Εθελοντές γιατροί από τις Λαϊκές Δημοκρατίες στον ΔΣΕ

Κατά τη διάρκεια του ένοπλου ταξικού πολέμου 1946-1949 υπήρξε ένας συγκεκριμένος αριθμός γιατρών από τις νεοσυσταθείσες Λαϊκές Δημοκρατίες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης που πρόσφεραν τις υπηρεσίες τους στους τραυματίες και άρρωστους μαχητές του ΔΣΕ. Μαζί τους ήταν και λίγες νοσοκόμες.

Τα Κομμουνιστικά και Εργατικά Κόμματα των Λαϊκών Δημοκρατιών, εφαρμόζοντας μία από της βασικές αρχές της κομμουνιστικής ιδεολογίας, τον προλεταριακό διεθνισμό, κάλεσαν γιατρούς και νοσοκόμες εθελοντικά να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους στο ΔΣΕ. Κλήθηκαν κυρίως να συμμετάσχουν κομμουνιστές γιατροί και νοσοκόμες που νιώθοντας το διεθνιστικό τους καθήκον αποφάσισαν να έρθουν και να υπηρετήσουν στα νοσοκομεία σε Βίτσι και Γράμμο, καθώς και στα νοσοκομεία της Λαϊκής Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας Αλβανίας που περιέθαλπαν μαχητές και μαχήτριες του ΔΣΕ.

Όλοι πρόσφεραν ανεκτίμητες υπηρεσίες, σώζοντας τους τραυματίες και άρρωστους μαχητές. Δούλεψαν χωρίς να υπολογίζουν κόπους και θυσίες, δούλεψαν ακούραστα, με ευσυνειδησία και υψηλό επίπεδο επιστημονικής κατάρτισης. Η συμπεριφορά τους υπήρξε παραπάνω από συντροφική και κατά τη διάρκεια της εργασίας τους ποτέ δεν προκάλεσαν αρνητικές εντυπώσεις, ενώ οι σχέσεις συνεργασίας με τους Έλληνες γιατρούς ήταν άριστες και συντροφικές.

Η άφιξη των πρώτων γιατρών στα νοσοκομεία του ΔΣΕ έγινε τον Φλεβάρη του 1949 και η παρουσία τους βοήθησε πάρα πολύ στη βελτίωση της Υγειονομικής Υπηρεσίας του ΔΣΕ, καθώς ήταν γιατροί ειδικευμένοι, με επιστημονική κατάρτιση και πρακτική εμπειρία. Όπως ήταν φυσικό, η εμπειρία τους βοήθησε και στην οργάνωση και αναβάθμιση των νοσοκομείων του ΔΣΕ.

Συνολικά οι εθελοντές γιατροί από τις Λαϊκές Δημοκρατίες της Ανατολικής Ευρώπης που υπηρέτησαν στα νοσοκομεία του ΔΣΕ σε Βίτσι – Γράμμο και στα νοσοκομεία της Λαϊκής Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας Αλβανίας ήταν οι παρακάτω:

Τέσσερις γιατροί από τη Λαϊκή Δημοκρατία Βουλγαρίας. Οι Βόρι Ποπόφ, Ιβάν Κόπτσεφ και δύο γιατροί που είναι γνωστοί με τα ψευδώνυμα Θόδωρος και Μήτσος.

Τέσσερις γιατροί από τη Λαϊκή Δημοκρατία Ουγγαρίας: Οι Tibor, Jiouris, Ivan Pernat και Dines. Μαζί τους ήταν και τέσσερις νοσοκόμες: Οι Judka, Quisi, Eva και Eta.

Πέντε γιατροί από τη Λαϊκή Δημοκρατία Πολωνίας: Mieczyslawa Politowskiego, Ignacym Pancewiczam, Bogdan Bednarski, Ludwik Gormada και η Lutka Sotina.

Όλοι οι διεθνιστές γιατροί που πρόσφεραν τις υπηρεσίες τους στον ΔΣΕ έφτασαν στα ελληνικά εδάφη με μυστική αποστολή, γι΄ αυτό και όλοι τους ήταν γνωστοί με τα ψευδώνυμά τους, εκτός από τον Ούγγρο Tibor.

