Tα οχυρωματικά έργα του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας

Πανοραμικό οχυρωματικό Μαύρη Πέτρα

Του Θεοδόση Κωνσταντινίδη

Η Στρατηγική σημασία των οχυρωματικών θέσεων έγινε απόλυτα καθαρή κατά τη διάρκεια των μεγάλων επιχειρήσεων του κυβερνητικού στρατού στον Γράμμο, όπως οι επιχειρήσεις «Κορωνίς» το 1948 και «Πυρσός» το 1949. Σε αυτές τις αναμετρήσεις, οι οργανωμένες οχυρωματικά θέσεις όπως ο Πύργος Κοτύλης αναδείχθηκε σε κλειδί για την άμυνα ολόκληρης της περιοχής. Αξίζει να αναφερθούμε σε αυτή την πλευρά της δράσης του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας.

Όπως όλα δείχνουν, για άλλη μία φορά, ο ΔΣΕ δεν “παρέδιδε” καθημερινά μαθήματα στον αστικό στρατό μόνο σε ζητήματα στρατηγικής, οργάνωσης της αντάρτικης δράσης και αιφνιδιασμού στο πεδίο της μάχης. Ήξερε επίσης να επιλέγει, να οργανώνει και να αντιστέκεται μέχρις εσχάτων σε ό,τι αφορά τα ζητήματα οργάνωσης της μακρόχρονης παραμονής στο έδαφος.

Αυτό αποδεικνύεται και από το γεγονός ότι κανένα από τα οχυρά του ΔΣΕ δεν έπεσε στα χέρια των αντιπάλων του.

Ο Αστικός Στρατός (ΑΣ) κατ ελάμβανε αυτές τις θέσεις μόνο όταν οι μαχητές και οι μαχήτριες του ΔΣΕ απαγκιστρώνονταν οργανωμένα και μαχόμενοι, προκειμένου να συνεχίσουν τον αγώνα από μια καλύτερη θέση, λαμβάνοντας υπόψη τη γενική εξέλιξη των επιχειρήσεων.

Είναι μετρημένες στα δάχτυλα οι περιπτώσεις όπου ο ΑΣ κατάφερε να απωθήσει απευθείας τους υπερασπιστές του ΔΣΕ από τη στρατηγική θέση την οποία υπερασπίζονταν.

Η Βασική Αντίληψη για τον Σχεδιασμό και την Κατασκευή των Οχυρώσεων

Τα βασικά οχυρωματικά έργα (στον Πύργο και τον Χάρο Κοτύλης, στη Μαύρη Πέτρα και σε άλλα σημεία) σχεδιάστηκαν και κατασκευάστηκαν κάτω από εξαιρετικά αντίξοες συνθήκες. Οι μαχητές και οι μαχήτριες του ΔΣΕ, στρατευμένοι στον αγώνα τους με πίστη στον άνθρωπο, δημιούργησαν και κράτησαν όρθιο το οχυρωματικό δίκτυο.

Για τον σκοπό αυτό, μετακινήθηκαν από το μέτωπο έμπειροι χτίστες, μαραγκοί και άλλες τεχνικές ειδικότητες, με την παράλληλη επιστράτευση τόσο των μάχιμων τμημάτων όσο και ειδικών τεχνικών συνεργείων. Τα κύρια χαρακτηριστικά των έργων περιλαμβάνουν:

Στρατηγική Τοποθεσία: Σ΄ αυτή την αντίληψη στηρίχτηκε η θέση κατασκευής του οχυρού στη Μαύρη Πέτρα, η οποία αποτελεί μια από τις πιο απόκρημνες κορυφογραμμές του Γράμμου, κοντά στα ελληνοαλβανικά σύνορα και τη λίμνη Γκιστόβα.

Αμυντικός Στόχος: Στόχος του ΔΣΕ ήταν η δημιουργία ενός ισχυρού και συνεκτικού αμυντικού δικτύου με χαρακώματα και πολυβολεία, με σκοπό την ανάσχεση της κυβερνητικής επίθεσης και τη διασφάλιση των διόδων υποχώρησης ή ανεφοδιασμού προς την Αλβανία.

