Τα ονόματα των κατοίκων του Αλεξάνδρου που είχαν εγγραφεί στους εκλογικούς καταλόγους του Ιονίου Κράτους το 1856

Στο χωριό Αλέξανδρος με τους τρεις μαχαλάδες του (Κολυβάτα, Μαυρογιαννάτα, Κοκλάτα) που βρισκόταν στο Α΄ Διαμέρισμα είχαν εγγραφεί στους εκλογικούς καταλόγους του Ιονίου Κράτους το 1856 και μπορούσαν να συμμετέχουν στις εκλογές 30 κάτοικοι (στον ίδιο εκλογικό κατάλογο τα Πλατύστομα εμφανίζονται με 3 κατοίκους). Ο κατάλογος δημοσιεύθηκε τον Σεπτέμβριο του 1856 στην Επίσημη Εφημερίδα του Ηνωμένου Κράτους των Ιονίων Νήσων.

Ο κατάλογος αποκτά ξεχωριστή αξία, καθώς συντάχθηκε μόλις οκτώ χρόνια πριν από την Ένωση των Επτανήσων με την Ελλάδα το 1864, προσφέροντας μια μοναδική εικόνα της κοινωνικής δομής και της πολιτικής εκπροσώπησης στο νησί κατά τα τελευταία χρόνια της βρετανικής προστασίας.

Από το συγκεκριμένο τμήμα του καταλόγου διακρίνονται οι εξής οικογένειες:

Οικογένεια Βλάχου: Βλάχος Βασίλειος του Ζαφύρη

Οικογένεια Βρετού: Βρετός Ιωάννης του Ευσταθίου, Βρετός Πέτρος του Νικολάου, Βρετός Ευδόκιμος, Βρετός Θεοφάνης του Γεωργίου, Βρετός Δημήτριος του Χαραλάμπους

Οικογένεια Δαμιανή: Δαμιανής Βσίλειος του Παναγιώτου

Οικογένεια Δουβίτζα: Δουβίτζας Νικόλαος, Δουβίτζας Βασίλειος, Δουβίτζας Γεράσιμος του Δημητρίου

Οικογένεια Κολυβά: Κολυβάς Πάνος Αναγνώστης του Αντωνίου, Κολυβάς Αθανάσιος Ιερέως Ευσταθίου, Κολυβάς Γρηγόριος του Γεωργίου, Κολυβάς Ανδρέας του Ζαβίου

Οικογένεια Κονδυλάτου: Κονδυλάτος Γεώργιος του Αναστασίου, Κονδυλάτος Νικόλαος Αναγνώστης του Θωμά

Οικογένεια Μανολίτζη: Μανολίτζης Γεώργιος του Νικολάου, Μανολίτζης Ευστάθιος Αναγνώστης Ιερέως Δημητρίου, Μανολίτζης Πάνος Αναγνώστης του Σπυρίδωνος, Μανολίτζης Ιωάννης Αναγνώστης Ιερέως Πάνου, Μανολίτζης Φίλης, Μανολίτζης Χρίστος του Θεοδώρου, Μανολίτζης Θεοφύλακτος Αναγνώστης του Γεωργίου

Οικογένεια Σέρβου: Σέρβος Λυκούργος Ιερέως Αναστασίου, Σέρβος Αντώνιος του Λυκούργου

Οικογένεια Σούνδια: Σούνδιας Παναγής Αναγνώστης του Νικολάου, Σούνδιας Ευθύμιος Αναγνώστης, Σούνδιας Ιωάννης του Δημητρίου, Σούνδιας Παναγιώτης του Φιλίππου

Οικογένεια Φρεμετίτη: Φρεμετίτης Παναγιώτης του Κωνσταντίνου

Τι μας λέει ο κατάλογος

Η πρώτη παρατήρηση είναι ότι στον Αλέξανδρο του 1856 εμφανίζονται ισχυρές οικογένειες που εξακολουθούν να απαντώνται στο χωριό και στην ευρύτερη περιοχή της Λευκάδας μέχρι σήμερα, όπως οι Βρετοί, Κολυβάδες, Μανωλίτσηδες, Σουνδιαίοι και Δουβιτσαίοι.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει επίσης η συχνή αναφορά του προσδιορισμού «Αναγνώστης», ο οποίος δεν είναι απαραίτητα επώνυμο αλλά συχνά δηλώνει εκκλησιαστικό αξίωμα ή οικογενειακή ιδιότητα που είχε περάσει ως προσωνύμιο σε ορισμένες οικογένειες των ορεινών χωριών της Λευκάδας.

Για ιστορικούς και γενεαλόγους, τέτοιοι κατάλογοι αποτελούν πολύτιμη πηγή, καθώς επιτρέπουν να εντοπιστούν οι οικογένειες που συμμετείχαν στην πολιτική ζωή του τόπου λίγα μόλις χρόνια πριν από την Ένωση των Επτανήσων με την Ελλάδα το 1864.