Οι γιατροί που κατάγονταν από τις Λαϊκές Δημοκρατίες και πρόσφεραν τις υπηρεσίες τους στους μαχητές του ΔΣΕ χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες:

1) Στους εθελοντές που έφυγαν από τη χώρα τους και υπηρέτησαν στα νοσοκομεία του ΔΣΕ στο Βίτσι και στον Γράμμο.

2) Στους εθελοντές που έφυγαν από τη χώρα τους και υπηρέτησαν στα νοσοκομεία της Λαϊκής Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας Αλβανίας.

3) Στους ντόπιους γιατρούς των Λαϊκών Δημοκρατιών της Ανατολικής Ευρώπης που πρόσφεραν τις υπηρεσίες τους στα νοσοκομεία μέσα στην ίδια τους τη χώρα.

Στα νοσοκομεία του ΔΣΕ της Ελεύθερης Ελλάδας στην περιοχή Βίτσι – Γράμμου εργάστηκαν συνολικά πέντε γιατροί:

α) Δύο γιατροί από τη ΛΔ Βουλγαρίας, οι Θόδωρος και Μήτσος (ψευδώνυμα).

β) Ένας γιατρός από τη ΛΔ Ουγγαρίας, ο Tibor.

γ) Δύo γιατροί από τη ΛΔ Πολωνίας, οι Mieczyslawa Politowskiego (Μιετσίσλαφ Πολιτόφσκη) και Ignacym Pancewiczem (Ιγκνάτσι Παντσέβιτς).

Γιατροί που ήρθαν από τις Λαϊκές Δημοκρατίες και δούλεψαν σε νοσοκομεία του ΔΣΕ στη Λαϊκή Σοσιαλιστική Δημοκρατία Αλβανίας ήταν οι κάτωθι:

Οι Βούλγαροι Βόρι Ποπόφ και Ιβάν Κόπτσεφ. Οι Ούγγροι Jiouris, Ivan Pernat, Dines. Οι Πολωνοί Bogdan Bednarski (Μπόγδαν Μπεδνάρσκι) και Ludwik Gormada και η Loutka Sotina.

Σε καθεμιά από τις Λαϊκές Δημοκρατίες ήταν αρκετά μεγάλος ο αριθμός από ντόπιους γιατρούς και νοσοκόμες που πρόσφεραν τις υπηρεσίες τους στα νοσοκομεία.

Μερικά χρόνια μετά τη λήξη του ένοπλου ταξικού αγώνα, ο διευθυντής της Υγειονομικής Υπηρεσίας του ΔΣΕ Νώντας Σακελλαρίου έκανε πρόταση να παρασημοφορηθούν με τα ανάλογα παράσημα όλοι οι διεθνιστές γιατροί και νοσοκόμοι που συνεισέφεραν στην εποποιία του ΔΣΕ.

Βούλγαροι γιατροί

Ανεκτίμητη ήταν η προσφορά της ΛΔ Βουλγαρίας και στην υγειονομική περίθαλψη των τραυματιών και άρρωστων μαχητών του ΔΣΕ. Εκτός των άλλων, η ΛΔ Βουλγαρίας διέθεσε και γιατρούς χειρουργούς.

Αρχικά, την άνοιξη του 1949 έφτασαν στο Συγκρότημα Υγειονομικών Υπηρεσιών Βίτσι στο Τίρνοβο 2 Βούλγαροι γιατροί. Ηταν γνωστοί με τα ψευδώνυμα Θόδωρος και Μήτσος (ακόμα μας είναι άγνωστα τα πραγματικά τους ονόματα). Εκεί ήταν η έδρα των χειρουργείων όπου για ένα χρονικό διάστημα χειρουργούσαν οι χειρουργικές ομάδες του Τζαμαλούκα και του Πετρόπουλου.

Μετά την ανακατάληψη του Γράμμου από τον ΔΣΕ, ο Μήτσος αναχώρησε από το Συγκρότημα Υγειονομικών Υπηρεσιών Βίτσι και μεταφέρθηκε στον Γράμμο, όπου εργάστηκε στη Β΄ Χειρουργική Ομάδα.