Ανθεκτική Κατασκευή: Οι υποδομές και τα κτίρια κατασκευάστηκαν πάνω σε στέρεες πέτρινες βάσεις και θεμέλια. Οι οχυρωματικές κατασκευές έγιναν με την τοποθέτηση σε επάλληλες στρώσεις της χαρακτηριστικής μαύρης πέτρας, η οποία αφθονεί στην περιοχή, εξασφαλίζοντας έτσι αυξημένη προστασία από τους σφοδρούς αεροπορικούς βομβαρδισμούς και σε άλλες περιπτώσεις με κορμούς δένδρων που ξεπερνούσαν τις 7 στρώσεις.

Φυσικό Οχυρό: Η όλη εγκατάσταση φαντάζει ότι εκμεταλλεύτηκε το φυσικό ανάγλυφο αφού η ανάβαση στην περιοχή απαιτεί εξαιρετικές δυνατότητες αναρρίχησης, με τις απότομες πλαγιές να δυσκολεύουν κι άλλο την κατάσταση.

Αυτό το περιβάλλον καθιστούσε τα πολυβολεία του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας σχεδόν απροσπέλαστα.

Ακόμα και σήμερα είναι ορατό ότι η Μαύρη Πέτρα δεσπόζει στην ευρύτερη περιοχή έως βαθιά στο Πληκάτι. Σε όλη την έκταση παραμένουν ανεξίτηλα τα σημάδια των σκληρών μαχών σχεδόν 80 χρόνια μετά αποτελούν τοπόσημα ιστορικής μνήμης και μαρτυρούν τον ηρωισμό και την αυταπάρνηση των μαχητών και μαχητριών του Δ.Σ.Ε.

Σχέδιο Πυρσός

Τα κυβερνητικά επιτελεία στην Αθήνα και οι Αμερικανοί πατρόνες τους αφού το 1948 είδαν να καταρρέει το πολλά υποσχόμενο σχέδιο ΚΟΡΩΝΙΣ και ο φιλόδοξος στόχος τους να περικυκλώσουν και να εξοντώσουν τον ΔΣΕ στον ΓΡΑΜΜΟ που μετά από 70 μέρες μαχών τους ξέφυγε μέσα σε μιά νύχτα παραδίδοντας μαθήματα υψηλής στρατιωτικής τέχνης στο πεδίο και βρέθηκε στο ΒΙΤΣΙ!

Κατέστρωσαν ενα νεο σχέδιο που ονόμασαν: ΠΥΡΣΟΣ.

Το πλαίσιο της επιχείρησης ΠΥΡΣΟΣ περιελάμβανε 3 φάσεις. Το κυβερνητικό επιτελείο συνολικά διέθεσε 150.000 περίπου στρατιώτες και υπεροπλία σε εξοπλισμό (τεθωρακισμένα, αεροπορία, βόμβες Ναπάλμ κ.λπ.), έναντι περίπου 15.000 μαχητών και μαχητριών του ΔΣΕ με περιορισμένα πολεμικά μέσα που αντιστάθηκαν στη σαρωτική επίθεση των κυβερνητικών.

Να θυμηθούμε:

Αύγουστος 1949. Βρισκόμαστε στην τελευταία φάση του εμφυλίου. Αντίπαλος του ΔΣΕ ο αναδιοργανωμένος από τους Αμερικανούς κυβερνητικός στρατός, που διαδέχτηκαν τους Άγγλους, οι οποίοι από τις αρχές του ‘47 δήλωσαν ότι δεν μπορούν να συνεχίσουν τη στήριξη των κυβερνητικών δυνάμεων στην Ελλάδα.

Έτσι αναλαμβάνουν οι ΗΠΑ με τον Τρούμαν, να δηλώνει από το Μάρτη του ‘47 το ενδιαφέρον του για την Ανατολική Μεσόγειο. (Δόγμα Τρούμαν)

Ακολουθεί το σχέδιο Μάρσαλ (από το όνομα του τότε υπουργού Οικονομικών) για την περίφημη αμερικανική βοήθεια.

Η ακριβοπληρωμένη από τον ελληνικό λαό βοήθεια έως τον Σεπτέμβρη του ’48 κοστολογήθηκε σε 260 εκ. δολάρια, που δόθηκαν με μορφή πολεμικού υλικού (αεροπλάνα, πολεμικά πλοία, πυροβόλα μικρού και μεγάλου βεληνεκούς, όλμοι, μικρά όπλα και άφθονα βλήματα, σφαίρες, πυρομαχικά -μέχρι και 8.650 ημιόνους, κοινώς μουλάρια, μας χρεώσανε τα μουλάρια!).

