Το ιστορικό της γιορτής του Πάσχα (του Γιάννη Κορδάτου)

Η μεγάλη γιορτή της χριστιανοσύνης έχει την ιστορία της. Πρώτα πρώτα πρέπει να ξέρουμε πως ήταν μια μεγάλη -η μεγαλύτερη- γιορτή του Ισραηλιτικού λαού. Και μπορούμε να πούμε πως ήταν η εθνική γιορτή των Εβραίων γιατί συμβόλιζε το ξεσκλάβωμά τους από τους Αιγυπτίους. Κάθε χρόνο λοιπόν την 14η μέρα του πρώτου φεγγαριού της χρονιάς, που άρχιζε στα παλιά χρόνια απ΄ την Άνοιξη τη γιόρταζαν σαν εθνική γιορτή οι Εβραίοι με ορισμένο τυπικό και ανάλογες Ιεροτελεστίες. Ακόμα και η λέξη Πάσχα σημαίνει πέρασμα που δείχνει καθαρά πως η γιορτή αυτή ήταν η ανάμνηση του μεγάλου κατορθώματος των Εβραίων να ξεφύγουν από τον ζυγό των Αιγυπτίων και να περάσουν την Ερυθρά θάλασσα πράγμα πολύ δύσκολο τα χρόνια εκείνα.

Αργότερα όμως, άμα επικράτησε ο χριστιανισμός χρειάστηκαν πολλοί αγώνες για να περάσει η ιουδαϊκή γιορτή του Πάσχα στο χριστιανικό εορτολόγιο. Όπως ξέρουμε η διδασκαλία του Ναζωραίου δεν βρήκε πολλούς οπαδούς μέσα στην Ιουδαία και ο χριστιανισμός απλώθηκε πιο πολύ στις περιοχές της Συρίας, Μικρασίας, Ελλάδας και Ιταλίας. Κι΄ ακόμα αναπτύχθηκε άσπονδο μίσος ανάμεσα Εβραίων και Χριστιανών. Οι χριστιανικές κοινότητες δεν ήθελαν να πάρουν τίποτα απ΄ τον Ιουδαϊσμό και πολύ περισσότερο τις γιορτές του. Με τον καιρό όμως έγιναν οι ανάλογες προσαρμογές στη χριστιανική πίστη και παραμερίστηκε τελείως η ανάμνηση για το πέρασμα των Εβραίων απ΄ την Ερυθρά θάλασσα και τον άθλο του Μωυσή. Κέντρο της χριστιανικής θρησκείας ήταν τώρα ο Ιησούς ο Ναζωραίος και οι παραδόσεις γύρω στην ανάστασή του έδωσαν νέα σημασία στο Πάσχα που γιόρτασε και ο Ιησούς. Έτσι κέντρο της γιορτής του Πάσχα γίνεται πια ο Ναζωραίος. Η νέα γιορτή των χριστιανών στο δικό της Πάσχα δίνει την έννοια της ανάμνησης του Μυστικού Δείπνου που δεν ήταν τίποτ΄ άλλο παρά η τελευταία μυστική συνεδρίαση για την οργανωμένη εξέγερση. Γύρω λοιπόν στις αναμνήσεις αυτές που με την προφορική και γραπτή παράδοση έδιναν επαναστατικό περιεχόμενο στο κήρυγμα και τις ενέργειες του Ιησού, διαμορφώθηκε μια νέα γιορτή, η πιο μεγάλη της χριστιανοσύνης.

Μα όπως είπαμε· οι αντιθέσεις των χριστιανών με τους Εβραίους απ΄ τη μια μεριά και οι παραλλαγές της παράδοσης γύρω στη σταύρωση και την ανάσταση του Ιησού απ΄ την άλλη είχαν δημιουργήσει ιδεολογικές διαφορές που καθιστούσαν δύσκολη την αναγνώριση του Πάσχα σαν της πιο επίσημης και μεγάλης γιορτής των χριστιανών.

Ο Βίκτωρ Εμμανουήλ ο Επίσκοπος Ρώμης είναι εκείνος που κατάφερε τους χριστιανούς της Δύσης να γιορτάσουν το Πάσχα σαν την ανάμνηση της ανάστασης του Ιησού. Στη Δύση αυτό έγινε δεκτό γιατί η παράδοση για την ανάσταση του Ναζωραίου ήταν ο ιδεολογικός μαγνήτης που τραβούσε τις μάζες στις χριστιανικές εκκλησίες επειδή παράλληλα γινόταν διδασκαλία και για την ανάσταση όλων των νεκρών και την δεύτερη παρουσία του Ιησού που θα κρίνει ζωντανούς και πεθαμένους και θα τιμωρήσει σκληρά τους εκμεταλλευτές του λαού.

Στην Ανατολή όμως που ο χριστιανισμός ήταν επηρεασμένος από τον Ιουδαϊσμό εξακολουθούσαν να δίνουν στο Πάσχα απόχρωση εβραϊκή και να το γιορτάζουν με άζυμα και με το τυπικό της μωσσαϊκής θρησκείας. Ο Επίσκοπος της Λυών Ειρηναίος θέλησε να συμβιβάσει τη διάσταση των εκκλησιών Ανατολής και Δύσης ως προς το γιορτασμό του Πάσχα, αλλά προσωρινά μόνο έφερε τη γαλήνη ως που ήρθε η Οικουμενική Σύνοδος της Νικαίας και έδωκε καθαρά αντιμωσσαϊκό περιεχόμενο στο νόημα και το τυπικό της εορτής του Πάσχα. Ήταν η εποχή που η Δύση είχε επιβληθεί στην Ανατολή με την πολιτική του Κωνσταντίνου. Έτσι το Πάσχα έγινε καθαρά μια χριστιανική γιορτή που δεν είχε καμιά απολύτως σχέση με τις παλαιές εβραϊκές παραδόσεις.

Αργότερα όμως με τη μεταρρύθμιση του Γρηγοριανού ημερολογίου χρονικά χωρίστηκε η γιορτή του Πάσχα και οι χριστιανοί δεν γιορτάζουν στην Ανατολή και Δύση την ίδια μέρα το Πάσχα τους. Στο ζήτημα αυτό η Καθολική Εκκλησία βάζει τα μεγαλύτερα εμπόδια.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΟΡΔΑΤΟΣ

(Αναδημοσίευση από τον «Ριζοσπάστη» της Κυριακής 21 Απριλίου 1946)

* Ο Γιάννης Κορδάτος (1891-1961) ήταν σπουδαίος ιστορικός, που υπήρξε ιδρυτικό μέλος και διατέλεσε Γενικός Γραμματέας του ΚΚΕ. Υπήρξε πολυγραφότατος μελετητής της ελληνικής ιστορίας από την αρχαιότητα έως τη σύγχρονη εποχή.