Οι δύο χειρουργοί, Μήτσος και Θόδωρος, πρόσφεραν τις υπηρεσίες τους στον ΔΣΕ για μερικούς μήνες και στη συνέχεια επέστρεψαν στην πατρίδα τους, τη ΛΔ Βουλγαρίας. Αμέσως μετά την αναχώρησή τους από τον Γράμμο και το Βίτσι αντικαταστάθηκαν από δύο άλλους χειρουργούς, τον Βόρι Ποπόφ και τον Ιβάν Κόπτσεφ. Ηταν η εποχή που έληξαν οι επιχειρήσεις στην περιοχή του Βίτσι τον Αύγουστο του 1949 και θα άρχιζαν οι τελικές μάχες με τον αστικό στρατό στον Γράμμο.

Οι Βόρι Ποπόφ και Ιβάν Κόπτσεφ έφτασαν στην Κορυτσά στις 15 Αυγούστου 1949. Οι δύο χειρουργοί ανέλαβαν υπηρεσία στο νοσοκομείο της Κορυτσάς στις 21 Αυγούστου 1949 και δούλεψαν εκεί μέχρι το τέλος του μήνα Αυγούστου. Από 1η Σεπτέμβρη 1949 τοποθετήθηκαν στο νοσοκομείο του Ελμπασάν και πρόσφεραν τις υπηρεσίες τους στους τραυματίες του ΔΣΕ.¹

Ούγγροι γιατροί και νοσοκόμες στον ΔΣΕ

Από τη ΛΔ Ουγγαρίας ήρθαν 8 εθελοντές υγειονομικοί για να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους στον ΔΣΕ, και συγκεκριμένα 4 γιατροί και 4 νοσοκόμες.

Ολοι εργάστηκαν με επιστημονικό τρόπο, χωρίς να υπολογίζουν κόπους και θυσίες, δείχνοντας μεγάλο συναίσθημα στους τραυματίες και στους παθολογικά άρρωστους μαχητές. Η άφιξη τους και η δουλειά τους έγιναν ένας από τους κύριους παράγοντες για μια σημαντική αλλαγή στην υγειονομική περίθαλψη του ΔΣΕ.²

Οι γιατροί Jiouris, Ivan Pernat και Dines εργάστηκαν στο νοσοκομείο της Κορυτσάς. Ο χειρουργός Τιμπόρ δούλεψε συνεχώς στο Συγκρότημα Υγειονομικών Υπηρεσιών Βίτσι, στο Τίρνοβο, και τις τελευταίες μέρες του ένοπλου ταξικού αγώνα για καμιά βδομάδα στα χειρουργεία του Γράμμου. Οι νοσοκόμες Judka και Quisi εργάστηκαν εκ περιτροπής στην Ελεύθερη Ελλάδα, με το μεγαλύτερο διάστημα η Quisi να βρίσκεται στο Συγκρότημα Υγειονομικών Υπηρεσιών Βίτσι και τις τελευταίες μέρες του ένοπλου ταξικού αγώνα στον Γράμμο.

Οι Ούγγροι γιατροί και νοσοκόμες ανέλαβαν υπηρεσία στις 20-2-1949 και υπηρέτησαν μέχρι τις 20-9-1949. Βοήθησαν πολύ στην οργάνωση των νοσοκομείων του ΔΣΕ στη Λαϊκή Σοσιαλιστική Δημοκρατία Αλβανίας, στη συστηματοποίηση της εργασίας μέσα στα νοσοκομεία, έτσι που μειώθηκαν αισθητά ο χρόνος θεραπείας των τραυματιών και των αναπήρων και το επίπεδο αναπηρίας. Κατάφεραν σε μικρό χρονικό διάστημα να θεραπεύσουν χιλιάδες τραυματίες του ΔΣΕ. Δούλεψαν σκληρά και με τη δουλειά τους αντιμετώπισαν τα προβλήματα που προξενούσε το χαμηλό επίπεδο ειδίκευσης του προσωπικού.

