Ωδή στην ντομάτα, την ποθητή κυρά του καλοκαιριού… (Της Μαρίας Ν. Αγγέλη) Λευκαδίτικα Νέα - Lefkada News
Published On: Τε, Αυγ 12th, 2020

Ωδή στην ντομάτα, την ποθητή κυρά του καλοκαιριού… (Της Μαρίας Ν. Αγγέλη)

1_ntomataΦωτο: Μ.Αγγέλη

Maria_N_AngeliΓράφει η δρ Μαρία Ν. Αγγέλη

Ωδή στην ντομάτα

«…Δυστυχώς πρέπει να σε δολοφονήσουμε:
βυθίζεται το μαχαίρι στη ζωντανή σου σάρκα,
τα κόκκινα εντόσθιά σου, ένας ήλιος φρέσκος, βαθύς, ανεξάντλητος
γεμίζει τις σαλάτες της Χιλής,
παντρεύεται πρόθυμα με το καθαρό κρεμμύδι
και για να το γιορτάσουν, αφήνεται να πέσει λάδι,
γιος ουσιώδης της ελιάς,
πάνω στα μισάνοιχτα ημισφαίρια τους,
προστίθεται το πιπέρι, το άρωμα του,
το αλάτι, ο μαγνητισμός σου…»

[Ωδή στην ντομάτα, (απόσπασμα). Από τη συλλογή: Πάμπλο Νερούδα, «Ωδή στα Μικρά και Ασήμαντα».

Ο νομπελίστας ποιητής Πάμπλο Νερούδα ύμνησε την ντομάτα. Την κόκκινη, ζουμερή και ποθητή κυρά του καλοκαιριού. Αν ο ποιητής στους στίχους του δεν ανέφερε τη Χιλή, θα νομίζαμε ότι αναφέρεται στην Ελλάδα με τις εξαιρετικές ντομάτες της…

Σύντομο βιογραφικό της ντομάτας:

Η «κυρία με τα κόκκινα», η ντομάτα, αλλιώς και τομάτα (Solanum lycopersicu), είναι φυτό της οικογένειας των Solanaceae.

Η ιστορία της ντομάτας ξεκινά γύρω στο 700 μ.Χ., όταν την καλλιεργούσαν οι Αζτέκοι και οι Ίνκας στην Κορδιλιέρα των Άνδεων, η οποία εκτείνεται από το Περού και τον Ισημερινό έως τη Βολιβία. Την αποκάλεσαν “tomatl” ή “xtomatl” (“τομάτλ” ή “ξτομάτλ”) από μια Μεξικάνικη διάλεκτο (Nahuatl). Η επιστημονική ονομασία της ντομάτας είναι “Lycopersicon esculentum” η οποία σε ελεύθερη μετάφραση σημαίνει «βρώσιμο λυκοροδάκινο».

Το 1520, ο ισπανός Κονκισταδόρας Cortez είδε τις ντομάτες σε μια υπαίθρια αγορά και μετέφερε σπόρους στην Ισπανία. Από εκεί κατέληξαν στη Νάπολη της νότιας Ιταλίας και πήραν το όνομα «χρυσό μήλο» δηλαδή «pomo d΄ oro». Οι Γάλλοι τη βάφτισαν pomme d’ amour, πολύ πριν η λέξη tomate ενσωματωθεί στο λεξικό της Γαλλικής Ακαδημίας το 1835.

Οι πρώτοι βοτανολόγοι ήταν αρχικά καχύποπτοι με τη ντομάτα και αυτό οφείλεται στην ομοιότητα της με το φυτό Atropa Belladonna, «Μπελαντόνα» της ίδιας οικογένειας των Solanaceae . Η Μπελαντόνα ή αλλιώς Άτροπος ήταν γνωστή από την Αρχαία Ελλάδα και συνδεόταν με θεραπευτικές, δηλητηριώδεις και ψυχότροπες ιδιότητες λόγω της ατροπίνης που περιέχει. Τα μαγειρικά σκεύη της εποχής περιείχαν μεγάλη ποσότητα μολύβδου κι επειδή η ντομάτα είναι όξινη, μόλις έμπαινε στην κατσαρόλα, διάβρωνε το σκεύος με αποτέλεσμα να απελευθερωθεί μόλυβδος στο φαγητό κι έτσι υπήρχε κίνδυνος δηλητηρίασης.

