Η βιομηχανία της αθανασίας και ο ωκεανός της εμπορευματοποιημένης Υγείας

Πηγή: Eurokinissi

Γράφτηκαν ήδη πολλά και θα γραφτούν ακόμη περισσότερα για τον θάνατο του Γιώργου Μαζωνάκη. Για τις τελευταίες ώρες του, για το ιατρείο στο οποίο βρισκόταν, για την πλασμαφαίρεση, για το ποιος έκανε τι και για το αν τηρήθηκαν όσα προβλέπουν η Ιατρική και η νομοθεσία. Το άρθρο δεν επιδιώκει να διερευνήσει τις αιτίες του θλιβερού χαμού ενός ανθρώπου, αλλά να ενισχύσει μια συζήτηση που γίνεται παράλληλα και ξεπερνά τη συγκεκριμένη υπόθεση.

Ποιος και τι θα ελέγξει;

Εντυπωσιακή ήταν, πρώτα απ΄ όλα, η ταχύτητα της αντίδρασης του υπουργού Υγείας. Πολύ γρήγορα μας πληροφόρησε ποια άδεια είχε ο συγκεκριμένος χώρος (ιατρείο; κλινική;), ποιος είναι αρμόδιος για τον έλεγχό του και ότι ζητήθηκε από τον Ιατρικό Σύλλογο Αθηνών να προχωρήσει στις προβλεπόμενες διαδικασίες. Σαν το επείγον ζήτημα να είναι η γρήγορη αποφυγή ευθυνών και όχι η διερεύνηση του κατά πόσο το ίδιο το σύστημα εποπτείας (έστω και μέσω των Ιατρικών Συλλόγων) λειτουργεί. Το πραγματικό ερώτημα αφορά το ποιος έχει τη συνολική ευθύνη να διασφαλίζει ότι ο ασθενής γνωρίζει εάν μπαίνει σε ένα απλό ιατρείο ή σε μια μονάδα που παρέχει πολύ πιο σύνθετες υπηρεσίες.

Ακούσαμε στα ΜΜΕ ότι πραγματοποιούνται κάθε χρόνο δειγματοληπτικοί έλεγχοι περίπου στο 30% των ιδιωτικών ιατρείων. Ας δεχτούμε ότι ο αριθμός είναι απολύτως ακριβής. Τι γίνεται με το υπόλοιπο 70%; Και κυρίως, τι ακριβώς σημαίνει «έλεγχος»; Η άδεια που βρίσκεται στον φάκελο; Ο πραγματικός εξοπλισμός; Οι ιατρικές πράξεις που εκτελούνται στην καθημερινή λειτουργία και αν αντιστοιχούν με αυτές που διαφημίζονται; Αν είναι ασφαλής ο ασθενής και τηρούνται τα επιστημονικά πρωτόκολλα; Μπορεί να γίνει έλεγχος στην ιδιωτική Υγεία ή πιο σωστά στον ωκεανό της ιδιωτικής και εμπορευματοποιημένης Υγείας;

Ο πελάτης της ιδιωτικής Υγείας έχει πρόσθετες ανάγκες

Δεν μπορούμε να μη συζητήσουμε για έναν βασικό παράγοντα: Το κυνήγι του κέρδους της ιδιωτικής Υγείας. Εγγενής τάση, αφού η Υγεία είναι εμπόρευμα. Για μια εμπορική επιχείρηση, περισσότερες υπηρεσίες είναι μεγαλύτερος τζίρος. Ο ασθενής δεν μπορεί εύκολα να γνωρίζει εάν πραγματικά χρειάζεται μια παρέμβαση. Πολλές φορές βασίζεται στον γιατρό. Και όταν η οικονομική συναλλαγή είναι το ενδιάμεσο (και είναι μάλιστα ισχυρό), υπάρχει ο κίνδυνος να μη διαφημίζεται απλώς η θεραπεία μιας πραγματικής ασθένειας, αλλά να κατασκευάζεται η ανάγκη για θεραπεία. Ποιος δεν έχει ακούσει ότι πρέπει «επειγόντως» να κάνει την τάδε ή τη δείνα θεραπεία και δυστυχώς επειδή στα δημόσια νοσοκομεία υπάρχει μεγάλη λίστα αναμονής, πρέπει να χειρουργηθείς ιδιωτικά; Οσο μεγαλύτερο είναι το οικονομικό κίνητρο για την πώληση μιας ιατρικής υπηρεσίας, τόσο το χειρότερο για τον ασθενή. Δεν πρόκειται για στρεβλώσεις της αγοράς, αλλά για το DNA της αγοράς. Οχι τι χρειάζεται ο ασθενής, αλλά τι άλλο μπορούμε να του πουλήσουμε.

