«Συνάλλαγμα Δραχμές πεντήκοντες»: Ένα χρέος στον Αλέξανδρο Λευκάδας το 1917 – Η μετανάστευση των Αλεξανδριτών στην Αμερική στις αρχές της δεκαετίας του 1910

Ένα παλιό χειρόγραφο έγγραφο, γραμμένο σε μονόφυλλο με έντυπο χαρτόσημο των 50 λεπτών και ανάγλυφη σφραγίδα με την αναγραφή «Διεθνής Οικονομική Επιτροπή», με ημερομηνία 2 Οκτωβρίου 1917, που προέρχεται από την κοινότητα Αλεξάνδρου του τότε Δήμου Καρυάς, ρίχνει φως στον τρόπο που γίνονταν οι οικονομικές συναλλαγές και οι ιδιωτικές συμφωνίες στις αρχές του 20ού αιώνα.

Ο Ξενοφών Βλάχος, γιος του Ιωάννη, δηλώνει ότι χρωστά στον Σπυρίδωνα Μανωλίτση πενήντα (50) δραχμές – ποσό μικρό μεν, αλλά σημαντικό για την εποχή. Υπόσχεται να το εξοφλήσει μέσα σε τρεις μήνες, με τόκο 9% το χρόνο.

Στο κέντρο της φωτογραφίας ο πιστωτής Σπύρος Μανωλίτσης (Πίπας) σε μεγάλη ηλικία

Τα χρήματα, όπως αναφέρεται, είχαν σταλεί από την Αμερική μέσω του εμπόρου Θεοφάνη Βρετού. Η σύνδεση αυτή φανερώνει πώς οι μετανάστες της Λευκάδας εκείνων των χρόνων, δουλεύοντας μακριά, συνέχιζαν να στηρίζουν τις οικογένειες και τους συγχωριανούς τους.

Ο Ξενοφών, «αγράμματος» όπως σημειώνεται, υπογράφει διά μαρτύρων. Μάρτυρες της συναλλαγής ήταν οι: Αθανάσιος Μανολίτσης (Λαμπόβας), Ευστάθιος Σούνδιας Ιωάννου και Ιωάννης Κτενάς.

«Συνάλαγμα Δραχ /50/ πεντήκοντeς

Εν Αλεξάνδρο τη 2 Οκτωβρίου 1917 ο υποφαινόμενος Ξενοφών Βλάχος ποτέ Ιωάννου κατίκου της Κοινότης Αλεξάνδρου του Δήμου Καριάς της Επαρχίας Λευκάδος υπόσχετε και υποχρεούτε εντός διορίας τριών μηνών από σήμερον να δόσει προς τον Σπυρίδονα Μανολίτση ποτέ Δημητρίου κατίκου της αυτής Κοινότιτος την ποσότιτα των Δραχ πεντίκοντα /50/ εντόκος ενέα τις εκατό ετιότας (;) από σήμερον και μέχρι εξοφλίσεος τας οποίας ομολογή ότι εχρεοστούσε προ ετόν και τας οπίας απέστηλα από την Αμερικήν προς τον έμπορον Θεοφάνην Βρετόν και συνενοϊθής μετά του αδελφού μου Μιλτιάδη και τα παράδοσε προς τον αυτόν αδελφόν μου και διαυτό διλό ότι τας οφίλο τας άνοτέρο Δραχμάς και διλό […] αγράματος και υπογράφοντες διο μαρτυρό

Αθανάσιος Μανολίτσης Λαμπόβας
Ευστάθιος Σούνδιας Ιωάννου
Ιωάννης Κτενάς […] Μάρτις»

Αξίζει να αναφερθεί ότι στη Λευκάδα, γύρω στο 1900, υπήρξε σοβαρή κρίση στην αμπελοκαλλιέργεια: προσβολές από ασθένειες (π.χ. περονόσπορος) και η πτώση των τιμών των εξαγόμενων προϊόντων χτύπησαν το εισόδημα των αγροτών· αυτό προκάλεσε φτώχεια και ώθησε πολλούς κατοίκους να αναζητήσουν εργασία στο εξωτερικό, κυρίως στην Αμερική. Για πολλούς Αλεξανδρίτες η στάση ήταν «φεύγω προσωρινά -στέλνω εμβάσματα- επιστρέφω όσο το δυνατόν πιο γρήγορα», την οποίο τήρησαν κιόλας στην πλειοψηφία τους.

Οι πιο πολλοί Αλεξανδρίτες μετανάστευσαν στην Αμερική στις αρχές της δεκαετίας του 1910, η μετανάστευση όμως είχε αρχίσει ήδη νωρίτερα από το τέλος του 19ου αιώνα. Σύμφωνα με τοπική εφημερίδα του 1901 η οποία δημοσιεύει τον πίνακα της Νομαρχίας Λευκάδας προς το υπουργείο Εσωτερικών «περί των μεταναστευσάντων εξ ολοκλήρου του Νομού Λευκάδας (σε αυτόν ανήκε και η Ιθάκη) κατά τα έτη 1898, 1899 και 1900», είχαν μεταναστεύσει τα χρόνια αυτά «εις την αλλοδαπήν», χωρίς να αναφέρεται όμως ο ακριβής προορισμός, 626 άτομα: Από το Δήμο Λευκαδίων 8, Απολλωνίων 1, Ελλομένου 1, Ευγήρου 10, Εξανθείας 2, Καρυάς 3, Ταφίων 6, Σφακιωτών 2, Ιθακησίων 266, Καρνίων 2, Μηριτίων 67 και Πολυκτορίων 248.