Ο Τιμπόρ ήταν χειρουργός που είχε εξειδίκευση στη Χειρουργική Θώρακος. Δούλεψε συνεχώς στα χειρουργεία στο Συγκρότημα Υγειονομικών Υπηρεσιών Βίτσι, στο Τίρνοβο, και ήταν ο γιατρός με τον μεγαλύτερο χρόνο παραμονής στον ΔΣΕ από όλους που που ήρθαν από τις Λαϊκές Δημοκρατίες: Συνολικά πρόσφερε τις υπηρεσίες του για 7 μήνες στα χειρουργεία του ΔΣΕ σε Βίτσι και Γράμμο. Στον Γράμμο είχε μαζί του ως βοηθό και μια Ουγγαρέζα νοσοκόμα.

Ο Τιμπόρ ήταν πολύ καλός επιστήμονας και αντιμετώπισε οποιοδήποτε περιστατικό κοιλιακού ή θωρακικού τραύματος. Ακούραστος στη δουλειά του, ήταν πολύ αγαπητός στους τραυματίες και στο νοσηλευτικό προσωπικό. Το όνομά του παραμένει ζωντανό ακόμα και σήμερα. Με αγάπη και εκτίμηση αναφέρθηκαν σε αυτόν όσοι τον γνώρισαν, γιατροί, νοσοκόμοι και τραυματίες του ΔΣΕ.

Ο Jiuris ήταν χειρούργος και εργάστηκε πάρα πολύ. Αποτέλεσε το βασικό στήριγμα του νοσοκομείου Κορυτσάς.

Ο Ivan Pernat ήταν παθολόγος και οργάνωσε υποδειγματικά το Παθολογικό Τμήμα του νοσοκομείου Κορυτσάς. Ηταν πολύ καλός επιστήμονας και μπόρεσε να εμπνεύσει απεριόριστη εμπιστοσύνη στους άρρωστους. Οι επιστημονικές του γνώσεις αποτελούσαν εγγύηση ότι το νοσοκομείο μπορούσε να αντιμετωπίσει οποιοδήποτε περιστατικό με επάρκεια, όσον αφορά τη διάγνωση και θεραπεία των παθολογικά άρρωστων μαχητών. Δούλεψε με ζήλο και ενδιαφέρον και πολλές φορές, παρότι ήταν άρρωστος με πυρετό, πήγαινε στο νοσοκομείο για να εργαστεί.

Ο Dines, οφθαλμίατρος, οργάνωσε το Οφθαλμολογικό Τμήμα με συστηματικό τρόπο και δούλεψε με συναίσθημα και μεγάλη ευσυνειδησία. Ηταν ακούραστος στη δουλειά του και καλός επιστήμονας. Ποτέ κατά τη διάρκεια της εργασίας του δεν προκλήθηκαν ατυχήματα και δεν ακούστηκαν παράπονα από τους τραυματίες. Ο Dines και η νοσοκόμα Judka ήταν παντρεμένοι και μαζί ήρθαν να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους στον ΔΣΕ.

Για τον Dines αναφέρει ο Κύπριος οφθαλμίατρος του ΔΣΕ Βάσος Βασιλείου: «Στην Κορυτσά ο Ούγγρος οφθαλμίατρος είχε πάνω από 100 άρρωστους σταθερά που είχαν ανάγκη από θεραπεία και επέμβαση».³

Οι νοσοκόμες Eva, Eta, Judka και Quisi ήταν εξειδικευμένες νοσοκόμες για τα χειρουργεία. Από την αρχή βοήθησαν πολύ τους χειρουργούς μέσα στον χειρουργικό θάλαμο κατά τη διάρκεια των χειρουργικών επεμβάσεων. Ταυτόχρονα πρόσφεραν τις υπηρεσίες τους στα δωμάτια, δείχνοντας ιδιαίτερο ενδιαφέρον και στοργή στους χειρουργημένους μαχητές. Ενα σημαντικό γεγονός ήταν ότι την Eta οι νοσηλευόμενοι μαχητές του ΔΣΕ την φώναζαν «Μητέρα».

Πολωνοί γιατροί στον ΔΣΕ

Σε διαφορετικά χρονικά διαστήματα στάλθηκαν γιατροί από τη ΛΔ Πολωνίας για να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους:

1) Στον Γραμμο, στο μικρό νοσοκομείο του ΔΣΕ που ήταν στη σπηλιά του βράχου στη δυτική μεριά του υψώματος Σκάλα.