Πλασμαφαίρεση: Από την ιατρική ένδειξη…

Η θεραπευτική ανταλλαγή πλάσματος (Therapeutic Plasma Exchange – TPE), που συχνά αναφέρεται ευρύτερα ως θεραπευτική πλασμαφαίρεση, αποτελεί εξειδικευμένη εξωσωματική θεραπεία. Κατά τη διαδικασία, το πλάσμα διαχωρίζεται από τα έμμορφα στοιχεία του αίματος, μέσω φυγοκέντρησης ή διήθησης. Η διαδικασία απαιτεί κατάλληλη αγγειακή προσπέλαση, ειδικό εξοπλισμό και εκπαιδευμένο προσωπικό υπό ιατρική επίβλεψη. Μπορεί να προκαλέσει ανεπιθύμητες ενέργειες και δυνητικά σοβαρές επιπλοκές, όπως υπόταση, υποασβεστιαιμία και άλλες ηλεκτρολυτικές διαταραχές, διαταραχές της πήξης και αλλεργικές αντιδράσεις, γεγονός που απαιτεί κατάλληλη παρακολούθηση και δυνατότητα άμεσης αντιμετώπισής τους. Για αυτόν τον λόγο γίνεται σε εξειδικευμένο πλαίσιο και όχι σε περιβάλλον απλού ιατρείου (είναι σοβαρά προβληματικό αν έγινε κάτι τέτοιο, πόσο μάλλον αν υπήρχε και η άδεια για να γίνει).

Η πλασμαφαίρεση (TPE) χρησιμοποιείται ανάλογα με την πάθηση και με πολύ αυστηρές ενδείξεις¹. Τα τελευταία χρόνια διερευνάται ερευνητικά και η πιθανή επίδρασή της σε βιοδείκτες που σχετίζονται με τη γήρανση. Η πλασμαφαίρεση δεν αποτελεί σήμερα αναγνωρισμένη ή τεκμηριωμένη anti-aging (αντιγηραντική) θεραπεία. Το γεγονός ότι μια ιατρική πράξη είναι υπαρκτή, επιστημονικά τεκμηριωμένη και χρήσιμη για συγκεκριμένες παθήσεις, δεν σημαίνει ότι κάθε νέα χρήση που της αποδίδεται διαθέτει την ίδια επιστημονική βάση. Αντίθετα, ένα από τα χαρακτηριστικά της σύγχρονης αγοράς «ευεξίας» και μακροζωίας είναι ακριβώς η μεταφορά πραγματικών ιατρικών όρων, τεχνολογιών και διαδικασιών έξω από το πεδίο των τεκμηριωμένων ενδείξεών τους και η «επανασυσκευασία» τους.

…στην εμπορική χρήση και την ιατρική του Instagram

Αρκεί μια σύντομη περιήγηση στα κοινωνικά δίκτυα. Γιατροί influencers, ιατρεία – luxury brands, βίντεο «πριν και μετά», εντυπωσιακές ονομασίες θεραπειών. «Αναζωογόνηση», «αναγέννηση», «detox», «αντιγήρανση» και «βελτιστοποίηση του οργανισμού». Υποσχέσεις για περισσότερη ενέργεια, νεότερη εμφάνιση, καλύτερη «βιολογική ηλικία». Το πρόβλημα δεν είναι ότι ένας γιατρός έχει ιστοσελίδα ή μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αλλά όταν η επιστημονική ενημέρωση μετατρέπεται σε marketing και η ιατρική πράξη παρουσιάζεται με τους κανόνες πώλησης ενός καταναλωτικού προϊόντος. Οταν καλλιεργείται η προσδοκία ότι σχεδόν κάθε φυσιολογική διαδικασία – η ηλικία, η κούραση, η εμφάνιση, η φθορά – αποτελεί μια κατάσταση που χρειάζεται κάποια (πανάκριβη συνήθως) «θεραπεία». Κυρίως, όταν ο ασθενής είναι πελάτης στον οποίον δεν καλύπτεται απλώς μια ανάγκη, αλλά πολλές φορές δημιουργείται η ανάγκη.

Μπροστά μας αναπτύσσεται μια τεράστια αγορά. Anti-aging. Longevity. Biohacking. Regenerative medicine. Stem cells. PRP μικροεγχύσεις και άλλα. Μερικά αποτελούν απολύτως θεμιτά αντικείμενα επιστημονικής έρευνας. Αλλα έχουν συγκεκριμένες ιατρικές ενδείξεις, άλλα παραμένουν πειραματικά και άλλα είναι κυρίως εξαιρετικά καλοσχεδιασμένα εμπορικά προϊόντα, ντυμένα με επιστημονική ορολογία. Το ανθρώπινο σώμα μετατρέπεται σε project που πρέπει να έχει μικρότερη «βιολογική ηλικία». Η υγεία κινδυνεύει να πάψει να σημαίνει πρόληψη της νόσου, φροντίδα, ποιότητα ζωής και ορθολογική ιατρική αντιμετώπιση. Η συζήτηση απομακρύνεται από όσα πραγματικά καθορίζουν σε τεράστιο βαθμό την υγεία ενός πληθυσμού: Τις συνθήκες εργασίας, το εισόδημα, το περιβάλλον, τη διατροφή, την κατοικία, την ψυχική επιβάρυνση, την πρόσβαση στην πρόληψη και σε ένα κρατικό δωρεάν σύστημα Υγείας. Αλλωστε, είναι προτιμότερο το εμπόριο μιας «θεραπείας μακροζωίας» από τη συζήτηση του γιατί ένας εργαζόμενος δουλεύει δεκατρείς ώρες την ημέρα φθείροντας ανεπανόρθωτα τον οργανισμό του και γιατί χρειάζεται μήνες για να βρει ένα ραντεβού στο δημόσιο σύστημα Υγείας.