Ένα λήμμα από μια πρώιμη περιγραφή της ντομάτας την περιγράφει ως «νέο φυτό πιο ευχάριστο στην όραση απ’ ότι στη γεύση ή την όσφρηση, διότι η βρώση του προκαλεί παράκρουση και εμετό».

Στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, οι πουριτανοί χριστιανοί θεωρούσαν ότι οι ντομάτες είχαν αισθησιακή εμφάνιση και ως εκ τούτου ήταν κακές.

Έπρεπε να φτάσουμε στα 1820 για να αποκατασταθεί η φήμη της ντομάτας στο δυτικό κόσμο. Τότε, ο περιηγητής Συνταγματάρχης Robert Gibbon Johnson συνέλεξε σπόρους ντομάτας από όλο τον κόσμο και ενθάρρυνε αμερικανούς αγρότες να τους καλλιεργήσουν.

Στην Ελλάδα η ντομάτα έγινε γνωστή από τους Βαυαρούς μάγειρες που έφερε μαζί του ο Βασιλιάς Όθων και ήδη από το 1842 πουλιόταν στα πρώτα μανάβικα της Πλάκας, σε αλμυρές μάλλον τιμές σε σχέση με τα υπόλοιπα λαχανικά της εποχής.

Η ντομάτα καλλιεργείται τώρα πια σε όλο τον κόσμο και, σύμφωνα με στατιστικά στοιχεία, οι Έλληνες τρώνε ανά άτομο περισσότερες ντομάτες από ό,τι σε οποιαδήποτε άλλη ευρωπαϊκή χώρα.

Πλέον οι ντομάτες θεωρούνται άριστη πηγή λυκοπενίου και πλούσια πηγή καλίου και βιταμίνης Α. Περιέχουν επίσης βοταμίνη C, μέταλλα και ιχνοστοιχεία.

Η κονσερβοποίηση της ντομάτας άρχισε το 1920 περίπου. Στην Bunol της Ισπανίας γίνεται κάθε χρόνο, την τελευταία τετάρτη του Αυγούστου, φεστιβάλ ντομάτας με αποκορύφωμα τον περίφημο ντοματοπόλεμο, ο οποίος προβάλλεται πολύ [Βλέπετε: https://www.itrofi.gr/diatrofi/istoria/article/421/i-endiaferoysa-istoria-tis-tomatas]

Ντομάτα και Mνήμη:

2_ntomataΦωτο: Μ.Αγγέλη

Η μια μπλέκεται με την άλλη, την ανασύρει, την προκαλεί. Η μνήμη μου έχει άρωμα ντομάτας, γεύση ντοματοσαλάτας από τα καλοκαίρια στο Ξηρόμερο, τόπο καταγωγής μου …

Ντομάτα, αγγούρι, κρεμμύδι, λίγη ρίγανη και λάδι, χωριάτικο τυρί και ζυμωτό ψωμί. Αυτό το πιάτο σημάδεψε τη μνήμη μου, όπως και των περισσότερων «χωριατόπαιδων», που τα καλοκαίρια μας είχαν άρωμα «χωριάτικης» ή απλά ντοματοσαλάτας…

Άλλα αγαπημένα πιάτα ήταν οι τηγανητές πατάτες, τα κολοκυθάκια, οι πιπεριές, οι μελιτζάνες κ.λπ. Όλα από τον κήπο μας…

Κάθε φορά που γεύομαι σήμερα αυτά τα πιάτα, η μνήμη ανασύρει τα αγαπημένα πρόσωπα, το λαχανόκηπο με ντοματιές και άλλα λαχανικά, την αυλή, τον ξυλόφουρνο στην άκρη της…

Κατά την εποχή του αρμαθιάσματος καπνού, οι γυναίκες δεν είχαν χρόνο για απαιτητικά μαγειρέματα. Η ντοματοσαλάτα ήταν το κύριο πιάτο στη διατροφή των αγροτικών οικογενειών.