Από την άνοιξη του ’48 ξεκίνησαν οι επιχειρήσεις του κυβερνητικού στρατού με αντικειμενικό στόχο να περικυκλώσουν και να εξοντώσουν τις δυνάμεις του δημοκρατικού στρατού στα βόρεια σύνορα. (σχέδιο Κορωνίς 14/6 – 21/8 ).

Μέσα από τις διάφορες φάσεις του αγώνα φάνηκε όχι μόνο η ηθική ανωτερότητα των μαχητών – τριών του ΔΣΕ, αλλά και η υπεροχή στο πεδίο της επιχειρησιακής δράσης και του στρατηγικού σχεδιασμού. Οι επιτελείς του αστικού στρατού και οι μάχιμες μονάδες του απέτυχαν – παρά την αριθμητική υπεροχή τους (1/10) και την συντριπτική υπεροχή σε πολεμικό υλικό και υπερσύγχρονα για την εποχή μέσα – να πραγματοποιήσουν τους στόχους τους.

Η πρώτη φάση του σχεδίου ξετυλίγεται στον Γράμμο, χωρίς ουσιαστικά αποτελέσματα.

Από τις 10 Αυγούστου ο κυβερνητικός στρατός εξαπολύει την επίθεσή του με 60.000 άντρες στο πολύπαθο Βίτσι, το οποίο υπερασπίζονταν 8.000 μαχητές και μαχήτριες περίπου. Σκοπός των κυβερνητικών, όπως πάντα, η περικύκλωση και η εξόντωση των δυνάμεων του ΔΣΕ.

Στις 16 Αυγούστου οι δυνάμεις του ΔΣΕ υποχωρούν συντεταγμένα, απαγκιστρώνονται από το Βίτσι και ελίσσονται μέσα από τη χερσόνησο του Πυξού, πληρώνοντας βαρύ φόρο αίματος, μεγάλος αριθμός μαχητών φτάνει στον Γράμμο, όπου έδωσαν την τελευταία μάχη.

Στον Γράμμο: Επιχείρηση «Πυρσός Γ΄»

Στις 24 Αυγούστου 1949, ο ΑΣ εξαπέλυσε την τελική του επίθεση. Η ΙΙΙ Μοίρα Καταδρομών (ΛΟΚ) κινήθηκε ειδικά προς τη Μαύρη Πέτρα, την Κιάφα και το ύψωμα 2520, με αποκλειστικό σκοπό να διασπάσει την ισχυρά οχυρωμένη γραμμή του ΔΣΕ.

Τις επιχειρήσεις του κυβερνητικού στρατού στον Γράμμο διηύθυνε ο στρατηγός Τσακαλώτος, που είχε καλέσει τον βασιλιά Παύλο να παρακολουθήσει την έναρξη της επιχείρησης από την περιοχή της Αμμούδας.

Ο κυβερνητικός στρατός παρατάχθηκε με 5 Μεραρχίες (1η, 3η, 8η, 9η, 15η), την 77η Ταξιαρχία, 4 ελαφρά Συντάγματα Πεζικού, 5 Συντάγματα Πεδινού Πυροβολικού, 3 Μοίρες μέσων πυροβόλων, 6 Μοίρες Ορειβατικού Πυροβολικού, σε συνδυασμό με ισχυρές δυνάμεις τεθωρακισμένων και Αεροπορίας.

Απέναντί του ο Δημοκρατικός Στρατός παρέταξε περίπου 12.500 μαχητές και μαχήτριες (6.582 υπήρχαν στον Γράμμο και περίπου άλλοι 6.000 που μετακινήθηκαν από το Βίτσι).

Η Αεροπορία του κυβερνητικού στρατού πραγματοποίησε έως τις 30 Αυγούστου 87 επιθέσεις με αεροσκάφη «Χάρβαρτ», 591 με «Σπιτφάιαρ», 176 με «Χελντάιβερς», 81 με «Ντακότα», 37 με «Χάρβαρτ Οστερ» κ.ά. Ρίχτηκαν κατά του ΔΣΕ 2.004 ρουκέτες, 785 βόμβες των 500 λιβρών, 689 των 250 λιβρών, 1.490 των 20 λιβρών και επίσης 172 εμπρηστικές βόμβες ναπάλμ.

Η 9η Μεραρχία του κυβερνητικού στρατού εισχώρησε στα μετόπισθεν του ΔΣΕ στις 26 του μήνα, κατά μήκος των ελληνοαλβανικών συνόρων.