Πριν 14 περίπου χρόνια είχαμε κάνει μία πρόχειρη αναζήτηση με ονόματα Αλεξανδριτών που είχαν μεταναστεύσει στην Αμερική, στην επίσημη ψηφιακή βάση δεδομένων του Statue of Liberty-Ellis Island Foundation στις Ηνωμένες Πολιτείες, που έχει όλα τα αρχεία αφίξεων μεταναστών που πέρασαν από το λιμάνι της Νέας Υόρκης την περίοδο 1892-1957. Οι περισσότεροι Αλεξανδρίτες είχαν φύγει από το λιμάνι της Πάτρας στις αρχές με μέσα της δεκαετίας του 1910. Πολλές φορές η καταγραφή στη βάση δεδομένων περιλαμβάνει γενικότερη μορφή τόπου γέννησης, π.χ. «Lefcas», «Lefcada» ή ακόμη «Greece» χωρίς νησί ή επαρχία και είναι δύσκολη η ταυτοποίηση. Παραθέτουμε τον κατάλογο με τα ονόματα των Αλεξανδριτών που είχαμε βρει (κάποια άλλα ονόματα δεν τα βρήκαμε ίσως λόγω της διαφορετικής ορθογραφίας).

Επίθετο Βρετός ή Βρεττός (με δύο ταυ):

¹ Πρόκειται για τον λαϊκό ποιητή Άγγελο Βρεττό από τα Κολυβάτα Αλεξάνδρου Λευκάδας. Τα ποιήματά του, που πολλά απ΄ αυτά γράφτηκαν στην Αμερική, έχει εκδώσει σε ένα βιβλιαράκι με τίτλο «Ποιήματα Άγγελου Βρεττού» (Αθήνα 1986) ο συχωριανός μας φιλόλογος και ιστορικός Σπύρος Σούνδιας. Την πλήρη έκδοση των ποιημάτων του την είχε βρει στην Αμερική ο Κολυβιάτης Χριστόφορος Βρεττός που είναι ακόμη απόδημος στη χώρα αυτή.

² Πρόκειται μάλλον για τον Θεοδόσιο Βρεττό (Πλιάτσικα) από τον οικισμό Κολυβάτα Αλεξάνδρου

Επίθετα: Δαμιανής, Δουβίτσας και Κακλαμάνης

³ Πρόκειται για το Θωμά Κακλαμάνη (Ρίπα) από τα Κολυβάτα. Σε τοπική εφημερίδα στις 30 Μαΐου 1907 ο Άγγελος Βρεττός, επικαλούμενος επιστολή του Θωμά Κακλαμάνη (Ρίπα), ο οποίος ήταν μετανάστης στην Αμερική, προς τον Θεόδωρο Βρεττό από το ίδιο χωριό, γράφει στον συντάκτη της εφημερίδας «ότι άπαντες οι δια της εταιρίας Αυστρο-Αμερικάνας ταξιδεύοντες υποφέρουσι τα πάνδεινα, καθ΄ όσον τα ατμόπλοιά της είναι φορτιγά». Ο ίδιος ο Θ. Κακλαμάνης είχε ταξιδέψει με το πλοίο «Θεμιστοκλής»(Δες εδώ).

Επίθετο Κονδυλάτος

Επίθετο Μανωλίτσης

Να αναφέρουμε ακόμη τον επίσης Κολυβιάτη Γιάννη Φούρο (Νάνο), τον οποίο βρίσκουμε -σύμφωνα με την εγγονή του που είχε επισκεφτεί το Ellis Island Foundation και είχε βρει τα σχετικά τεκμήρια- να επιβιβάζεται στις 29 Ιουνίου του 1920 στην Πάτρα στο ατμόπλοιο «S. S. Presidente Wilson» με προορισμό την Νέα Υόρκη. Την εποχή εκείνη ήταν 30 ετών. Το υπερωκεάνιο αυτό εκτελούσε το δρομολόγιο Τεργέστη – Πάτρα – Νέα Υόρκη. Το ονοματεπώνυμό του στη λίστα επιβατών είναι John Fouros από τον Αλέξανδρο. Αναφέρεται επίσης η τότε σύζυγός του Θεοδώρα, που ήταν η πρώτη του γυναίκα.

O Κολυβιάτης (από τα Κολυβάτα Αλεξάνδρου) Γιάννης Φούρος (Νάνος)

Μαζί του συνταξίδεψαν και άλλοι Λευκαδίτες. Σύμφωνα με την πρώτη μόνο σελίδα της λίστας επιβατών αυτοί ήταν οι: Περδικάρης Γιάννης, Καραβοκύρης Σπύρος, Καρύδης Θεόδωρος, Περδικάρης Νικόλαος, Βεργίνης Ευθύμιος από το Καλαμίτσι, Αραβανής Γρηγόριος και Αραβανής Επαμεινώνδας από την Καρυά. Όλοι τους με προορισμό το Όραντζ της Καλιφόρνιας. Σε ομογενειακή εφημερίδα της εποχής για την κίνηση του λιμένος της Νέας Υόρκης βρίσκουμε ότι το ατμόπλοιο «Πρόεδρος Ουΐλσων» εκ Τεργέστης έφτασε στη Νέα Υόρκη την Πέμπτη 15 Ιουλίου 1920, μετά από δυο βδομάδες περίπου ταξίδι. (Δες εδώ).

Στον κατάλογο βρίσκουμε ακόμη με το επίθετο αυτό και τον Fouros George, με τόπο κατοικίας τον Alexandros – Greece, ο οποίος αφίχθηκε το 1912 με το πλοίο Patris στην Αμερική.