος είναι, προσμένει ακόμα πιο πολύ το «νόστιμον ήμαρ».

Ο Νόλαν εμπνέεται από πίνακες, αναπαραστάσεις της εποχής και ακροβατεί ανάμεσα στα είδη του σινεμά, ρεαλισμός, τρόμος, έπος, μια παλέτα που συμπληρώνεται από την εκπληκτική μουσική του Λούντβιχ Γκόρανσον, που είναι στηριγμένη στα αρχαία μουσικά όργανα. Τεχνικά ο Νόλαν φτιάχνει ένα έπος, αφού είναι και ο ίδιος μέρος των δομικών αλλαγών στην τεχνολογία του φιλμ και των καμερών της IMAX, η οποία χρησιμοποιούνταν παλιότερα μόνο για ντοκιμαντέρ εξαιτίας του μεγάλου φορμά της. Είναι η πρώτη ταινία γυρισμένη εξολοκλήρου σε αυτό το φορμά κι αυτό είναι άθλος από μόνο του. Το συνεργείο και ο διευθυντής φωτογραφίας Χόιτ Βαν Χόιτεμα είναι άξιοι θαυμασμού. Αυτό που κυριαρχεί στα πλάνα του περισσότερο από όλα είναι ο ρεαλισμός της δυσκολίας της εποχής. Τα γυρίσματα στη θάλασσα πραγματοποιήθηκαν σε αληθινές καιρικές συνθήκες και η τριήρης διέσχισε τον ωκεανό για να φτάσει στα μέρη των γυρισμάτων που πραγματοποιήθηκαν σε 6 χώρες. Το καστ και οι ερμηνείες είναι ξεχωριστές, δεν θα επεκταθούμε περισσότερο.

Θα μπορούσαμε να γράψουμε άλλα τόσα, όμως θεωρήσαμε σημαντικότερο να δούμε το πρίσμα κάτω από το οποίο μπορούμε να κρίνουμε μια τέτοια ταινία και όχι να την κρίνουμε αυτή καθαυτή. Και μην ξεχνάτε, η Ελένη ήταν το πρόσχημα!

(902.gr)