Ο αστικός στρατός επιτέθηκε στο Παπούλι, το οποίο κατέλαβε (26 Αυγούστου), αφού προηγουμένως βομβάρδισε το ύψωμα με βόμβες ναπάλμ. Μετά από σκληρές μάχες κατελήφθησαν το ύψωμα Πόλε και το Τσαγκός Καραούλι. Στις 27 Αυγούστου ο ΔΣΕ εγκατέλειψε τα υψώματα της Πόρτας Οσμάν. Την ίδια μέρα έπεσε και το Φλάμπουρο.

Ο κίνδυνος να κλειστεί κάθε διάβαση προς την Αλβανία και να εγκλωβιστεί ο ΔΣΕ ήταν πλέον άμεσος. Από τις 28 Αυγούστου, άρχισε η σύμπτυξη των δυνάμεών του προς το κέντρο του μετώπου. Στις 29 Αυγούστου έπεσε η Μπάτρα αφού στο μεταξύ είχε περάσει από κει στην Αλβανία η μεγάλη πλειοψηφία των δυνάμεων του ΔΣΕ. Στις 29 προς 30 Αυγούστου έπεσαν ο Γκόλιος και το ύψωμα Κάμενικ. Οι δυνάμεις του ΔΣΕ υποχώρησαν συντεταγμένα στην Aλβανία. Ο ΔΣΕ ξεπέρασε κάθε όριο αντοχής, αλλά ήταν αδύνατο να νικήσει.

Στις 15 Οκτώβρη 1949 η ΠΔΚ εξέδωσε «Διάγγελμα προς τον ελληνικό λαό», όπου ανέφερε και τα ακόλουθα:

«Ο Δημοκρατικός Στρατός δεν κατέθεσε τα όπλα, αλλά τα έθεσε παρά πόδας. Υποχωρήσαμε μπροστά στην υλική υπεροχή του εχθρού. Μα ο Δημοκρατικός Στρατός δε λύγισε, δε συντρίφτηκε (…) Θα μείνουμε άγρυπνοι και δε θα σταματήσουμε ούτε στιγμή τον αγώνα μας(..) Ο χρεοκοπημένος κόσμος της κυβέρνησης της Αθήνας προσανατολίζεται τώρα προς μια προσωπική δικτατορία με πρωτοπαλίκαρο το λακέ του παλατιού Παπάγο, για να μεταβάλουν τη χώρα σε ένα πραγματικό νεκροταφείο. Και πάνω απ’ αυτήν τη συμφορά προετοιμάζουν την πιο μεγάλη συμφορά και το πιο μεγάλο μακελειό που Αμερικανοί και Άγγλοι ιμπεριαλιστές λογαριάζουν να σύρουν την Ελλάδα. Ένας πόλεμος ενάντια στις Λαϊκές Δημοκρατίες και τη Σοβιετική Ένωση που προετοιμάζεται από τους ιμπεριαλιστές θα σήμαινε για τον ελληνικό λαό δέκα φορές πιο μεγαλύτερες συμφορές (…) Μόνο με μια αποφασιστική πάλη για τη δημοκρατία και την ειρήνη, μαζί με όλους τους λαούς του κόσμου, με τις χώρες της Λαϊκής Δημοκρατίας και τη Σοβιετική Ένωση (..) θα μπορέσουμε να αποφύγουμε την καταστροφή.»

Ο τρίχρονος αγώνας του ΔΣΕ υπήρξε δίκαιος, ηρωικός, μεγαλειώδης και αναγκαίος. Εξέφραζε τα συμφέροντα της συντριπτικής πλειονότητας του πληθυσμού ενάντια στα συμφέροντα των εκμεταλλευτών και καταπιεστών της.

Η αστική κρατική εξουσία γνώρισε τότε τον μεγαλύτερο κίνδυνο για την ίδια την ύπαρξή της. Ο αγώνας του ΔΣΕ αποτελεί αναμφισβήτητα την κορυφαία εκδήλωση της ταξικής πάλης στην Ελλάδα κατά τον 20ο αιώνα.

Ο ΔΣΕ αναμετρήθηκε με την εγχώρια αστική τάξη, με το σύνολο των πολιτικών της δυνάμεων και με τις συμμαχικές τους δυνάμεις, τα καπιταλιστικά κράτη της Μ. Βρετανίας και των ΗΠΑ. Δίχως τη στρατιωτική, οικονομική και πολιτική βοήθεια των τελευταίων, η αστική τάξη στην Ελλάδα δε θα μπορούσε να νικήσει.

(902.gr)