Φρεσκοκομμένη από τον κήπο κοβόταν στο πιάτο. Οι «βούτες» στο ζουμί και στο λάδι ήταν νοστιμότατες…

Για μας τα παιδιά τότε ήταν και απογευματινό μας: ψωμί με λάδι και τριμμένη ντομάτα, ρίγανη και αλατάκι. Μου άρεσαν πολύ τα στιμμένα ντοματινάκια, τα «κομοντόρια», όπως τα λέγαμε στο χωριό. Δεν γνώριζα τότε ότι το όνομα προέρχεται από το ιταλικό: pomi d’oro. Και το «πομοντόρια» έγινε κομοντόρια.

Αυτή την απλή φέτα ψωμί με ντομάτα που έτρωγα στα παιδικά μου χρόνια, πριν μερικά χρόνια τη γεύτηκα στην ιστορική καφετέρια της Βαρκελώνης, «Οι Τέσσερις Γάτες». Εκεί που σύχναζε ο Πικάσο… Το σέρβιραν ως gourmet! Μια φέτα ψωμί με τριμμένη ντομάτα! Το μόνο που διέφερε από τη γνωστή μου φέτα, ήταν το μαύρο ορθογώνιο πιάτο σερβιρίσματος. Το μαύρο έκανε ωραία αντίθεση με το κόκκινο της ντομάτας… Ήταν μια καλλιτεχνική παρουσίαση της γνωστής ντοματο-φέτας… που δικαιολογούσε την υψηλή τιμή της.

Στο χωριό, Μαχαιράς Ξηρομέρου, κάθε βδομάδα που η μάνα ζύμωνε το ψωμί μας, όπως οι περισσότερες γυναίκες, έψηνε και ένα ταψί ντομάτες γεμιστές με ρύζι στο φούρνο! «Έφκιασα και παραγιομστά!». Αυτή ήταν η ξηρομερίτικη έκφραση των γυναικών που μαγείρευαν γεμιστά. Αυτά τα «παραγιομστά» με ντομάτες του κήπου, έσπαζαν μύτες ψημένα στον ξυλόφουρνο! Μοσχοβολούσε η γειτονιά ψωμί και γεμιστά… Παραγέμιζε και η μνήμη μου γεύσεις…

Μερικές φορές για κολατσιό, «δεκατιανό», η μάνα μας τηγάνιζε ντομάτες με αυγά και τυρί. Ήταν υπέροχο!

Σε κάποια μέρη το ονομάζουν «καγιανά», «γαϊγανά» ή «στραπατσάδα». Είναι ένα νόστιμο φαγάκι…

Η ντομάτα η ώριμη, ήταν και είναι απαραίτητη για τη σάλτσα σε μακαρονάδες και άλλα «κοκκινιστά» φαγητά.

Σήμερα αναζητώ τη γεύση της ντομάτας του χωριού, αλλά δεν τη βρίσκω… Βρίσκω ντομάτες όμορφες, «κοκκινοφορεμένες», αλλά χωρίς εκείνο το αυθεντικό άρωμα και την εξαιρετική γεύση…

Η «χωριάτικη» βέβαια και σήμερα είναι σημαιοφόρος στη λίστα των ανεπίσημων πιάτων!

Η ντομάτα πέρα από το πιάτο…

«Όμως, αν οι ντομάτες μπήκαν στη ελληνική ζωή ορμητικότατα, υπάρχει κι άλλος ένας τομέας, πέρα από την ποίηση, στον οποίο δεν έχουν διεισδύσει. Είναι η γλώσσα, δηλαδή η φρασεολογία και παροιμιολογία». Αυτά γράφει ο συγγραφέας Νίκος Σαραντάκος, ο οποίος καταγράφει το παρακάτω δίστιχο: «απ’ όλα τ’ άστρα τ’ ουρανού μ’ αρέσουν οι ντομάτες / κι απ’ όλα τα πετούμενα μ’ αρέσουν οι πατάτες», που λέγεται σε περιπτώσεις ασυναρτησίας και που, αν δεν κάνω λάθος, είναι ξεσηκωμένο από τον Καραγκιόζη (το τραγουδάει, ίσως, ο Μορφονιός).

