Πεσόντες Λευκαδίτες στον Ελληνοτουρκικό Πόλεμο του 1897

Τα ονόματα των πεσόντων Λευκαδιτών στον Ελληνοτουρκικό Πόλεμο του 1897 είναι από το βιβλίο «Αγώνες και Νεκροί 1830-1930, Τόμος Πρώτος» (Εκδόσεις: Υπουργείον Στρατιωτικών, Έτος: 1930):

1. ΓΑΤΖΙΑΣ Ιωάννης του Γερασίμου, στρατιώτης, γεννηθείς εις Λευκάδα, εφονεύθη 2 Μαΐου 1897 στο Γρίμποβο.

2. ΓΟΛΕΜΗΣ Ιωάννης του Παναγιώτη, ναύτης, γεννηθείς εις Λευκάδα, εφονεύθη τον Αύγουστο του 1897 στο Τσάγεζι. (Ήταν αδελφός του ποιητή Δημήτρη Γολέμη. Ο θάνατός του συνδέθηκε μάλιστα με την οικονομική υποστήριξη που δόθηκε στην οικογένειά του για τις σπουδές του αδελφού του.)

3. ΖΑΒΕΡΔΙΝΟΣ Χρήστος, δεκανέας, γεννηθείς εις Κοινότητα Σφακιωτών Κερκύρας, εφονεύθη 11 Απριλίου 1897 εις Πέντε Πηγάδια.

4. ΚΑΤΩΠΟΔΗΣ Δημήτριος, στρατιώτης, γεννηθείς εις Λευκάδα, εφονεύθη 11 Απριλίου 1897 εις Πέντε Πηγάδια.

5. ΚΑΛΑΦΑΤΗΣ Θεόδωρος, υποδεκανέας, γεννηθείς εις Εξάνθειαν Λευκάδας, εφονεύθη 11 Απριλίου 1897 εις Πέντε Πηγάδια.

6. ΚΟΜΙΩΤΗΣ Ηλίας του Θεοδώρου, στρατιώτης, γεννηθείς εις Λευκάδα, εφονεύθη 11 Απριλίου 1897 εις Πέντε Πηγάδια. (Στη στήλη πεσόντων που βρίσκεται στην πόλη της Λευκάδας αναγράφεται ως Η. ΚΟΜΙΝΙΩΤΗΣ).

7. ΛΕΚΑΤΣΑΣ Δημήτριος του Νικολάου, γεννηθείς εις Λευκάδα, εφονεύθη 11 Απριλίου 1897 εις Πέντε Πηγάδια.

8. ΛΕΚΑΤΣΑΣ Δημήτριος του Ιωάννη, στρατιώτης, γεννηθείς εις Λευκάδα, εφονεύθη 2 Μαΐου 1897 εις Γρίμποβον.

9. ΡΑΥΤΟΠΟΥΛΟΣ Θωμάς, στρατιώτης, γεννηθείς εις Κοινότητα Ελομένου Κερκύρας, εφονεύθη 11 Απριλίου 1897 εις Πέντε Πηγάδια.

10. ΡΟΜΠΟΤΗΣ Φιλήμων, στρατιώτης, γεννηθείς εις Κοινότητα Απολλωνίων Κερκύρας, εφονεύθη 11 Απριλίου 1897 εις Πέντε Πηγάδια.

11. ΡΟΜΠΟΤΗΣ Θεοφάνης, στρατιώτης, γεννηθείς εις Κοινότητα Απολλωνίων Κερκύρας, εφονεύθη 2 Μαΐου 1897 εις Γρίμποβον.

12. ΡΟΝΤΟΓΙΑΝΝΗΣ Κωνσταντίνος, στρατιώτης, γενηθείς εις Λευκάδα, εφονεύθη 2 Μαΐου 1897 εις Γρίμποβον.

13. ΣΤΑΜΑΤΕΛΛΟΣ Φίλιππος, στρατιώτης, γεννηθείς εις Λευκάδα, εφονεύθη 11 Απριλίου 1897 εις Πέντε Πηγάδια.

14. ΣΤΑΜΑΤΕΛΟΣ Παύλος, δεκανεύς, γεννηθείς εις Λευκάδα, εφονεύθη 2 Μαΐου 1897 εις Γρίμποβον.

15. ΣΚΛΑΒΕΝΙΤΗΣ Σπύρος, στρατιώτης, γεννηθείς εις Κοινότητα Ελομένου Κερκύρας, εφονεύθη 2 Μαΐου 1897 εις Γρίμποβον.