2) Στα νοσοκομεία της Λαϊκής Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας Αλβανίας όπου νοσηλεύονταν μαχητές του ΔΣΕ.

3) Στα πολωνικά καράβια που μετέφεραν τους μαχητές στα νοσοκομεία της ΛΔ Πολωνίας.

4) Στο νησί Βόλιν της ΛΔ Πολωνίας στη Βαλτική Θάλασσα, όπου οικοδομήθηκε ένα μεγάλο σύγχρονο νοσοκομείο, το μυστικό νοσοκομείο 250 που ήταν αποκλειστικά για τραυματίες του ΔΣΕ. Εκεί εργάστηκαν δεκάδες Πολωνοί γιατροί, προσφέροντας ιατροφαρμακευτική περίθαλψη στους τραυματίες και άρρωστους μαχητές του ΔΣΕ.

Α) Η γιατρός Lutka Sotina ήταν η πρώτη Πολωνή γιατρός που έφυγε από την πατρίδα της για να βοηθήσει τους μαχητές του ΔΣΕ. Ήταν παθολόγος και πρόσφερε τις υπηρεσίες της από τον Φλεβάρη του 1949 μέχρι τον 15 Σεπτέμβρη του 1949. Αρχικά δούλεψε ως παθολόγος για έναν μήνα στο νοσοκομείο της Κορυτσάς, τον Μάρτη του 1949 αποσπάστηκε στο νοσοκομείο της πόλης Σουκθ και εκεί πρόσφερε τις υπηρεσίες της μέχρι την τελευταία μέρα, που έφυγε για την πατρίδα της.

Αρχές Ιούλη του 1949 έφτασαν στην Κορυτσά 4 Πολωνοί γιατροί. Από αυτούς οι δύο χειρουργοί, Μιετσίσλαφ Πολιτόφσκη και Ιγκνάτσι Παντσέβιτς, έφυγαν αμέσως από την Κορυτσά και έφτασαν στον Γράμμο για να εργαστούν στο νοσοκομείο του ΔΣΕ, που ήταν στον βράχο στη δυτική πλευρά του υψώματος Σκάλα. Οι άλλοι δύο γιατροί, ο Μπόγδαν Μπεδνάρσκι και Λούντβιχ Γκορμάντα, έμειναν στην Κορυτσά για να εργαστούν στο νοσοκομείο που ήταν για τους μαχητές του ΔΣΕ.

Β) Mieczyslawa Politowskiego (Mietsislaf Politofski). Ο Μιετσίσλαφ Πολιτόφσκη στον ΔΣΕ είχε το ψευδώνυμο Όμηρος. Ηταν 31 ετών όταν ήρθε στον Γράμμο για να υπηρετήσει στον ΔΣΕ. Γνώριζε τη γερμανική και τη ρωσική γλώσσα και με αυτές συνεννοούνταν όταν χρειαζόταν.

Ήταν γιατρός χειρουργός. Ανέλαβε υπηρεσία στον ΔΣΕ το δεύτερο 15ήμερο του Ιούλη 1949 και στις 28-7-1949 μετακινήθηκε στον κεντρικό Γράμμο. Ζητούσε να εργαστεί σε προωθημένο χειρουργείο, ενώ προσαρμόστηκε εύκολα στις πολεμικές συνθήκες του Γράμμου. Μετά τη μετάβασή του στον Γράμμο ανέλαβε υπεύθυνος του Β΄ Κινητού Ορεινού Χειρουργείου (ΚΟΧ).