Η γνωστή φράση που καταγράφω εγώ είναι: «Θα μας πάρουν με τις ντομάτες!».

Πέρυσι δημιουργήθηκε ένα ντοκιμαντέρ με «πρωταγωνίστρια» την ντομάτα! Διάβασα στο διαδίκτυο ότι το ντοκιμαντέρ με τίτλο: «Όταν ο Βάγκνερ συνάντησε τις ντομάτες» είχε πολύ καλές κριτικές.

Το ντοκιμαντέρ μας μεταφέρει στη ζωή ενός μικρού χωριού στον θεσσαλικό κάμπο. Το χωριό λέγεται Ηλιάς και βρίσκεται στην Καρδίτσα. Έχει περί τους 30 κατοίκους, κυρίως ηλικιωμένους. Εκεί, δύο ξαδέλφια και πέντε γυναίκες, αποφασίζουν να κάνουν μια νέα αρχή. Με λίγη βοήθεια από τη μουσική του Βάγκνερ που παίζουν στα χωράφια και τις ιστορίες που διηγούνται για να πάρουν κουράγιο, επιχειρούν να διεισδύσουν στην παγκόσμια αγορά με τη βιολογική καλλιέργεια ενός παλιού σπόρου ντομάτας».
[https://www.kathimerini.gr/1043205/article/politismos/kinhmatografos/to-ntokimanter-otan-o-vagkner-synanthse-tis-ntomates-h-ellhnikh-protash-sta-oskar]

Αντί επιλόγου

Παραθέτω μια απλή συνταγή καγιανά, «γαϊγανά», όπως λέγεται στο χωριό Πεθελινός, της φίλης μου Δήμητρας που μου την έστειλε. Έτσι την έκαναν η μάνα και η θεία της στο χωριό. Έτσι συνεχίζει και η ίδια που ζει στη Νέα Μάκρη.

Υλικά: 5 ντομάτες μεγάλες και ώριμες, 5 φρέσκα αυγά, τυρί φέτα, αλάτι, πιπέρι και λαδάκι.(Με το μάτι υπολογίζω τα υλικά… Αυγά ανάλογα, αν θέλεις να υπερισχύει η γεύση ντομάτας ή αυγού.).

Παρασκευή: Χοντροκόβουμε τις ντομάτες και τις αλατίζουμε. Τις σοτάρουμε σε λάδι και τις αφήνουμε σε χαμηλή φωτιά να βράσουν καλά (να μην μυρίζουν ντοματίλα). Μέχρι να απορροφήσουν όλα τα υγρά τους.

Χτυπάμε τα αυγά και τα ρίχνουμε στην κατσαρόλα ή στο τηγάνι με τις ντομάτες. Αφήνουμε να ψηθούν τα αυγά. Ρίχνουμε το τυρί και πιπέρι. Αποσύρουμε από τη φωτιά. Προαιρετικά, κατά το σοτάρισμα, ρίχνουμε χοντροκομμένες πιπεριές κέρατο.

Είναι νοστιμότατο φαγητό. Μας το έκανε η μαμά μου όταν γυρίζαμε από το μάζεμα του καπνού… [Συνταγή Δήμητρας Κουμανόβαλη-Διαμαντόγλου, από τον Πεθελινό Σερρών].

Καλή επιτυχία!