Στο βιβλίο υπάρχει ένα ακόμη όνομα νεκρού που φέρεται να έχει γεννηθεί στη Λευκάδα. Το επίθετο όμως αυτό δεν φαίνεται να απαντάται στο νησί της Λευκάδας, οπότε είναι πιθανό να προέρχεται από τη Λευκάδα Φθιώτιδας.

ΜΠΟΝΗΣ Ιωάννης, στρατιώτης, γεννηθείς εις Λευκάδα, εφονεύθη 16 Απριλίου 1897 εις Ανώγι.

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι υπάρχουν αποκλίσεις με τα ονόματα των πεσόντων του 1897, που αναγράφονται στην μπροστινή όψη της στήλης πεσόντων που βρίσκεται στο πάρκο ποιητών και είναι τα εξής:

Θ. ΑΡΒΑΝΙΤΗΣ, Θ. ΚΑΛΑΦΑΤΗΣ, Α. ΜΗΤΣΟΥΡΑΣ, Φ. ΚΑΤΩΠΟΔΗΣ, Β. ΚΑΤΩΠΟΔΗΣ, Φ.Γ. ΣΤΑΜΑΤΕΛΟΣ, Η. ΚΟΜΙΝΙΩΤΗΣ, Π.Κ. ΣΤΑΜΑΤΕΛΟΣ, ΣΚΛΑΒΕΝΕΤΗΣ (σπασμένο το μάρμαρο, δεν διακρίνεται το αρχικό του ονόματος – μάλλον λάθος γραμμένο αντί του ορθού ΣΚΛΑΒΕΝΙΤΗΣ), ΚΟΝΤΟΓΙΑΝΝΗΣ (δεν διακρίνεται το αρχικό του ονόματος), ΧΡΥΣΟΒΙΤΣΑΝΟΣ (δεν διακρίνεται το αρχικό του ονόματος), ΖΑΒΕΡΔΙΝΟΣ (δεν διακρίνεται το αρχικό του ονόματος), ΒΕΡΓΙΝΗΣ (δεν διακρίνεται το αρχικό του ονόματος), Π. ΒΕΡΙΚΙΟΣ, Δ.Ν. ΛΕΚΑΤΣΑΣ, Δ.Ι. ΛΕΚΑΤΣΑΣ, Ι. ΓΑΝΤΖΙΑΣ, Ε. ΚΟΛΥΒΑΣ, Π. ΓΟΛΕΜΗΣ, Ν. ΒΛΑΧΟΣ, Θ.Φ. ΡΟΜΠΟΤΗΣ, Φ.Μ. ΡΟΜΠΟΤΗΣ, Π. ΛΕΚΑΤΣΑΣ.

Η συντριπτική πλειοψηφία των Λευκαδιτών έχασαν τη ζωή τους την ίδια ημέρα, την 11η Απριλίου 1897, στη φονική μάχη στα Πέντε Πηγάδια (Ζαβερδινός Χ., Κατωπόδης Δ., Καλαφάτης Θ., Κομιώτης Η., Λεκατσάς Δ. του Νικολάου, Ραυτόπουλος Θ., Ρομποτής Φ., Σταματέλλος Φ.) καθώς και στις 2 Μαΐου 1897 στο Γρίμποβο (Γατζίας Ι., Λεκατσάς Δ. του Ι., Ρομποτής Θ., Ροντογιάννης Κ., Σταματέλος Π., Σκλαβενίτης Σ.).

Ο Ελληνοτουρκικός Πόλεμος του 1897

Στις 4 Απριλίου 1897, λίγοι πυροβολισμοί που αντάλλαξαν Έλληνες και Τούρκοι στρατιώτες στην περιοχή του τουρκικού φυλακίου «Μπαϊρακτάρης», στα ελληνοτουρκικά σύνορα της Θεσσαλίας, αποτέλεσαν το πρώτο ένοπλο επεισόδιο που σηματοδότησε την έναρξη των πολεμικών επιχειρήσεων. Την επόμενη ημέρα, 5 Απριλίου, Ελλάδα και Οθωμανική Αυτοκρατορία κήρυξαν επίσημα τον πόλεμο, ο οποίος ολοκληρώθηκε στις 4 Ιουνίου 1897, με βαριά και ταπεινωτική ήττα για την Ελλάδα.

Μία από τις σημαντικότερες συνέπειες της ήττας υπήρξε η επιβολή στη χώρα του Διεθνούς Οικονομικού Ελέγχου, που επρόκειτο να αποτελέσει καθοριστικό παράγοντα για την οικονομική και πολιτική ζωή της Ελλάδας για τις επόμενες δεκαετίες.