Καθ΄ όλη τη διάρκεια της παραμονής του ήταν εργατικός, πρόθυμος και με συνείδηση πρόσφερε τις υπηρεσίες του στους τραυματίες μαχητές. Η στάση του μέχρι το τέλος της σύμπτυξης του ΔΣΕ στον Γράμμο ήταν υποδειγματική.⁴

Γ) Ignacym Pancewiczem ( Ignacio Pancevits). Ο Ιγκνάτσι Παντσέβιτς στον ΔΣΕ είχε το ψευδώνυμο Ιπποκράτης. Ήταν 39 ετών όταν υπηρέτησε στον ΔΣΕ. Προτού μεταβεί στον Γράμμο για να υπηρετήσει στον ΔΣΕ ήταν επιμελητής Ιατρικής στο Πανεπιστήμιο της Κρακοβίας. Γιατρός χειρουργός, ανέλαβε υπηρεσία το δεύτερο 15ήμερο του Ιούλη 1949. Εργατικός, πρόθυμος, ευσυνείδητος και ως υπεύθυνος του ανατολικού Γράμμου επεδίωκε να παρακολουθεί και τον πιο ελαφρά τραυματία. Ήταν ευγενικός και καλός στη συμπεριφορά του. Ωστόσο, από πιθανή πάθηση δεν ήταν σε θέση να ανταποκριθεί στις δύσκολες πολεμικές συνθήκες. Έτσι, δήλωσε την πρόθεσή του ύστερα από ένα χρονικό διάστημα παραμονής του στο αντάρτικο χειρουργείο του Γράμμου να αντικατασταθεί από άλλον Πολωνό γιατρό, που εργαζόταν στο νοσοκομείο της Κορυτσάς.⁵

Δ) Bogdan Bednarski. Ήταν επικεφαλής της ομάδας Πολωνών γιατρών που έφτασαν στη Λαϊκή Σοσιαλιστική Δημοκρατία Αλβανίας. Ο δρ. Μπεδνάρσκι ήρθε στο Βίτσι τον Ιούλη του 1949, είδε τις ανάγκες και ξανάφυγε. Παρέμεινε για λίγο στην Κορυτσά και τα επόμενα χρόνια έγινε υφυπουργός Υγείας της ΛΔ Πολωνίας.

Ε) Ludwik Gormada. Ο Λούντβιχ Γκορμάντα πρόσφερε τις υπηρεσίες του στο νοσοκομείο της Κορυτσάς. Όταν γύρισε στη ΛΔ Πολωνίας, για πολλά χρόνια ήταν διευθυντής στο νοσοκομείο που είχε το χυτήριο της Βαρσοβίας.

Η περίθαλψη και φροντίδα των μαχητών και μαχητριών του ΔΣΕ από υγειονομικούς προερχόμενους από τις χώρες της σοσιαλιστικής οικοδόμησης αποτελεί ένα δείγμα της πολύμορφης διεθνιστικής βοήθειας που έλαβε ο Δημοκρατικός Στρατός στη διάρκεια του ένοπλου ταξικού αγώνα 1946 – 1949. Η στάση των υγειονομικών, οι περισσότεροι εκ των οποίων είχαν ήδη δοκιμαστεί στα πεδία του Β΄ Παγκοσμίου ιμπεριαλιστικού Πολέμου, αποτελεί ανεξάντλητη πηγή έμπνευσης για τον ρόλο που καλούνται να διαδραματίσουν οι κομμουνιστές υγειονομικοί, συνολικά κάθε αγωνιστής υγειονομικός ή επιστήμονας, στις στιγμές όξυνσης της ταξικής αντιπαράθεσης και κορύφωσης της ταξικής σύγκρουσης.

ΥΓ. Πολλές πληροφορίες είναι από το νεοεκδοθέν από τη «Σύγχρονη Εποχή» βιβλίο του Γιώργου Ζελιλίδη «Υγειονομική Υπηρεσία του ΔΣΕ».

Παραπομπές:

1. Αρχείο της ΚΕ του ΚΚΕ, αριθμός Εγγράφου 89045.

2. Αρχείο της ΚΕ του ΚΚΕ, αριθμός Εγγράφου 8904.

3. Αρχείο της ΚΕ του ΚΚΕ, αριθμός Εγγράφου 595853.

4. Αρχείο της ΚΕ του ΚΚΕ, αριθμός Εγγράφου 89405.

5. Αρχείο της ΚΕ του ΚΚΕ, αριθμός Εγγράφου 89045.

Γιατρός Γεώργιος ΖΕΛΙΛΙΔΗΣ

(Αναδημοσίευση από τον Ριζοσπάστη του Σαββατοκύριακου 25-26 Ιουλίου 2026)