Οι ιερωμένοι που ύψωσαν ανάστημα στους Άγγλους «προστάτες»

Ίδια η τακτική των κατακτητών όλων των εποχών, συμπεριλαμβανομένης και της Αγγλικής “προστασίας”, όπως δείχνει η πιο κάτω προκήρυξη του Ενρίκου Γεωργίου Ουάρ (Henry George Ward) ο οποίος διετέλεσε Ύπατος Αρμοστής των Ιονίων Νήσων από το 1849 έως το 1855.

Επίσης, σε κάθε εποχή κατοχής και ξένης κυριαρχίας υπήρχαν πάντοτε και οι πρόθυμοι συνεργάτες των κατακτητών. Άλλοτε ήταν οι κουκουλοφόροι και οι δοσίλογοι της γερμανικής Κατοχής, που πρόδιδαν αγωνιστές και συμπολίτες τους στους κατακτητές, κι άλλοτε οι πληροφοριοδότες και οι ρουφιάνοι των Αγγλικών αρχών στα χρόνια της λεγόμενης «προστασίας» των Ιονίων Νήσων. Κοινό τους χαρακτηριστικό ήταν η εξυπηρέτηση των ξένων συμφερόντων σε βάρος του ίδιου του λαού, με αντάλλαγμα προσωπικά οφέλη, εξουσία ή εύνοια από τις εκάστοτε αρχές.

Δεν είναι τυχαίο ότι στην πρωτοπορία των εξεγέρσεων κατά των Άγγλων «προστατών» βρέθηκαν πολλές φορές ιερωμένοι, οι οποίοι στάθηκαν στο πλευρό του λαού και των καταπιεσμένων χωρικών. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν ο παπά-Θεόκλητος Στραβοσκιάδης από την Απόλπαινα και ο παπά-Φίλιππος Κολυβάς από τα Κολυβάτα Αλεξάνδρου, οι οποίοι πρωτοστάτησαν στην εξέγερση των χωρικών της Αγίας Μαύρας το 1819.

Λίγες δεκαετίες αργότερα, ο παπά-Γρηγόριος Ζαπάντης Νοδάρος, ο γνωστός «παπά-ληστής», όπως τον αποκαλούσαν υποτιμητικά οι Άγγλοι, ηγήθηκε της μεγάλης αγροτικής εξέγερσης της Σκάλας το 1849 ενάντια στην αγγλική κατοχή και την κοινωνική καταπίεση της εποχής. Η βρετανική διοίκηση αντιμετώπισε και τις τρεις αυτές μορφές με ακραία σκληρότητα: και οι τρεις οδηγήθηκαν στην αγχόνη, μετατρεπόμενοι στη λαϊκή συνείδηση σε σύμβολα αντίστασης και θυσίας. Μάλιστα, οι Λευκαδίτες παπάδες πισσαρίστηκαν και τοποθετήθηκαν σε σιδερένια κλουβιά τα οποία κρεμάστηκαν στις εισόδους της χώρας για παραδειγματισμό.

Στην πόλη της Λευκάδα υπάρχει σήμερα οδός που φέρει το όνομα του παπα-Θεόκλητου Στραβοσκιάδη, ενώ στη γενέτειρά του, την Απόλπαινα, γίνεται ειδική μνεία στον «εθνομάρτυρα παπά-Στραβοσκιάδη Θεόκλητο», ο οποίος, όπως αναγράφεται, «απηγχονίσθη το 1819 επί Αγγλοκρατίας». Αντίθετα, ο παπά-Φίλιππος Κολυβάς παραμένει μέχρι σήμερα, ακόμη και στην ιδιαίτερη πατρίδα του, μια άγνωστη μορφή της τοπικής ιστορίας, περιμένοντας ακόμη την ιστορική αναγνώριση και δικαίωση που του αξίζει.

Ο λεγόμενος «παπά ληστής» στην Κεφαλονιά ήταν ο ιερέας Γρηγόριος Ζαπάντης Νοδάρος, γνωστός και ως παπά Ζαπάντης. Υπήρξε μία από τις κεντρικές μορφές της μεγάλης αγροτικής εξέγερσης της Σκάλας το 1849, εναντίον της αγγλικής κατοχής στα Επτάνησα.

Ο παπά Ζαπάντης ηγήθηκε ενόπλων ομάδων μαζί με τον Θεόδωρο Βλάχο, και τον Αναστάσιο Λαμπρινάτο ή Μπομποτή. Οι Άγγλοι αποικιακοί διοικητές τον αποκαλούσαν «παπά ληστή», θέλοντας να τον παρουσιάσουν ως εγκληματία και όχι ως επαναστάτη. Για πολλούς Κεφαλονίτες όμως θεωρήθηκε λαϊκός αγωνιστής και σύμβολο αντίστασης.

Η τύχη του ήταν τραγική: συνελήφθη τον Οκτώβριο του 1849, δικάστηκε συνοπτικά από στρατοδικείο στο Αργοστόλι, καθαιρέθηκε από ιερέας, και καταδικάστηκε σε θάνατο δι’ απαγχονισμού. Στις 19 Οκτωβρίου 1849 απαγχονίστηκε στο Ληξούρι μαζί με τον Θεόδωρο Βλάχο. Η καταστολή της εξέγερσης υπήρξε ιδιαίτερα αιματηρή, με δεκάδες εκτελέσεις, μαστιγώσεις και καταστροφές σπιτιών από τις αγγλικές αρχές.