Displaying 1 Comments
Have Your Say
  1. Η ντομάτα καραμπόλα κάπως πεπλατυσμένη με την αναγκαιότητα για λιγώτερο νερό χάθηκε. Ήταν η νοστιμότερη όλων των ποικιλιών.
    Η ντομάτα μπελαντόνα στρόγγυλη και γενικά ογκοδέστερη οου δεν έφτανε στο γευστικό ύψος της καραμπόλας.Την μπελαντόνα την ποτίζανε αρκετά και γενικότερα ήταν εμπορευσιμη στο μάτι.
    Τελευταία κυκλοφορεί μια εκδοχή της μπελαντόνας που έχει κάποια γεύση.
    Τελικά δεν έμειβε τίοοτα γευστικό ώς ντομάτα. Πλέον και τις εμπορικές αναγκαιότητες για εμφανίσιμη εμπορεύσθμη και με συγκεκριμένη διάμετρο ήρθαν οι ντομάτες σε τσαμοιά των υδροπονικών καλιεργειών, που έχουν κάποια γεύση , έναντι των
    λοιπών ντοματών του εμπορίου οου είναι άχυρο γενικευμένο.
    Με την θερμοκηπιακή καλλιέργεια το χάλι ντομάτα ελιναι όλες τις εποχές το ίδιο.
    Χρεωκοπία και ντομάτα.
    Την χρονιά που αυξήθηκε το φπα στην εστίαση με απαίτηση των δανειστών, τα κάθε λογής καταστήματα εστίασης και δη τα τουριστικά μείωσαν το μέγεθος της γεμιστής ντομάτας και επικράτησε να σερβίρουν ώς γεμιστή την ντομάτα Νο 6 όπως τότε λέγανε . Δηλαδή την ντομάτα με εσωτερική διάμετρο 6 εκατοστά όσο ποιό στρόγγυλη γινόντανε ( ώς εμοορεύσιμη).
    Πλέον ενώ μέχρι τότεψσερβίρανε ώς μειδα γεμιστά μια ντομάτα και μια πιπεριά και 2-3 φέτες πατάτες, με την αύξηση του φπα σλερβιραν μόνο μια ντομάτα γεμιστή με 2 έως 2,5 φέτες πατάτες, κόβοντας απ το πιάτο την γεμιστή πιπεριά. Και ιι τιμές μείνανε ανά μερίδα οι ίδιες ή και ανέβηκαν βρίσκοντας το άλλοθι ότι αυξήθηκε το φπα.
    Ξ παραγλομενη ντομάταψστην Ελλάδα , ούτε γεύση έχει, άχυρο όλο το χρόνο είναι , και μην διαμαρτύρονται οι Εθνικολάτρες
    αν οι εισαγόμενες ντομάτες από Πολωνία ή Βέλγιο ( όπου αναγράφεται η προέλευση) είναι νοστιμότερες μετά λόγου γνώσης.
    Κάπουωστην Θεσσαλονίκη υπάρχει η τράπεζα σπόρων.
    Αν κανένας μερακλής μπορέσει και βρεί τον σπόρο καραμπόλα ντομάτα οου ξεχωρίζει από το λιγώτερο πάχος και έχει διάθεση για ιδία χρήση να την φυτέψει σε κήπο και να την λιπάνη με λίγη κοπριά και να την προστατεύσει με θειάφι κάτι μπορεί να γευτεί. Αν βέβαια περισωθεί απ τις ορδές κλεφτών αγροτικών καλλιεργειών κάθε λογής , ακόμα και κότες, μελίσια κλέβουν με πρώτη βέβαια προτίμηση στον ελαιίκαρπο αν μείνει απροστάτευτος σε σακιά ή και πάνω απ τίς ελιές. Και βέβαια μπαίνουν και στις αγροικίες ή αποθήκες και κλέβουν το λάδι.
    Υπόθεση ντομάτα στην Ελλάδα είναι χρεωκοπημένο ζαρζαβατικό γευστικό και ποιοτικό άχυρο.
    Και μια υπενθύμιση. Η ντομάτα είναι εποχιακή.
    Και εφ όσο έγινε ολοχρονική δεν ιναι ντομάτα.
    Τι είναι ?? Είναι ένα περίεργο παραγόμενο δίκην ντομάτας. Καλύτερα ( χρησιμοποιώντας όρους ζαχαροπλαστικής) είναι προ’ι’όν απομιμήσεως ντομάτας, όπως στην ζαχαροπλαστική τα οροιόντα απομιμήσεως σοκολάτας.
    Το ωραίο παραπάνω κείμενο αναφορά στην ντομάτα μας γεμίζει με νοσταλγικές γεύσεις οογ χάθηκαν. Τουλάχιστον να μην τις ξεχνάμε ότι υπήρξαν αυτές οι γεύσεις ντομάτας.

Αφήστε το σχόλιό σας

XHTML: You can use these html tags: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

        







Copy Protected by Chetan's WP-Copyprotect.