Πάλι ατομική ευθύνη;

Κάθε φορά που προκύπτει ένα ζήτημα υγείας, υπάρχει μια σχεδόν αντανακλαστική τάση από την κυβέρνηση και τα κρατικά επιτελεία, να καταλήγει η συζήτηση στον ασθενή. «Πρόσεχε, ρώτα τον γιατρό σου» (που συνήθως δεν έχεις), «ψάξε, μην πιστεύεις ό,τι βλέπεις στο διαδίκτυο»… Εξαιρετικά βολικό.

Ολα συλλήβδην στην ατομική ευθύνη. Η υγειονομική εγγραμματοσύνη – η πραγματική ικανότητα δηλαδή του κάθε ανθρώπου να κατανοεί, να αξιολογεί και τελικά να χρησιμοποιεί σωστά πληροφορίες που αφορούν την υγεία του – απέχει πολύ από το «ψάξ΄ το μόνος σου». Υγειονομικά «εγγράμματος» δεν είναι εκείνος που έχει διαβάσει εκατό αναρτήσεις στα social media ή έχει παρακολουθήσει πενήντα podcasts.² Αυτή η ικανότητα πρέπει να καλλιεργείται από τα παιδικά χρόνια και (θα έπρεπε) μέσα από ένα κρατικό σύστημα Πρόληψης και φροντίδας Υγείας (ιδιαίτερα Πρωτοβάθμιας). Από την άλλη, η κάθε κυβέρνηση μια χαρά επιτρέπει ένα εξαιρετικά σύνθετο περιβάλλον ιατρικού marketing και κατόπιν απαιτεί από τον ασθενή να προστατευτεί από αυτό.

* * *

Στον καπιταλισμό η γραμμή ανάμεσα στην επιστήμη και την ιατρική επιχειρηματικότητα, την αυτοπροβολή και την εμπορία της ανθρώπινης αγωνίας έχει γίνει δυσδιάκριτη.

Σε λίγες ημέρες τα τηλεοπτικά συνεργεία θα φύγουν. Θα έχουν προηγηθεί ανακοινώσεις, συνεντεύξεις, πιθανόν πορίσματα και δεκάδες ώρες τηλεοπτικών συζητήσεων. Το ουσιαστικό όμως ερώτημα θα παραμένει.

Πέρα από τους «ελέγχους της αγοράς» και τη μονότονη επανάληψη της «ατομικής ευθύνης», θα ανοίξει η συζήτηση για το πώς η επιχειρηματικότητα καταστρέφει την υγεία του συνόλου και του κάθε ξεχωριστού ανθρώπου; Για την εμπορευματοποίηση της ανθρώπινης ανασφάλειας, της αρρώστιας και του φόβου απέναντι στη γήρανση;

Σημειώσεις:

1. Σκοπός είναι η απομάκρυνση παθολογικών ουσιών, όπως αυτοαντισώματα, πρωτεΐνες ή άλλοι κυκλοφορούντες παράγοντες, οι οποίοι αντικαθίσταται με κατάλληλο υγρό αναπλήρωσης, συνήθως αλβουμίνη ή πλάσμα, ανάλογα με την ένδειξη. Ενδείξεις μεταξύ άλλων αποτελούν η θρομβωτική θρομβοπενική πορφύρα, το σύνδρομο Guillain-Barre, η μυασθένεια gravis, επιλεγμένα νεφρολογικά και αυτοάνοσα νοσήματα, ορισμένες διαδικασίες απευαισθητοποίησης για μεταμόσχευση και σύνδρομα υπεργλοιότητας.

2. Πόσο μάλλον αν παρακολουθεί κανείς τη γνώριμη τελετουργία των μόνιμων τηλεοπτικών «ειδικών» Παγώνη, Γιαννάκου, Πατούλη και άλλων. Κάποιες φορές δεν έχουν ιδέα για ποιο πράγμα μιλάνε. Από την πανδημία μέχρι το οτιδήποτε ασχολούνται ποιος θα βγει πρώτος στο παράθυρο και στα πρωινάδικα.

(902.gr)