Η έκρηξη του πολέμου συνδέθηκε με δύο βασικές εξελίξεις της εποχής: από τη μία, την Κρητική Επανάσταση και, από την άλλη, τη βαριά οικονομική κατάσταση στην οποία είχε περιέλθει το ελληνικό κράτος μετά την πτώχευση του Χαρίλαου Τρικούπη.

Μέσα σε αυτό το κλίμα ενισχύθηκε στην Ελλάδα ένα ισχυρό εθνικιστικό ρεύμα. Βασικός φορέας του υπήρξε η «Εθνική Εταιρεία», η οποία ιδρύθηκε το 1894 από 14 αξιωματικούς. Η οργάνωση προέβαλε τη «Μεγάλη Ιδέα», απέκτησε σημαντική επιρροή στην ελληνική κοινωνία και, σύμφωνα με την αντίληψη της εποχής, παρενέβαινε ουσιαστικά στη χάραξη της εξωτερικής πολιτικής. Παράλληλα, η δράση της συνδεόταν και με τις επιδιώξεις της στρατιωτικής ηγεσίας για ενισχυμένο ρόλο του στρατού στα πολιτικά πράγματα.

Η συντριπτική ήττα του ελληνικού στρατού στον πόλεμο του 1897 αποδόθηκε τόσο στον δυσμενή συσχετισμό των δυνάμεων όσο και στις σοβαρές αδυναμίες της ελληνικής στρατιωτικής ηγεσίας. Αρχιστράτηγος των ελληνικών δυνάμεων είχε οριστεί ο διάδοχος Κωνσταντίνος.

Η ήττα είχε, όμως, και μια ιδιαίτερα βαριά οικονομική συνέχεια. Μετά το τέλος του πολέμου, οι ξένοι δανειστές του ελληνικού κράτους επέβαλαν τον Διεθνή Οικονομικό Έλεγχο, αποκτώντας αποφασιστικό έλεγχο πάνω στα δημόσια οικονομικά και σε σημαντικές πηγές κρατικών εσόδων. Το καθεστώς αυτό διατηρήθηκε για περισσότερες από πέντε δεκαετίες και αποτέλεσε, σύμφωνα με την παραπάνω οπτική, έναν από τους βασικούς μηχανισμούς μέσω των οποίων παγιώθηκε η οικονομική και πολιτική εξάρτηση της χώρας.

Η Μάχη στα Πέντε Πηγάδια

Η Μάχη στα Πέντε Πηγάδια (21-23 Απριλίου 1897 * 9-11 Απριλίου με το παλαιό ημερολόγιο) ήταν μία από τις πιο σημαντικές, αλλά και από τις λίγες επιτυχείς αμυντικές συγκρούσεις των ελληνικών δυνάμεων κατά τον Ελληνοτουρκικό Πόλεμο του 1897 στο μέτωπο της Ηπείρου.

Το Ιστορικό Πλαίσιο και η Τοποθεσία

Στρατηγική Θέση: Τα Πέντε Πηγάδια βρίσκονται στον ορεινό όγκο ανάμεσα στην Άρτα και τα Ιωάννινα. Αποτελούσαν πέρασμα ζωτικής σημασίας (στενωπό) πάνω στον κύριο οδικό άξονα προς τα Ιωάννινα.

Η Κατάσταση στο Μέτωπο: Με την κήρυξη του πολέμου, ο Ελληνικός Στρατός Ηπείρου (υπό τον Αρχιστράτηγο Θρασύβουλο Μάνο) διέσχισε τον ποταμό Άραχθο και προέλασε αρχικά με επιτυχία προς τα βόρεια, καταλαμβάνοντας τα Πέντε Πηγάδια.

Η Εξέλιξη της Μάχης

Η Τουρκική Αντεπίθεση: Ο Οθωμανός διοικητής Εσάτ Πασάς εξαπέλυσε σφοδρή αντεπίθεση για να ανακαταλάβει το στρατηγικό αυτό σημείο και να ανοίξει τον δρόμο προς την Άρτα.

Η Ελληνική Άμυνα: Οι ελληνικές δυνάμεις, που αποτελούνταν από τμήματα του τακτικού στρατού αλλά και σώματα εθελοντών (ανάμεσά τους και πολλοί Επτανήσιοι και Ηπειρώτες), αμύνθηκαν με σθεναρή αντίσταση παρά την αριθμητική υπεροχή και τον καλύτερο εξοπλισμό των Οθωμανών.

Έκβαση: Ύστερα από τριήμερες σκληρές μάχες στα γύρω υψώματα, οι ελληνικές δυνάμεις κατάφεραν να αποκρούσουν όλες τις τουρκικές επιθέσεις, εξαναγκάζοντας τον εχθρό σε υποχώρηση.