Σύμφωνα με τις περισσότερες ιστορικές και λαϊκές παραδόσεις της Κεφαλονιάς, ο παπά Ζαπάντης Νοδάρος φαίνεται πως τελικά προδόθηκε. Δεν υπάρχουν όμως απόλυτα τεκμηριωμένα επίσημα αρχεία που να περιγράφουν με λεπτομέρεια τη σύλληψή του, γι’ αυτό και πολλά στοιχεία προέρχονται από λαϊκές αφηγήσεις, μοιρολόγια και τοπικές μαρτυρίες.

Μετά την αποτυχία της εξέγερσης του 1849, ο παπά Ζαπάντης, ο Θεόδωρος Βλάχος και άλλοι σύντροφοί τους κρύβονταν στην περιοχή της Παλικής, κυρίως γύρω από τα Δαμουλιανάτα και την Ανωγή, με σκοπό πιθανόν να διαφύγουν προς την ελεύθερη Ελλάδα. Σύμφωνα με το περίφημο «Μοιρολόι του παπα-Ληστή», αλλά και νεότερες τοπικές έρευνες, κάποιοι κάτοικοι της περιοχής τούς κατέδωσαν στους Άγγλους με αντάλλαγμα χρήματα και εύνοια των αρχών. Το μοιρολόι μάλιστα κατονομάζει ορισμένους από τους προδότες και περιγράφει ότι ο παπά Ζαπάντης συνελήφθη ενώ κρυβόταν σε σπηλιές κοντά στα Δαμουλιανάτα.

Η προδοσία αυτή έμεινε βαθιά χαραγμένη στη λαϊκή μνήμη της Κεφαλονιάς και γέννησε μοιρολόγια και δημοτικά τραγούδια που διασώζονται μέχρι σήμερα.

ΠΡΟΚΗΡΥΞΙΣ

Κεφαλλήνιοι,

Είναι λίαν δι΄ εμέ δυσάρεστον ν΄ αφήσω εκ νέου την Νήσον σας, χωρίς να την ελαφρώσω από το βάρος των εκτάκτων μέτρων, τα οποία η Κυβέρνησις ένεκα των λυπηρών συμβάντων του παρελθόντος μηνός ηναγκάσθη να λάβη. – Αρκεταί έγιναν ήδη οι τιμωρίαι. — Οι διακριθέντες εις τας ληστρικάς πράξεις τας αμαυρώσας την ιστορίαν της Νήσου σας, έπεσαν εις τας χείρας της Αρχής και απότισαν την αξίαν ποινήν των κακουργημάτων των επί του εδάφους αυτού επί του οποίου τα έπραξαν — Η αντίστασις έπαυσε. — Η ευταξία πανταχού επανήλθε, και το αξιόλογον πνεύμα το οποίον έδειξαν οι κάτοικοι των χωρίων Δηλλινάτα — Πιλλάρου — Ηρακλείου — Κορωνών — Ερίσσου και τινών άλλων περιοχών, προσφέροντες εαυτούς εις την υπηρεσίαν της Κυβερνήσεως, και δραστηρίως συμπράττοντες μετά τα στρατεύματα της Α.Μ. όπως απαλλάξωσι την πατρίδα των εκ του κινδύνου μελλόντων αταξιών, διά της συλλήψεως των Θεοδώρου Βλάχου — Ιερέως ληστού και Μπομποτή, των τριών αρχηγών της τελευταίας στάσεως, μου δίδει χρηστάς ελπίδας, ότι εντός ολίγων ημερών, ή και ωρών, εγώ θα δυνηθώ να σας αναγγείλω την παύσιν συστήματος τόσον αντιβαίνοντος εις τα αισθήματα εμού και της Γερουσίας, όσω ζημιώδους εις τα ίδια υμών συμφέροντα, ένεκα της επιφερομένης βλάβης εις την γεωργίαν και το εμπόριον.

Εγώ λοιπόν σας υπενθυμίζω και πάλιν ότι η θεραπεία εξαρτάται από υμάς αυτούς. Ας συλληφθώσιν οι τρεις αρχιλησταί, και εντός 24 ωρών η κωλυπλοία και ο Στρατιωτικός Νόμος παύουσιν, και αμνηστεία θέλει τότε κηρυχθή. — Τίποτε όμως δεν δύναμαι δι΄ υμάς υμάς να κάμω, άνευ τοιαύτης εγγυήσεως, ότι η ησυχία σας δεν θέλει εκ νέου ταραχθή. — Ο δεσμός ο συνδέων υμάς με εξωτερικάς ραδιουργίας πρέπει να διαρρυχθή. — Και οι οίτινες σας ανάγκασαν ή δι’ απάτης σας έφερον εις την ανόητον σύγκρουσιν πρέπει να παραδοθώσιν, και τότε ημείς θέλομεν ομού αναλάβει την ειρηνικήν οδόν της Συνταγματικής μεταρρυθμίσεως προς την οποίαν μόνην εγώ έστρεψα το βλέμμα από πρώτον έφθασα μεταξύ υμών, πεπεισμένος ακόμη, ότι αύτη είναι η ζωηρά επιθυμία της Βασιλίσσης και των Υπουργών της Α.Μ.

Κεφαλληνία — Αργοστόλιον, τη 29 Σεπτεμβρίου 1849.

ΕΝΡΙΚΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΟΥΑΡ
ΛΟΡΔΟΣ ΜΕΓΑΣ ΑΡΜΟΣΤΗΣ.