Πόσοι είχαν δικαίωμα ψήφου;

Στον βασικό εκλογικό κατάλογο της νήσου Λευκάδας οι εκλογείς είναι αριθμημένοι από το 1 έως το 1.185, ενώ ακολουθεί και συμπληρωματικός κατάλογος με ακόμη 13 ονόματα που προστέθηκαν κατόπιν δικαστικών αποφάσεων. Έτσι, ο συνολικός αριθμός των εγγεγραμμένων εκλογέων ανέρχεται σε 1.198 άτομα.

Ο αριθμός αυτός αντιπροσώπευε μόνο ένα μικρό μέρος του συνολικού πληθυσμού της Λευκάδας. Οι γυναίκες δεν είχαν εκλογικά δικαιώματα, ενώ η συμμετοχή περιοριζόταν σε ενήλικες άνδρες που πληρούσαν συγκεκριμένες οικονομικές και διοικητικές προϋποθέσεις που προέβλεπε η νομοθεσία του Ηνωμένου Κράτους των Ιονίων Νήσων.

Οι εκλογείς καταγράφονται ανά περιοχή και χωριό. Εκτός από την Πόλη της Λευκάδας, συναντά κανείς ονομαστικούς καταλόγους από δεκάδες χωριά του νησιού, μεταξύ των οποίων: Καλλιγόνι, Απόλπαινα, Τσουκαλάδες, Καρυώτες, Κατούνα, Αλέξανδρος, Πλατύστομα, Βουρνικά, Νεοχώρι, Πόρος, Εγκλουβή, Άγιος Πέτρος, Δράγανο, Αθάνι, Σύβρος, Μαραντοχώρι, Ευγήρος, Κοντάραινα, Κατωχώρι
Χαραδιάτικα, και πολλούς ακόμη οικισμούς της εποχής.

Μια πρώτη ανάγνωση του καταλόγου αποκαλύπτει επώνυμα που εξακολουθούν να αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της λευκαδίτικης κοινωνίας σχεδόν 170 χρόνια αργότερα, γεγονός που αναδεικνύει τη διαχρονική παρουσία πολλών λευκαδίτικων οικογενειών από τα μέσα του 19ου αιώνα έως σήμερα.

Ποιοι μπορούσαν να ψηφίζουν;

Το εκλογικό σύστημα της εποχής δεν στηριζόταν στην καθολική ψηφοφορία. Δικαίωμα ψήφου είχαν κυρίως άνδρες που κατείχαν ακίνητη περιουσία, ασκούσαν επαγγέλματα ή πλήρωναν συγκεκριμένους φόρους. Παρότι το σύστημα των Ιονίων Νήσων θεωρούνταν προοδευτικό για τα δεδομένα του 19ου αιώνα, απείχε σημαντικά από τη σημερινή έννοια της καθολικής συμμετοχής.

Στα μεγάλα νησιά, όπου κυριαρχούσε η μεγάλη αριστοκρατική γαιοκτησία και το εμπόριο, τα περιουσιακά όρια για τους εκλογείς και τους υποψηφίους ήταν τα υψηλότερα στο κράτος. Παραδείγματος χάριν στην Κέρκυρα Κέρκυρα λόγω της ισχυρής παρουσίας ευγενών και της μεγάλης αξίας της αγροτικής γης (ελαιώνες), απαιτούνταν το μέγιστο προβλεπόμενο ετήσιο εισόδημα για να γραφτεί κανείς στους εκλογικούς καταλόγους. Στη Λευκάδα, η οικονομική πραγματικότητα ήταν διαφορετική. Η ιδιοκτησία της γης ήταν πιο κατακερματισμένη και το μέσο εισόδημα των κατοίκων χαμηλότερο σε σχέση με την Κέρκυρα ή τη Ζάκυνθο. Όμως για να μην μείνει το νησί χωρίς επαρκή αριθμό εκλογέων, ο νόμος προέβλεπε σαφώς μειωμένα περιουσιακά κριτήρια. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα ότι ένας Λευκαδίτης με μικρότερη αγροτική παραγωγή ή μικρότερο ετήσιο εισόδημα μπορούσε να αποκτήσει το δικαίωμα ψήφου, ενώ ένας Κερκυραίος με την ίδια ακριβώς περιουσία θα θεωρούνταν «άπορος» για τα δεδομένα του δικού του νησιού και θα αποκλειόταν.

Έτσι, ο εκλογικός κατάλογος του 1856 αποτελεί στην ουσία ένα «πολιτικό μητρώο» των οικονομικά και κοινωνικά ενεργών ανδρών της Λευκάδας εκείνης της περιόδου που δείχνει και την οικονομική ευρωστία των κατοίκων του Αλεξάνδρου.