Η Σημασία της Μάχης

Αν και η μάχη στα Πέντε Πηγάδια υπήρξε μια λαμπρή τακτική νίκη που απέδειξε το υψηλό φρόνημα των στρατιωτών, δεν μπόρεσε να αλλάξει τη συνολική έκβαση του πολέμου. Η κατάρρευση του ελληνικού μετώπου στη Θεσσαλία (μάχες Φαρσάλων και Δομοκού) ανάγκασε σύντομα τις ελληνικές δυνάμεις στην Ήπειρο να συμπτυχθούν και να οπισθοχωρήσουν ξανά προς την Άρτα για να μην κυκλωθούν.

Η Μάχη στο Γρίμποβο

Η Μάχη στο Γρίμποβο (12-15 Μαΐου 1897 * 30 Απριλίου-3 Μαΐου με το παλαιό ημερολόγιο) αποτελεί την τελευταία και μία από τις πλέον πολύνεκρες συγκρούσεις του Ελληνοτουρκικού Πολέμου του 1897 στο μέτωπο της Ηπείρου.

Το Ιστορικό Πλαίσιο

Η Κατάσταση: Μετά την υποχώρηση των ελληνικών δυνάμεων από τα Πέντε Πηγάδια και την κατάρρευση του μετώπου στη Θεσσαλία, ο Ελληνικός Στρατός Ηπείρου είχε συμπτυχθεί πίσω από τον ποταμό Άραχθο, κοντά στην Άρτα.

Ο Στόχος: Ο διοικητής των ελληνικών δυνάμεων, Αρχιστράτηγος Θρασύβουλος Μάνος, επιχείρησε μια τελευταία αντεπίθεση περνώντας ξανά τον Άραχθο. Στόχος ήταν η κατάληψη των οχυρωμένων υψωμάτων του Γριμπόβου (σημερινή Βλαχέρνα Άρτας), ώστε να ανακοπεί η προέλαση των Οθωμανών προς την Άρτα.

Η Εξέλιξη της Μάχης

Πρώτη Έφοδος: Στις 12 Μαΐου (νέο ημερολόγιο), τα ελληνικά τμήματα (συμπεριλαμβανομένων πολλών εθελοντών) διέσχισαν τον ποταμό και επιτέθηκαν με εξαιρετική ορμή, καταλαμβάνοντας τις πρώτες γραμμές των οθωμανικών οχυρώσεων στα υψώματα.

Σφοδρή Αντεπίθεση: Οι οθωμανικές δυνάμεις, υπό την ηγεσία του Εσάτ Πασά, ανασυντάχθηκαν και εξαπέλυσαν συνεχείς, πολύνεκρες αντεπιθέσεις με την υποστήριξη ισχυρού πυροβολικού.

Πεισματώδης Μάχη: Για τέσσερις ημέρες διεξήχθησαν σκληρές μάχες σώμα με σώμα. Παρά τον ηρωισμό των ελληνικών τμημάτων, η αριθμητική υπεροχή των Τούρκων και η έλλειψη επαρκών ενισχύσεων λύγισαν τις ελληνικές γραμμές.

Η Έκβαση και η Σημασία

Υποχώρηση: Στις 15 Μαΐου (νέο ημερολόγιο), βλέποντας τον κίνδυνο περικύκλωσης και με τις απώλειες να είναι βαρύτατες, οι ελληνικές δυνάμεις αναγκάστηκαν να αποσυρθούν εκ νέου στη νότια όχθη του Αράχθου.

Ανακωχή: Λίγες ημέρες αργότερα (19 Μαΐου 1897) υπεγράφη η ανακωχή, τερματίζοντας επίσημα τις πολεμικές επιχειρήσεις.

Η μάχη στο Γρίμποβο σφράγισε το τέλος του ατυχούς πολέμου του 1897 στην Ήπειρο, μένοντας στην ιστορία για το υψηλό φρόνημα και τις βαριές θυσίες των Ελλήνων στρατιωτών.

Βιβλιογραφία

– Αγώνες και Νεκροί: 1830-1930,Τόμος πρώτος 1830-1919

– Ο ελληνοτουρκικός πόλεμος του 1897 εν Θεσσαλία, Μαυρικίου Γονζάγα, μετ. εκ του ιταλικού υπό Ευγενίου Ρίζου Ραγκαβή. Εν Αθήναις: Τύποις Υπουργείου Στρατιωτικών, 1906

– Σκουφάς: τεύχος 88, τόμος Γ, έτος ΜΒ, (1998)

– Ριζοσπάστης, «1897: Η «Μεγάλη Ιδέα» φέρνει πόλεμο», Φύλλο Πέμπτης 5 Απρίλη 2001